Xung đột lợi ích nghề môi giới chứng khoán: Nhìn từ Ấn Độ, Trung Quốc

Ở các thị trường mới nổi như Ấn Độ và Trung Quốc, cơ quan quản lý đang siết dần quy định để hạn chế xung đột lợi ích giữa nhà môi giới và nhà đầu tư.

Vì sao nghề môi giới dễ phát sinh xung đột lợi ích?

Tại Việt Nam, quy định hiện hành cho phép người có chứng chỉ hành nghề môi giới chứng khoán làm cả nghiệp vụ môi giới lẫn tư vấn đầu tư chứng khoán.

Thực tế, nhiều nhân sự môi giới cũng kiêm luôn tư vấn. Trong khi đó, thu nhập của họ phần lớn đến từ phí giao dịch của khách hàng, chứ không gắn trực tiếp với lợi nhuận của nhà đầu tư.

Điều này có thể tạo ra rủi ro: thúc đẩy khách giao dịch nhiều hơn cần thiết, chào sản phẩm có hoa hồng cao, hoặc chạy theo KPI doanh số thay vì đặt lợi ích khách hàng lên trước.

Nhà đầu tư cá nhân cũng khó đánh giá năng lực môi giới

Trong bối cảnh mạng xã hội phổ biến, người thu hút nhiều khách hàng đôi khi không hẳn là người có năng lực phân tích tốt nhất, mà có thể là người giỏi truyền thông, làm nội dung và marketing.

Ở chiều ngược lại, phần lớn nhà đầu tư cá nhân đều là nhà đầu tư không chuyên, nên việc tự đánh giá chất lượng tư vấn của môi giới cũng không hề dễ.

Khi không có quy định chặt, rủi ro xung đột lợi ích chủ yếu được kiểm soát bằng quyết định cá nhân và tính chính trực của người hành nghề.

Ấn Độ đã làm gì để siết quy định?

Năm 2013, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Ấn Độ (SEBI) ban hành bộ quy định quản lý nghề tư vấn đầu tư. Theo đó, bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào đưa ra lời khuyên đầu tư có thu phí đều phải đăng ký với cơ quan quản lý, trừ một số trường hợp được miễn.

SEBI sau đó tiếp tục tham vấn thị trường và sửa đổi quy định trong nhiều năm, với trọng tâm là tăng cường bảo vệ nhà đầu tư và đảm bảo lợi ích khách hàng được ưu tiên hơn lợi ích của bên tư vấn.

Phân định rõ môi giới và tư vấn

Theo phân tích của Vinod Kothari Consultants năm 2020, quy định của SEBI yêu cầu tách bạch hoạt động môi giới và tư vấn đầu tư trên cơ sở từng khách hàng.

Cụ thể, các tổ chức đã đăng ký làm tư vấn, ví dụ như công ty chứng khoán, vẫn có thể cung cấp đồng thời cả dịch vụ tư vấn và môi giới, nhưng phải qua các bộ phận tách biệt. Tuy nhiên, họ không được cung cấp cả 2 dịch vụ cho cùng 1 khách hàng.

Quy định này cũng áp dụng không chỉ với công ty chứng khoán liên quan mà còn với toàn bộ nhóm công ty có quan hệ với công ty đó, như công ty mẹ, công ty con hay công ty liên kết.

Với cá nhân hành nghề, nếu đã đăng ký làm tư vấn đầu tư thì không được cung cấp dịch vụ môi giới. Ngay cả thành viên trong gia đình cũng không được phép làm môi giới cho những khách hàng mà người này đang tư vấn.

Trung Quốc mạnh tay với tư vấn đầu tư trên mạng xã hội

Không chỉ dừng ở quy định, cơ quan quản lý còn có thể ra tay rất nhanh theo diễn biến thị trường. Tại Trung Quốc, những năm gần đây nổi lên các chiến dịch trấn áp các influencer đưa ra lời khuyên đầu tư trên mạng xã hội.

Lý do là không ít cá nhân lợi dụng sức ảnh hưởng để thu cả phí giao dịch lẫn phí tư vấn dù không đảm bảo năng lực, từ đó tạo ra xung đột lợi ích nghiêm trọng hoặc thậm chí thao túng thị trường, gây thiệt hại cho nhà đầu tư cá nhân.

Theo truyền thông Trung Quốc, tháng 1 năm nay, Ủy ban Điều tiết Chứng khoán Trung Quốc (CSRC) đã xử phạt một công ty quản lý quỹ vì trả tiền cho các influencer để quảng bá sản phẩm đầu tư, trong khi những người này không có đủ trình độ liên quan.

Một vụ khác, theo Nikkei Asia, là CSRC phạt influencer Jin Yongrong và cấm anh này tham gia thị trường chứng khoán trong 3 năm sau khi bị điều tra cáo buộc thao túng thị trường. Cơ quan quản lý cho rằng Jin thu lợi bất chính hơn 41 triệu nhân dân tệ bằng cách lan truyền khuyến nghị mua bán để đẩy giá cổ phiếu lên trước khi bán ra.

Điều này gợi gì cho thị trường Việt Nam?

Có thể thấy, ở Ấn Độ và Trung Quốc, các quy định pháp lý ngày càng thu hẹp dư địa hoạt động của những mô hình kinh doanh có yếu tố bất đối xứng thông tin và xung đột lợi ích.

Đây đều là những thị trường mới nổi, có tốc độ tăng trưởng kinh tế đáng chú ý và mức độ tham gia cao của nhà đầu tư cá nhân, khá tương đồng với Việt Nam.

Bạn nghĩ sao về xu hướng siết chặt xung đột lợi ích trong nghề môi giới chứng khoán? Comment bên dưới nhé!