Công cụ Lean giúp nâng cao năng suất lao động ngành sản xuất ô tô

Sản xuất tinh gọn - Lean Manufacturing là một phương pháp quản trị sản xuất tập trung vào việc tối ưu hóa quy trình sản xuất bằng cách giảm thiểu lãng phí, nâng cao hiệu quả và tăng cường chất lượng. Bằng cách loại bỏ các bước không cần thiết, giảm thời gian chờ đợi và tăng tính linh hoạt trong sản xuất, sản xuất tinh gọn không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn cải thiện khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trong một thị trường ngày càng khắt khe.

Lean cải thiện khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp

Trong ngành sản xuất ô tô, Lean hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng một hệ thống sản xuất thông suốt, linh hoạt và tối ưu. Tại cốt lõi của phương pháp này là các nguyên tắc như xác định giá trị ngay từ đầu, lập bản đồ dòng giá trị để loại bỏ những bước không tạo ra giá trị, xây dựng dòng chảy liên tục mà không tắc nghẽn, ứng sản xuất theo nhu cầu thực tế và không ngừng hướng tới sự hoàn hảo thông qua cải tiến liên tục. Việc áp dụng các công cụ như Kaizen (cải tiến liên tục), 5S (sắp xếp – ngăn nắp – sạch sẽ – quy chuẩn – tuân thủ), Jidoka (tự động hóa có giám sát) và Kanban (hệ thống kéo nguyên vật liệu) giúp doanh nghiệp không chỉ giảm thiểu lãng phí mà còn thúc đẩy quy trình sản xuất diễn ra nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Lợi ích mà công cụ Lean mang lại cho ngành sản xuất ô tô là tăng năng suất lao động một cách bền vững. Bằng cách cắt giảm những hoạt động không cần thiết, Lean giúp rút ngắn chu kỳ sản xuất và giảm thời gian chờ đợi giữa các công đoạn, từ đó tăng số lượng sản phẩm hoàn thiện trong cùng một khoảng thời gian. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh ngành ô tô ngày nay đối mặt với yêu cầu sản xuất các mẫu mới với thời gian ngắn hơn và tùy biến cao hơn, đồng thời vẫn phải duy trì chất lượng ở mức cao nhất. Ngoài ra, Lean còn giúp giảm hao phí nguyên vật liệu, tối ưu hóa tồn kho và chi phí vận hành, giúp doanh nghiệp cải thiện biên lợi nhuận trong môi trường cạnh tranh toàn cầu.

Tuy nhiên, việc triển khai Lean trong thực tế cũng đặt ra không ít thách thức, khó khăn. Một trong những khó khăn phổ biến là sự phụ thuộc lớn vào thiết bị và công nghệ sản xuất. Trong môi trường Lean, quy trình sản xuất hướng tới dòng chảy liên tục và hạn chế tồn kho, nên bất kỳ sự cố thiết bị nào cũng có thể gây ra gián đoạn kéo dài, ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất chung. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ đầu tư vào công nghệ hiện đại mà còn phải có hệ thống bảo trì, giám sát và dự phòng hiệu quả để giảm thiểu rủi ro.

Một thách thức không kém phần quan trọng khác là sự cam kết và thay đổi văn hóa tổ chức. Lean yêu cầu tất cả nhân viên, từ lãnh đạo đến công nhân vận hành, phải tham gia vào quá trình cải tiến liên tục. Điều này đòi hỏi sự đào tạo bài bản và thay đổi tư duy, từ cách làm việc “theo thói quen” sang cách làm việc tích cực tìm kiếm và giải quyết vấn đề. Nếu không có sự đồng thuận và cam kết từ ban lãnh đạo, quá trình áp dụng Lean có thể gặp phải sự phản kháng hoặc hiểu sai, dẫn đến kết quả không như mong muốn.

Trong bối cảnh của Việt Nam, những nỗ lực phát triển ngành công nghiệp ô tô gần đây càng cho thấy vai trò quan trọng của các phương pháp quản trị tiên tiến như Lean trong việc nâng cao năng lực sản xuất. Tập đoàn Vingroup, với trụ cột là VinFast, đã ghi dấu ấn rõ nét trong năm 2025 khi dự kiến bàn giao gần 200.000 xe điện trên toàn cầu, trong đó thị trường Việt Nam chiếm khoảng 30% thị phần nội địa. Việc liên tiếp ra mắt các dòng xe điện mới, đồng thời mở rộng hệ thống dịch vụ hậu mãi, phản ánh chiến lược phát triển sản phẩm và vận hành ở quy mô lớn, đặt ra yêu cầu ngày càng cao về hiệu quả sản xuất và quản trị chuỗi giá trị.

