Sẽ nới dần quy định công chứng giao dịch bất động sản

Giao dịch bất động sản vẫn phải công chứng trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở, nhưng quy định này sẽ được nới dần theo lộ trình và tiến tới không phụ thuộc địa giới hành chính khi hệ thống dữ liệu được hoàn thiện.

Đây là điểm đáng chú ý trong Luật Công chứng (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua chiều 23/4, với 489/491 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành. Luật sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.

Với thị trường bất động sản, thay đổi này được quan tâm không chỉ ở góc độ thủ tục mà còn liên quan trực tiếp đến pháp lý sạch, độ an toàn giao dịch và thanh khoản của tài sản. Bất động sản là loại tài sản có giá trị lớn, nên việc kiểm soát công chứng vẫn được đặt lên hàng đầu để hạn chế rủi ro tranh chấp, công chứng trùng hoặc giao dịch chồng chéo.

Điểm mới đáng chú ý là dự luật không còn liệt kê cứng các loại giao dịch bắt buộc phải công chứng như trước. Thay vào đó, luật chuyển sang quy định rõ các tiêu chí để xác định giao dịch nào cần công chứng. Cách tiếp cận này được đánh giá là linh hoạt hơn, giúp thu hẹp phạm vi các giao dịch phải công chứng, đồng thời tránh chồng chéo với các luật chuyên ngành khác.

Theo nội dung được thông qua, việc điều chỉnh còn góp phần cắt giảm 6 loại giao dịch từng được quy định bắt buộc công chứng trong các nghị định trước đây. Đây là tín hiệu cho thấy xu hướng đơn giản hóa thủ tục, nhưng vẫn giữ nguyên nguyên tắc an toàn pháp lý cho các giao dịch quan trọng.

Bên cạnh đó, Bộ Tư pháp sẽ chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan để rà soát, cập nhật và công khai danh mục các giao dịch phải công chứng trên Cổng thông tin điện tử. Danh mục này có tính chất tham chiếu, giúp người dân và cơ quan thực thi dễ tra cứu, áp dụng thống nhất trên toàn quốc.

Về thẩm quyền công chứng các giao dịch bất động sản, quá trình thảo luận tại Quốc hội ghi nhận nhiều ý kiến. Có ý kiến đề xuất cho phép công chứng không phụ thuộc địa giới hành chính ngay trong luật. Tuy nhiên, cũng có quan điểm cho rằng cần có lộ trình phù hợp, chưa nên bỏ ngay quy định theo phạm vi tỉnh, thành phố để đảm bảo an toàn pháp lý.

Chính phủ cho rằng đây là vấn đề cần thận trọng vì bất động sản liên quan trực tiếp đến đời sống kinh tế - xã hội. Do đó, luật tiếp tục quy định công chứng viên chỉ được thực hiện công chứng các giao dịch có đối tượng là bất động sản trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở.

Quy định này nhằm hạn chế tối đa rủi ro phát sinh, đặc biệt là tình trạng một tài sản bị công chứng, chứng thực nhiều lần trong cùng thời điểm. Với người mua, người bán hoặc nhà đầu tư, đây là chi tiết đáng chú ý vì nó cho thấy hệ thống pháp lý đang ưu tiên kiểm soát rủi ro trước khi mở rộng cơ chế linh hoạt hơn.

Tuy nhiên, luật cũng đã tiếp thu ý kiến đại biểu theo hướng không xóa bỏ ngay quy định này mà thiết kế theo lộ trình. Nghĩa là, việc công chứng không phụ thuộc địa giới hành chính sẽ chưa áp dụng đồng loạt ngay với mọi giao dịch bất động sản.

Trong khi đó, với các giao dịch không trực tiếp liên quan đến bất động sản như hợp đồng ủy quyền, hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng mua bán, hay hợp đồng đặt cọc, người dân và doanh nghiệp có thể thực hiện công chứng tại bất kỳ địa phương nào, không bị giới hạn bởi địa giới hành chính.

Đây là điểm có thể giúp giảm bớt áp lực thủ tục cho thị trường, nhất là trong bối cảnh nhu cầu giao dịch ngày càng đa dạng, người mua bán ở nhiều địa phương khác nhau và tốc độ xử lý hồ sơ là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến thanh khoản.

Về dài hạn, khi hệ thống cơ sở dữ liệu công chứng và các dữ liệu liên quan được hoàn thiện, việc công chứng các giao dịch bất động sản không phụ thuộc địa giới hành chính sẽ được triển khai. Khi đó, hệ thống phải đảm bảo vận hành đồng bộ và an toàn thì mới có thể mở rộng phạm vi như kỳ vọng.

Nói cách khác, xu hướng là nới lỏng, nhưng an toàn pháp lý vẫn là ưu tiên hàng đầu. Với thị trường bất động sản, đây là một thay đổi đáng theo dõi vì nó có thể tác động đến quy trình giao dịch, thời gian xử lý hồ sơ và trải nghiệm của người mua bán trong giai đoạn tới.

Bạn nghĩ quy định này sẽ giúp thị trường giao dịch thuận tiện hơn hay vẫn cần giữ chặt để tránh rủi ro pháp lý? Comment bên dưới nhé!