Lãi vay tăng mạnh: Thanh khoản ngân hàng đang bị siết chặt

Lãi vay tăng mạnh trong 5 tháng đầu năm đang phản ánh rõ áp lực thanh khoản trong hệ thống ngân hàng, khi cung tiền tăng chậm và tín dụng vẫn đi lên.

Thanh khoản ngân hàng đang chịu sức ép từ nhiều phía

Theo các chuyên gia, mặt bằng lãi suất tăng mạnh không chỉ đến từ căng thẳng trên thị trường liên ngân hàng, mà còn do các trần giới hạn cho vay trên dư nợ và tín dụng trên GDP.

Ngân hàng Nhà nước thời gian gần đây cũng công bố lại số liệu chi tiết về cung tiền, trong bối cảnh vòng quay tiền có dấu hiệu chậm lại.

Tiền mặt ngoài hệ thống tăng lên khoảng 11%

Ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cho biết tỷ trọng tiền mặt ngoài hệ thống ngân hàng trước đây khoảng 9% tổng phương tiện thanh toán, nay đã tăng lên khoảng 11%, tức tăng thêm khoảng 2%, tương đương khoảng 13 tỷ USD.

Diễn biến này cho thấy xu hướng nắm giữ tiền mặt của người dân và tổ chức tăng lên, có thể xuất phát từ tâm lý bất ổn, các cú sốc chính sách thuế hoặc lo ngại về nghĩa vụ khai báo thuế trong giao dịch.

Tiền gửi cá nhân đang vượt tiền gửi tổ chức

Một điểm đáng chú ý khác là cấu trúc tiền gửi đã thay đổi. Trước đây, tiền gửi của tổ chức và cá nhân tương đối cân bằng, nhưng hiện tiền gửi cá nhân đã vượt khoảng 1,1 lần so với tổ chức.

Theo ông Thành, doanh nghiệp không còn giữ nhiều tiền mặt, đặc biệt là tiền gửi không kỳ hạn (CASA), mà chuyển sang kỳ hạn dài hơn hoặc dòng tiền dịch chuyển sang khu vực cá nhân để tìm kiếm lãi suất cao hơn. Điều này phản ánh áp lực thanh khoản, nhất là đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Vì sao lãi suất khó hạ?

Trong bối cảnh đó, thách thức lớn của nhà điều hành là vừa thúc đẩy tăng trưởng tín dụng để hỗ trợ nền kinh tế, vừa kiểm soát cung tiền nhằm ổn định vĩ mô và tỷ giá.

5 tháng đầu năm, tín dụng tăng khoảng 5,72%, trong khi tổng phương tiện thanh toán chỉ tăng khoảng 2,5–2,6%, sát mức trần theo ước tính.

Ông Thành cho rằng Ngân hàng Nhà nước đang kiểm soát cung tiền khá chặt, do lo ngại nếu nới lỏng thanh khoản quá mức sẽ gây áp lực lên tỷ giá, trong khi dư địa sử dụng dự trữ ngoại hối để can thiệp không còn nhiều như trước.

LDR vượt 100% tạo thêm áp lực

Trong điều kiện cung tiền hạn chế nhưng mục tiêu tín dụng vẫn cao, hệ số cho vay trên huy động (LDR) của nhiều ngân hàng đã vượt 100%, kéo theo mặt bằng lãi suất tăng và gần như không còn dư địa giảm.

Theo ông, để giữ lãi suất không tăng thêm, các biến số vĩ mô buộc phải “chia sẻ áp lực” thay vì tập trung vào một công cụ điều hành.

Triển vọng thời gian tới sẽ ra sao?

Ông Thành lưu ý, trong kịch bản điều chỉnh, có thể phải chấp nhận sự linh hoạt của tỷ giá VND theo hướng mất giá ở mức độ nhất định, qua đó giảm bớt áp lực thắt chặt tiền tệ.

Tuy vậy, vẫn cần duy trì mức lãi suất tiền gửi đủ hấp dẫn để giữ dòng tiền trong hệ thống ngân hàng, qua đó đảm bảo vai trò dẫn vốn của khu vực ngân hàng đối với nền kinh tế.

Về triển vọng tín dụng, ông cho rằng tăng trưởng tín dụng có thể được phân bổ có chọn lọc cho một số lĩnh vực, nhưng nhiều khả năng sẽ chậm hơn năm trước. Trong ngắn hạn, để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, nền kinh tế cần tìm thêm động lực mới thay vì dựa vào các yếu tố có thể gây bất ổn vĩ mô.

Giá dầu, giá vàng và lạm phát cũng là biến số đáng chú ý

Ông cũng đề cập đến các yếu tố bên ngoài như giá dầu và giá vàng. Nếu giá dầu giảm về quanh mức 80 USD/thùng, áp lực lạm phát và lãi suất có thể hạ nhiệt trong quý IV.

Trong khi đó, giá vàng biến động lại tác động đến tâm lý và dòng tiền ngoại hối. Khi giá vàng tăng cao, người dân có thể bán vàng, qua đó hỗ trợ tỷ giá; nếu tỷ giá ổn định, Ngân hàng Nhà nước có thêm dư địa nới lỏng tiền tệ, kéo mặt bằng lãi suất giảm.

Tuy nhiên, theo ông Thành, đây đều là những biến số khó kiểm soát và phụ thuộc nhiều vào yếu tố quốc tế. Trong khi đó, yếu tố trong tầm kiểm soát của Chính phủ và Quốc hội là lạm phát.

Dù mức lạm phát hiện đã tiệm cận hoặc vượt mục tiêu 4,5%, Việt Nam vẫn kiên định với mục tiêu này. Ông cảnh báo nếu tiếp tục giữ mục tiêu 4,5% trong bối cảnh hiện tại mà không điều chỉnh linh hoạt, chính sách tiền tệ có thể phải thắt chặt hơn, kéo theo lãi suất tiếp tục tăng.

Bạn nghĩ sao về áp lực lãi suất hiện nay? Comment bên dưới nhé!