Áp dụng IFRS: doanh nghiệp phải minh bạch hóa lợi nhuận thế nào?

Áp dụng IFRS có thể khiến lợi nhuận trên báo cáo tài chính giảm, nhưng doanh nghiệp sẽ đổi lại bằng sự minh bạch hơn, dễ “nói chung một tiếng nói” với nhà đầu tư quốc tế và tiếp cận dòng vốn toàn cầu.

IFRS: không chỉ là chuyện kế toán

Đó là nội dung nổi bật tại hội thảo "Triển khai IFRS tại Việt Nam - thách thức, cơ hội và bài học thực tiễn" diễn ra sáng ngày 22/05 tại TPHCM.

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Quang Thương - Phó Tổng Giám đốc, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) cho biết năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với thị trường chứng khoán Việt Nam trong lộ trình nâng hạng và hội nhập quốc tế.

Theo ông, một trong những nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là nâng cao tính minh bạch của thị trường, cải thiện chất lượng công bố thông tin và thúc đẩy doanh nghiệp quy mô lớn áp dụng chuẩn mực IFRS.

“Việc áp dụng IFRS không chỉ là yêu cầu về kế toán mà còn góp phần nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, tăng khả năng so sánh báo cáo tài chính, giảm bất cân xứng thông tin và củng cố niềm tin của nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài” - ông Thương nói.

Lợi ích dài hạn có lớn hơn chi phí đầu tư?

Đại diện VNX cho rằng để triển khai hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam, đồng thời nâng cao năng lực áp dụng trong doanh nghiệp và đẩy mạnh công tác đào tạo, truyền thông.

Bà Nguyễn Thị Thu Hà - Đại diện Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán (Bộ Tài chính) cho rằng việc áp dụng IFRS tại Việt Nam mang lại nhiều lợi ích quan trọng, прежде hết là nâng cao niềm tin của cộng đồng nhà đầu tư quốc tế đối với môi trường kinh doanh Việt Nam.

Với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là công ty con của các tập đoàn xuyên quốc gia, việc áp dụng chuẩn mực mới sẽ giúp không còn phải chuyển đổi báo cáo tài chính từ VAS sang IFRS để hợp nhất với công ty mẹ. Với các đơn vị có lợi ích công chúng, IFRS cũng hỗ trợ thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài thông qua các kênh đầu tư vốn, mua cổ phần và đáp ứng yêu cầu minh bạch của các quỹ đầu tư quốc tế.

Vì sao lợi nhuận có thể giảm khi áp dụng IFRS?

Theo Bộ Tài chính, về nguyên tắc, việc áp dụng IFRS không làm thay đổi nghĩa vụ thuế TNDN, vì thuế được xác định theo quy định của pháp luật thuế. Tuy nhiên, do chuẩn mực này yêu cầu áp dụng các mô hình đánh giá theo giá trị hợp lý và biến động thị trường, việc điều chỉnh lợi nhuận kế toán để xác định thu nhập chịu thuế sẽ phức tạp hơn.

Ngoài ra, trong giai đoạn đầu áp dụng, nhiều khả năng lợi nhuận theo IFRS sẽ thấp hơn lợi nhuận theo VAS do doanh nghiệp phải đánh giá suy giảm giá trị tài sản.

Bà Hà cũng cho rằng doanh nghiệp có thể đối mặt với nhiều thách thức: tài sản và nợ phải trả phải phản ánh theo giá thị trường, trong khi Việt Nam hiện mới chỉ có một số dữ liệu cơ bản như giá cổ phiếu, giá giao dịch hàng hóa, nguyên liệu… nên việc xác định giá trị hợp lý còn khó khăn.

Nguồn nhân lực cũng là vấn đề đáng chú ý, khi đội ngũ kế toán, kiểm toán tại Việt Nam chưa được đào tạo chuyên sâu, số lượng chuyên gia có kinh nghiệm thực tiễn còn hạn chế. IFRS lại được ban hành bằng tiếng Anh nên rào cản ngôn ngữ cũng không nhỏ.

Một khó khăn khác đến từ sự khác biệt với cơ chế chính sách trong nước, đặc biệt tại doanh nghiệp Nhà nước, khiến nguy cơ thiếu thống nhất trong quá trình áp dụng có thể xảy ra. Bên cạnh đó, chi phí đầu tư ban đầu cho đào tạo nhân sự, nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin và phần mềm kế toán cũng là thách thức lớn.

