Hoãn xuất cảnh nếu nợ thuế từ 1 triệu đồng: Cần mở khóa tức thời

Tạm hoãn xuất cảnh nếu nợ thuế từ 1 triệu đồng đang là đề xuất nhận được nhiều quan tâm, nhất là với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ. Điểm đáng chú ý là chuyên gia cho rằng quy định này nên đi kèm quy trình xác minh nhiều tầng và cơ chế “mở khóa tức thời” khi người nộp thuế hoàn thành nghĩa vụ.

Đề xuất mới của Bộ Tài chính là gì?

Bộ Tài chính vừa gửi Bộ Tư pháp thẩm định dự thảo Nghị định hướng dẫn một số điều của Luật Quản lý thuế. Dự thảo đề xuất áp dụng lệnh tạm hoãn xuất cảnh đối với người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký kinh doanh khi có khoản nợ từ 1 triệu đồng trở lên.

Chế tài này sẽ được thực thi sau 30 ngày kể từ khi phát đi thông báo.

Vì sao đề xuất này khiến nhiều người lo ngại?

Đề xuất nhanh chóng thu hút sự chú ý của người dân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ. Một số trường hợp thay đổi nơi ở, chuyển mặt bằng hoặc bỏ sót nghĩa vụ thuế có thể không hay biết, từ đó đối mặt nguy cơ bị áp dụng biện pháp ảnh hưởng trực tiếp đến việc xuất cảnh.

Bà Nguyễn Thị Định, chủ cửa hàng tạp hóa trên đường Nguyễn Công Hoan, phường Cầu Kiệu, TP.HCM, cho biết dù luôn cố gắng nộp thuế đúng hạn nhưng đôi lúc ứng dụng vẫn báo chậm nộp, khiến bà khá hoang mang.

Theo bà Định, nhiều hộ kinh doanh nhỏ hiện nay đã chuyển sang nộp thuế online nhưng không phải ai cũng rành công nghệ để kiểm tra, đối chiếu thông tin. Bà cho rằng siết quản lý là cần thiết, nhưng cần xem xét các trường hợp phát sinh do lỗi hệ thống hoặc cập nhật dữ liệu chậm trước khi áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh.

Trường hợp chuyển mặt bằng có thể bị hiểu nhầm

Ông Lê Minh Hùng, chủ một salon làm tóc tại đường Huỳnh Văn Bánh, phường Phú Nhuận, TP.HCM, chia sẻ đặc thù của các hộ kinh doanh nhỏ là thường xuyên thay đổi mặt bằng theo giá thuê. Có thời điểm tiệm của ông phải chuyển địa điểm liên tục vì chủ nhà lấy lại mặt bằng gấp, trong khi thủ tục cập nhật giấy phép và thông tin thuế không thể hoàn tất ngay.

Ông Hùng cho rằng nhiều hộ chỉ chuyển đi nơi khác để tiếp tục làm ăn chứ không phải bỏ kinh doanh. Nếu dữ liệu không được đối chiếu kịp thời, rất dễ bị xác định là không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Vì vậy, ông kiến nghị nên có bước xác minh thực tế hoặc thời gian bổ sung thông tin trước khi áp dụng các biện pháp mạnh liên quan đến xuất cảnh.

Chuyên gia nói gì về ngưỡng 1 triệu đồng?

TS Phan Phương Nam, Phó Trưởng Khoa Luật Thương mại, Trường Đại học Luật TP.HCM, đánh giá đề xuất này cho thấy tư duy quản lý đang chuyển từ việc nhìn vào giá trị khoản nợ sang quản lý theo rủi ro hành vi. Đây là biện pháp mạnh nhằm xử lý tình trạng “doanh nghiệp ma”, hiện tượng “ve sầu thoát xác” gây thất thu ngân sách kéo dài.

Tuy nhiên, ông cũng cho rằng quy định có thể gây tranh luận khi hạn chế quyền tự do đi lại của công dân chỉ vì khoản nợ nhỏ. Do đó, ngưỡng 1 triệu đồng chỉ nên áp dụng khi đi kèm quy trình xác minh nhiều tầng và hệ thống thông báo điện tử minh bạch qua email, tin nhắn định danh hoặc các nền tảng số khác.

Nếu xác minh thiếu chặt chẽ, các sai sót trong việc xác định người nộp thuế còn hay không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký có thể ảnh hưởng tới quyền lợi chính đáng của người dân và môi trường kinh doanh.

Cần xác minh thế nào?

Theo TS Nam, việc xác định cá nhân hoặc doanh nghiệp “không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký” cần dựa trên nguyên tắc xác minh ba bên và có bằng chứng vật chất rõ ràng. Cụ thể, cần lập biên bản xác minh thực địa với sự tham gia của cơ quan thuế, chính quyền địa phương và chủ mặt bằng hoặc ban quản lý tòa nhà.

Việc xác minh phải thể hiện được cơ sở kinh doanh đã tháo dỡ biển hiệu, không còn tài sản hoặc đã có chủ thể khác sử dụng địa điểm, thay vì chỉ dựa trên ghi nhận đơn phương của cán bộ thuế.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cũng cần chứng minh đã mất liên lạc với người nộp thuế thông qua thư bảo đảm bị trả lại, không phản hồi thông báo điện tử trên hệ thống eTax hoặc email định danh trong một khoảng thời gian nhất định. Trong bối cảnh số hóa hiện nay, việc tích hợp thông báo qua ứng dụng VNeID sẽ là căn cứ pháp lý quan trọng để xác định người nộp thuế đã nhận được thông tin nhưng cố tình không phản hồi.

Quy trình này giúp phân biệt rõ giữa trường hợp gặp trục trặc hành chính với hành vi cố tình bỏ địa chỉ kinh doanh để trốn tránh nghĩa vụ thuế.

Đề xuất cơ chế “mở khóa tức thời”

Ở phần hoàn thiện quy định, TS Nam đề xuất cơ quan quản lý chuyển từ tư duy cưỡng chế đồng loạt sang phân loại rủi ro dựa trên dữ liệu số. Thay vì áp dụng cứng nhắc ngưỡng nợ 1 triệu đồng, cần thiết lập khoảng đệm về thời gian và cơ chế thông báo nhiều lớp trước khi áp dụng biện pháp cưỡng chế.

Việc thông báo nên được thực hiện qua nhiều kênh như ứng dụng VNeID, tin nhắn điện thoại và email của người đại diện pháp luật. Đồng thời, cần kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để xác định chính xác nơi cư trú hiện tại của người nộp thuế, thay vì chỉ căn cứ vào địa chỉ kinh doanh đã bỏ trống.

Ông cũng nhấn mạnh cần xây dựng cơ chế “mở khóa tức thời” thông qua cổng thanh toán trực tuyến 24/7. Theo đó, khi người nộp thuế hoàn tất nghĩa vụ tại sân bay hoặc cửa khẩu, hệ thống cần tự động gỡ bỏ lệnh tạm hoãn xuất cảnh trong thời gian ngắn thay vì phụ thuộc vào quy trình xử lý thủ công kéo dài.

Giải pháp này vừa giúp thu hồi nợ thuế kịp thời, vừa bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Bạn nghĩ sao về đề xuất này? Comment bên dưới nhé!