Lean được xem là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp kiểm soát lãng phí

VinFast được CTCP Tập đoàn Vingroup thành lập năm 2017 với mục tiêu trở thành nhà sản xuất ô tô mang thương hiệu Việt Nam hướng tới thị trường toàn cầu. Ban đầu VinFast sản xuất xe sử dụng động cơ truyền thống, nhưng từ năm 2021 hãng tập trung hoàn toàn vào xe điện, phù hợp xu hướng toàn cầu. Tính đến tháng 11/2025, VinFast đã bàn giao ra thị trường Việt Nam 147.450 xe ô tô điện các loại kể từ đầu năm, đóng góp đáng kể vào mục tiêu tăng gấp đôi doanh số trên toàn cầu so với năm 2024. Ngày 31/12/2025, Tổ hợp Nhà máy Sản xuất ô tô VinFast Hải Phòng chính thức xuất xưởng chiếc ô tô điện thứ 200.000 trong năm.

Chiếc xe thứ 200.000 lăn bánh khỏi dây chuyền sản xuất của nhà máy VinFast Hải Phòng trong năm 2025 là Limo Green - mẫu MPV 7 chỗ thuần điện vừa đạt doanh số 9.642 xe bán ra chỉ trong tháng 11/2025. Đây cũng là mẫu ô tô đạt số lượng xe bán ra trong một tháng nhiều nhất từ trước đến nay, đóng góp vào kỷ lục doanh số cao nhất trong lịch sử ngành xe Việt Nam do VinFast đang thiết lập.

Sản lượng 200.000 xe sản xuất tại nhà máy VinFast Hải Phòng trong năm 2025 bao gồm xe bán tại Việt Nam và xuất khẩu tới các thị trường quốc tế. Ngoài tổ hợp sản xuất tại Hải Phòng, trong năm 2025, VinFast cũng đã đưa vào vận hành 3 nhà máy khác tại Hà Tĩnh (Việt Nam), Tamil Nadu (Ấn Độ) và Tây Java (Indonesia).

Thời gian qua, nhiều công ty thuộc hệ sinh thái Vingroup cũng liên tục tăng vốn. Cụ thể, tháng 10/2025, VinEnergo (thành viên phụ trách mảng năng lượng của Vingroup) đã điều chỉnh vốn từ 10.000 tỷ đồng lên 28.335 tỷ đồng. Trong đó, 44,59% tương đương 12.133,9 tỷ đồng được góp bằng tiền mặt; các tài sản khác chiếm 55,41% tương đương 15.701,1 tỷ đồng. Tháng 11/2025, công ty sản xuất thép VinMetal đã tăng vốn điều lệ từ 10.000 tỷ đồng lên 15.000 tỷ đồng. VinSpeed cũng tăng vốn lên 33.000 tỷ đồng, từ mức 31.200 tỷ đồng. Gần nhất, Công ty cổ phần Di chuyển Xanh và Thông minh GSM (chủ sở hữu và vận hành thương hiệu Xanh SM) cũng công bố tăng vốn từ 18.000 tỷ đồng lên 25.000 tỷ đồng.

Năng suất lao động và hiệu quả vận hành chính là nền tảng để các doanh nghiệp như VinFast mở rộng quy mô và nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu. Trong bối cảnh đó, Lean được xem là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp kiểm soát lãng phí, tối ưu quy trình và gia tăng tính linh hoạt trước biến động của nhu cầu thị trường, đặc biệt khi được triển khai đồng bộ với công nghệ sản xuất hiện đại và các hệ thống quản trị tinh gọn khác.

Thực tế cho thấy, việc linh hoạt điều chỉnh kế hoạch sản xuất, kiểm soát tồn kho ở mức hợp lý và phối hợp chặt chẽ với hệ sinh thái nhà cung ứng đã giúp VinFast rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường, nhất là trong môi trường cạnh tranh gay gắt của ngành xe điện. Tinh thần cải tiến liên tục được lan tỏa trong đội ngũ kỹ sư và công nhân thông qua đào tạo, chuẩn hóa thao tác và khuyến khích sáng kiến tại hiện trường sản xuất, qua đó góp phần nâng cao năng suất lao động một cách bền vững.

