Tổng thống Trump dọa áp thuế 100%, vì sao châu Âu không còn lo sợ?

Cảnh báo áp thuế 100% lên một số nước châu Âu

Tổng thống Trump ngày 26/6 cảnh báo sẽ áp mức thuế quan lên tới 100% đối với hàng hóa nhập khẩu từ các quốc gia châu Âu áp dụng thuế dịch vụ kỹ thuật số đối với các công ty Mỹ.

Ông Trump tuyên bố mức thuế này sẽ thay thế mọi thỏa thuận thương mại giữa Mỹ với các quốc gia liên quan, "dù đã được thực hiện, ký kết hay chưa", đánh dấu một bước leo thang mới trong căng thẳng kinh tế xuyên Đại Tây Dương.

Trong bài đăng trên mạng xã hội ngày 26/6, ông Trump cho biết "nhiều" quốc gia châu Âu đang thảo luận về việc "sắp triển khai" thuế dịch vụ kỹ thuật số đối với các doanh nghiệp Mỹ, trong khi một số nước đã tiến rất gần đến giai đoạn thực thi.

"Xin hãy hiểu rằng tuyên bố này có nghĩa là bất kỳ quốc gia nào áp đặt loại thuế như vậy sẽ ngay lập tức phải đối mặt với mức thuế quan 100% đối với toàn bộ hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ", ông Trump viết.

"Thuế dịch vụ kỹ thuật số" áp dụng đối với nhiều loại hình kinh doanh trực tuyến, từ hoạt động quảng cáo của Google đến dịch vụ phát nhạc trực tuyến của Spotify. Loại thuế này được thiết kế để các chính phủ có thể thu ngân sách từ những tập đoàn công nghệ lớn hoạt động trên môi trường số, ngay cả khi doanh nghiệp chưa tạo ra lợi nhuận.

Do phần lớn các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới đều là doanh nghiệp Mỹ, ông Trump từ lâu cho rằng thuế dịch vụ kỹ thuật số đang gây bất lợi một cách không cân xứng đối với các công ty nước này. Trong một số trường hợp, Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (Congressional Research Service) – tổ chức nghiên cứu phi đảng phái của Quốc hội – cũng đồng tình với nhận định đó.

Một quan chức Nhà Trắng cho biết Mỹ sẽ áp dụng mức thuế 100% dựa trên Điều khoản 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Quy định này cho phép tổng thống áp dụng các biện pháp trả đũa nếu kết quả điều tra xác định rằng các loại thuế của nước ngoài mang tính phân biệt đối xử và gây cản trở hoạt động thương mại.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump cũng từng sử dụng Điều khoản 301 để áp đặt hàng loạt mức thuế đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc.

Vũ khí đã bớt "sắc bén"?

Một năm trước, mỗi khi Tổng thống Donald Trump đưa ra lời đe dọa áp thuế quan ở mức rất cao đối với gần như mọi mặt hàng nhập khẩu từ khắp thế giới, thị trường tài chính toàn cầu lại chao đảo, còn các nhà lãnh đạo nước ngoài phải gấp rút tìm cách ứng phó. Thế nhưng, những tuyên bố tương tự giờ đây dường như không còn tạo ra sức ép lớn như trước

Sự thay đổi này phần lớn bắt nguồn từ phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ hồi tháng 2, khi tước bỏ công cụ áp thuế mạnh nhất của tổng thống, buộc ông chỉ còn lại những lựa chọn hạn chế hơn nhiều để hiện thực hóa các lời đe dọa. Tuy nhiên, điều đó không ngăn cản ông Trump tiếp tục theo đuổi chiến lược gây sức ép bằng thuế quan.

Vài tháng trước, khi hiện thực hóa các lời đe dọa áp thuế, ông Trump đã viện dẫn Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) ban hành năm 1974. Chính quyền của ông lập luận rằng đạo luật này trao cho tổng thống quyền nhanh chóng áp đặt thuế quan. Tuy nhiên, chưa có tổng thống Mỹ nào trước đây sử dụng đạo luật theo cách đó, và cuối cùng Tòa án Tối cao đã phán quyết rằng việc làm này vượt quá thẩm quyền của tổng thống.

Trong ý kiến đa số của tòa, Chánh án John Roberts viết: "Khi Quốc hội trao quyền áp đặt thuế quan, họ làm điều đó một cách rõ ràng và kèm theo những giới hạn chặt chẽ. Nhưng trong trường hợp này thì không".

"Không có bất kỳ quyền hạn nào mà Quốc hội trao cho tổng thống về thuế quan cho phép ông ấy áp dụng thuế bất cứ khi nào mình muốn", ông Jeffrey Schwab, cố vấn cấp cao kiêm giám đốc bộ phận kiện tụng của Liberty Justice Center – tổ chức dẫn đầu vụ kiện về thuế quan tại Tòa án Tối cao – nhận định.

Trao đổi với CNN ngày 26/6, ông nhấn mạnh: "Trừ khi các quy trình pháp lý được tuân thủ đầy đủ và các điều kiện cần thiết được đáp ứng, tổng thống không thể đơn phương áp đặt thuế quan".

Sau phán quyết hồi tháng Hai, chính quyền Tổng thống Trump chuyển sang một phương án phức tạp hơn: áp dụng mức thuế đồng loạt 10%, dự kiến sẽ hết hiệu lực vào tháng tới. Đồng thời, tổng thống cũng khởi động một loạt cuộc điều tra theo Mục 301 của luật thương mại Mỹ. Các cuộc điều tra này có thể dẫn đến việc áp mức thuế cao hơn, nhưng quá trình hoàn tất có thể kéo dài nhiều tháng.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên, Tổng thống Trump cũng từng mở nhiều cuộc điều tra theo Mục 301 nhằm vào chính sách thuế dịch vụ kỹ thuật số của các quốc gia châu Âu. Tuy nhiên, các cuộc điều tra đó cuối cùng không dẫn đến việc tăng thuế quan. Thay vào đó, chúng chủ yếu được sử dụng như một công cụ gây sức ép trong quá trình đàm phán.

Tuyên bố của Tổng thống Trump được đưa ra trong bối cảnh Nghị viện châu Âu gần đây đã bày tỏ sự ủng hộ đối với việc áp dụng thuế dịch vụ kỹ thuật số trên phạm vi toàn Liên minh châu Âu (EU). Tuy nhiên, để chính sách này có hiệu lực, cần có sự nhất trí của toàn bộ 27 quốc gia thành viên - điều được đánh giá là rất khó đạt được.

Phía EU lập tức phát tín hiệu sẽ đáp trả nếu Washington thực hiện các mức thuế mới nhằm vào những chính sách thuế không mang tính phân biệt đối xử.

Người phát ngôn của Ủy ban châu Âu nhấn mạnh: "Các biện pháp đơn phương nhằm vào những chính sách hợp pháp như vậy là không có cơ sở. Nếu được triển khai, EU sẽ phản ứng nhanh chóng và dứt khoát để bảo vệ các quyền cũng như quyền tự chủ về mặt quản lý của mình”.

Trong khi đó, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) tiếp tục kêu gọi các chính phủ phối hợp xây dựng cơ chế đánh thuế đối với các tập đoàn công nghệ đa quốc gia.

Trong cuộc phỏng vấn với Financial Times hồi đầu tháng này, Tổng thư ký OECD Mathias Cormann cho rằng việc mỗi quốc gia áp dụng một cách tiếp cận riêng lẻ sẽ "gây bất lợi cho doanh nghiệp, gây tổn hại đến thương mại, đầu tư và cả tăng trưởng kinh tế".