Từ REE đến Novaland: Bài toán chuyển giao thế hệ ở DN niêm yết

Từ REE đến Novaland, bài toán chuyển giao thế hệ tại doanh nghiệp niêm yết Việt Nam đang ngày càng rõ hơn: founder đầu tiên phần lớn đã bước qua tuổi 60-70, và nhiều “ghế nóng” đang được trao dần cho thế hệ kế cận.

REE: Chuyển giao êm, có chuẩn bị

CTCP Cơ điện lạnh (REE) vừa thông báo bà Nguyễn Thị Mai Thanh sẽ rời vị trí Chủ tịch HĐQT từ tháng 7/2026. Một đại diện của cổ đông ngoại sẽ lên thay thế chiếc ghế này.

Điểm đáng chú ý là người ngồi ghế điều hành cao nhất sẽ là ông Nguyễn Ngọc Thái Bình, con trai bà Mai Thanh, hiện là Phó Tổng Giám đốc kiêm thành viên HĐQT. Ông sẽ tiếp nhận vị trí Tổng Giám đốc từ tháng 7/2026.

Vì sao REE được xem là case chuyển giao khá êm?

Bà Mai Thanh vẫn tiếp tục giữ vai trò Chủ tịch Ủy ban Chiến lược trực thuộc HĐQT, tức là chưa rời hẳn khỏi bàn điều hành chiến lược.

Ông Nguyễn Ngọc Thái Bình cũng không phải nhân sự mới: ông đã có 18 năm làm việc tại REE, từng giữ vai trò Phó Tổng Giám đốc và tham gia HĐQT trước khi được trao quyền điều hành.

Dưới thời bà Mai Thanh, REE duy trì kết quả kinh doanh tích cực, với số lãi đều đặn hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm.

Tại thời điểm chuyển giao, REE có tổng tài sản 40.700 tỷ đồng; tiền, tương đương tiền và đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn hơn 7.800 tỷ đồng; nợ phải trả 15.800 tỷ đồng, chiếm 39% tổng tài sản, trong đó vay nợ thuê tài chính ngắn và dài hạn hơn 10.700 tỷ đồng.

“Của để dành” của doanh nghiệp cũng rất lớn: 14.266 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế chưa phân phối, cùng 413 tỷ đồng quỹ đầu tư phát triển và hơn 1.000 tỷ đồng thặng dư vốn cổ phần.

Đến cuối quý I/2026, tổng tài sản REE đạt xấp xỉ 40.700 tỷ đồng, vốn hóa thị trường đạt 32.600 tỷ đồng.

Không phải cuộc chuyển giao nào cũng êm đẹp

Nhìn sang Xây dựng Hòa Bình (HBC), câu chuyện lại khác hẳn. Tháng 12/2022, HĐQT chấp thuận miễn nhiệm ông Lê Viết Hải khỏi vị trí Chủ tịch HĐQT theo đơn xin từ nhiệm.

Lý do được nêu là để đảm bảo tính pháp lý trong việc đề cử ông Lê Viết Hiếu đảm nhiệm chức vụ Tổng Giám đốc theo quy định của Luật doanh nghiệp.

Tuy nhiên, đến ngày 31/12/2022, Hòa Bình bất ngờ công bố hoãn thi hành các nội dung liên quan đến thay đổi nhân sự. Ông Lê Viết Hải tiếp tục ở lại vị trí Chủ tịch HĐQT, còn ông Lê Viết Hiếu không trở thành Tổng Giám đốc.

Hòa Bình cho thấy điều gì?

Đây là ví dụ rõ cho thấy chuyển giao thế hệ không chỉ là “trao ghế”, mà còn là bài toán về quyền lực, khả năng kiểm soát doanh nghiệp và niềm tin cổ đông.

Đến nay, hơn 3 năm sau biến cố đó, Hòa Bình vẫn để trống ghế Tổng Giám đốc. Ông Lê Viết Hải giữ vị trí Chủ tịch HĐQT, còn ông Lê Viết Hiếu là Phó Chủ tịch thường trực HĐQT và Phó Tổng Giám đốc thường trực.

Quốc Cường Gia Lai: Trở lại giữa khủng hoảng

Tại Quốc Cường Gia Lai (QCG), năm 2024 bà Nguyễn Thị Như Loan – Tổng Giám đốc – bị khởi tố liên quan vụ án xảy ra tại lô đất 39-39B Bến Vân Đồn.