Tuy vậy, đại diện Bộ Tài chính đánh giá lợi ích dài hạn từ việc minh bạch hóa thông tin và nâng cao năng lực quản trị sẽ lớn hơn nhiều so với chi phí ban đầu.

Doanh nghiệp có cần đợi đủ nhân lực mới triển khai?

Theo ông Phạm Ngọc Hoàng Thanh - Tổng Giám đốc Smart Train Academy, từ kinh nghiệm quốc tế, đào tạo nguồn nhân lực không chỉ diễn ra trước khi áp dụng mà là quá trình liên tục.

Ông cho biết tại Singapore hay Malaysia, dù IFRS đã được áp dụng từ hàng chục năm trước, các hiệp hội nghề nghiệp vẫn thường xuyên tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu theo từng chuẩn mực và liên tục cập nhật.

Vì vậy, Việt Nam không nên quá lo lắng về việc nhân lực chưa hoàn thiện mới triển khai IFRS. Theo ông, quá trình áp dụng và đào tạo cần diễn ra song song. Điều quan trọng là phải có thông điệp và lộ trình rõ ràng từ cơ quan quản lý để thúc đẩy doanh nghiệp và người lao động đầu tư nghiêm túc vào đào tạo và chuyển đổi.

IFRS có phải công cụ “làm đẹp” báo cáo tài chính?

Về việc lợi nhuận suy giảm khi áp dụng IFRS, ông Phạm Thái Hùng - Phó Tổng Giám đốc, Dịch vụ Kiểm toán, Công ty TNHH PwC (Việt Nam) nhấn mạnh IFRS chưa bao giờ là công cụ để “làm đẹp” báo cáo tài chính. Mục tiêu cốt lõi của chuẩn mực này là phản ánh trung thực và hợp lý tình hình tài chính.

Ông dẫn ví dụ về Pakistan: sau khi áp dụng IFRS, thị trường chứng khoán nước này từng tăng trưởng mạnh rồi đi xuống, khiến nhiều người cho rằng IFRS là nguyên nhân. Tuy nhiên, vấn đề thực chất nằm ở nội tại nền kinh tế chứ không phải do chuẩn mực kế toán.

Với Việt Nam, nền tảng kinh tế và chất lượng doanh nghiệp vẫn tốt. Khác biệt chủ yếu nằm ở việc sử dụng các chuẩn mực khác nhau, dẫn đến cách đo lường khác nhau. Vì vậy, doanh thu hay lợi nhuận có thể giảm khi chuyển sang IFRS, nhưng đổi lại doanh nghiệp có được tính minh bạch và “tiếng nói chung” với nhà đầu tư quốc tế.

Chia cổ tức sẽ bị ảnh hưởng thế nào?

Khi chuyển đổi từ VAS sang IFRS, sự thay đổi thường được ghi nhận trực tiếp vào vốn chủ sở hữu, chủ yếu là lợi nhuận sau thuế chưa phân phối. Điều này có thể làm giảm nguồn lợi nhuận dùng để chia cổ tức.

Ông Cang Thái - Giảng viên Smart Train Academy, Kế toán trưởng tại một doanh nghiệp niêm yết cho biết hiện nay việc chia cổ tức tại Việt Nam vẫn dựa trên báo cáo tài chính theo VAS. Dù vậy, doanh nghiệp vẫn cần cân nhắc kỹ chính sách cổ tức trong quá trình chuyển đổi.

Ông cũng cho biết thực tế tại doanh nghiệp ông đang làm việc là kế toán phải vận hành cùng lúc hai hệ thống: một bộ báo cáo theo VAS để phục vụ yêu cầu pháp lý trong nước và một bộ IFRS để phục vụ nhà đầu tư. Điều này đòi hỏi đội ngũ kế toán liên tục phân tích các chênh lệch để đảm bảo tính kịp thời khi ban lãnh đạo hoặc nhà đầu tư yêu cầu báo cáo tài chính.

Bạn nghĩ sao về việc áp dụng IFRS sẽ làm lợi nhuận báo cáo giảm nhưng minh bạch hơn? Comment bên dưới nhé!