Ngay sau đó, ông Nguyễn Quốc Cường được bổ nhiệm làm Tổng Giám đốc.

Điểm đáng chú ý là sự trở lại này không diễn ra trong bối cảnh đã chuẩn bị từ trước, mà là khi doanh nghiệp bước vào giai đoạn nhạy cảm về pháp lý và niềm tin thị trường.

Sau hai năm trở lại nắm quyền điều hành, QCG vẫn còn trong vòng xoáy nợ nần. Doanh nghiệp đã tạm nộp 100 tỷ đồng khắc phục hậu quả liên quan đến lô đất 39-39B Bến Vân Đồn, bên cạnh món nợ 2.882 tỷ đồng với bà Trương Mỹ Lan chưa trả hết để nhận về dự án Phước Kiển.

Novaland: Thế hệ kế cận bước lên giữa lúc tái cấu trúc

Tại Novaland (NVL), ông Bùi Cao Nhật Quân – con trai ông Bùi Thành Nhơn – được bầu làm Chủ tịch HĐQT nhiệm kỳ 2026-2031.

Ông Bùi Thành Nhơn chuyển sang giữ vai trò Chủ tịch Ủy ban Chiến lược - ESG mới được thành lập.

Việc ông Nhơn rút khỏi HĐQT và thế hệ F1 bước lên vị trí cao nhất diễn ra khá bất ngờ, trong lúc Novaland vẫn đang tái cấu trúc mạnh mẽ.

Áp lực lớn của chiếc ghế mới ở Novaland

Ông Bùi Cao Nhật Quân nhận ghế nóng trong bối cảnh Novaland còn gánh nợ vay tài chính ngắn và dài hạn hơn 68.900 tỷ đồng. Trong cơ cấu này, nợ ngắn hạn chiếm gần 47%, tương ứng 32.284 tỷ đồng, gồm 29.900 tỷ đồng vay ngân hàng, 23.835 tỷ đồng nợ trái phiếu và hơn 15.000 tỷ đồng vay từ cá nhân, bên thứ ba.

Điều này cho thấy nhiều founder tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển giao thực sự, thay vì chỉ để F1 giữ vai trò mang tính biểu tượng.

Những case âm thầm hơn

Đầu năm 2025, CTCP Đầu tư Thương mại TNG từng bị xử phạt liên quan đến mô hình Chủ tịch HĐQT và Tổng Giám đốc là người có quan hệ gia đình, khi ông Nguyễn Đức Mạnh – con trai Chủ tịch HĐQT Nguyễn Văn Thời – được bầu làm Tổng Giám đốc.

Sau đó, TNG miễn nhiệm chức danh Tổng Giám đốc của ông Nguyễn Đức Mạnh và ông được bầu giữ vị trí Phó Chủ tịch thường trực HĐQT.

Đến ĐHĐCĐ thường niên năm 2026, ông Nguyễn Văn Thời đã có đơn xin từ nhiệm vị trí Chủ tịch HĐQT để tạo điều kiện cho lớp trẻ tiếp quản. Cùng thời điểm, ông Nguyễn Đức Mạnh chính thức được bầu làm Chủ tịch HĐQT.

Vì sao chuyển giao thế hệ là bài toán khó?

Thế hệ founder đầu tiên của thị trường chứng khoán Việt Nam hiện phần lớn đã bước qua tuổi 60-70.

Sau nhiều thập kỷ xây dựng doanh nghiệp, bài toán lớn nhất lúc này không còn chỉ là tăng trưởng, mà là làm sao chuyển giao quyền lực không tạo ra biến động.

Founder có thể xây dựng doanh nghiệp bằng uy tín cá nhân, quyền lực tập trung và các quyết định chiến lược. Nhưng để doanh nghiệp sống được qua thế hệ thứ hai, cấu trúc quản trị mới là yếu tố quyết định.

Nhìn từ REE, Hòa Bình, Quốc Cường Gia Lai đến Novaland, có thể thấy chuyển giao thế hệ tại doanh nghiệp niêm yết chưa bao giờ chỉ là chuyện “ai ngồi ghế nào”, mà là bài toán giữa quyền lực, quản trị và sự ổn định của cả hệ thống doanh nghiệp nhiều tỷ USD.

Bạn nghĩ case nào chuyển giao khó nhất? Comment bên dưới nhé!