Tinh gọn, đồng bộ và tự động hóa cao

VinFast cũng định hình mô hình nhà máy theo hướng tinh gọn, đồng bộ và tự động hóa cao, lấy tối ưu dòng chảy sản xuất làm trung tâm. Các công đoạn từ dập, hàn, sơn đến lắp ráp được tổ chức liên hoàn, hạn chế tối đa thời gian chờ đợi và di chuyển không cần thiết, những dạng lãng phí cốt lõi mà Lean hướng tới loại bỏ. Song song với đó là việc tăng cường kiểm soát chất lượng ngay tại từng công đoạn, thay vì chỉ tập trung ở khâu cuối, giúp giảm lỗi phát sinh và chi phí sửa chữa.

Việc ứng dụng Lean trong ngành sản xuất ô tô, đặc biệt tại các doanh nghiệp Việt Nam, không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế trước mắt mà còn góp phần xây dựng nền công nghiệp hiện đại, bền vững và có sức cạnh tranh dài hạn. Khi kết hợp triết lý Lean với các xu hướng công nghệ mới như tự động hóa, dữ liệu lớn hay trí tuệ nhân tạo, ngành ô tô có cơ hội tiến tới mô hình sản xuất tinh gọn, linh hoạt và năng suất cao hơn trong tương lai.

Tóm lại, Lean không chỉ là một phương pháp kỹ thuật mà là một triết lý quản trị quan trọng giúp ngành sản xuất ô tô nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh. Việc triển khai Lean đòi hỏi sự cam kết từ lãnh đạo, sự tham gia tích cực của toàn bộ lực lượng lao động và một chiến lược lâu dài phù hợp với bối cảnh sản xuất hiện đại. Khi được áp dụng đúng đắn, Lean sẽ là ngọn đèn dẫn lối cho các doanh nghiệp ô tô Việt Nam vươn lên trong chuỗi giá trị sản xuất toàn cầu, tiến gần hơn đến mục tiêu phát triển bền vững và thành công trên trường quốc tế.

Các chuyên gia năng suất thống nhất cho rằng, bước sang giai đoạn 2026–2030, năng suất và chất lượng không còn là công cụ hỗ trợ mà phải được định vị là trụ cột cốt lõi của chiến lược phát triển kinh tế – xã hội. Doanh nghiệp Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào lợi thế lao động giá rẻ, mà phải lấy năng suất, chất lượng, khoa học công nghệ và quản trị hiện đại làm nền tảng để tham gia sâu và bền vững vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc xây dựng văn hóa cải tiến liên tục, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy liên kết viện – trường – doanh nghiệp và hoàn thiện chính sách hỗ trợ thực chất sẽ là những chìa khóa để doanh nghiệp Việt Nam bứt phá năng suất trong giai đoạn phát triển mới.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, Phó Giám đốc Quản lý sản xuất và kỹ thuật, Công ty Nidec Instruments Hà Nội Hoàng Minh Dũng cho rằng, năng suất bền vững phải bắt nguồn từ tư duy quản trị của lãnh đạo. Năng suất không đến từ mệnh lệnh hay áp lực mà từ động lực nội tại, khát vọng cải tiến của mỗi cá nhân trong tổ chức. Theo ông Dũng, văn hóa cải tiến liên tục là yếu tố then chốt. Doanh nghiệp cần khuyến khích sáng kiến từ cơ sở, lấy hiện trường, hiện vật và hiện thực làm căn cứ phân tích, xử lý vấn đề. Với lực lượng lao động lớn, chỉ cần mỗi cá nhân đóng góp vài ý tưởng cải tiến mỗi năm cũng tạo ra giá trị rất lớn cho năng suất.

Về lộ trình nâng cao năng suất, ông Dũng nhấn mạnh sự kết hợp tất yếu giữa sản xuất tinh gọn (Lean) và chuyển đổi số. Doanh nghiệp cần bắt đầu từ đơn giản hóa, tiêu chuẩn hóa quy trình, sau đó mới tiến tới tự động hóa, kết nối thông minh và tối ưu hóa toàn diện nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và trải nghiệm khách hàng.

Theo báo cáo sơ kết Chương trình 1322 giai đoạn 2021–2025, gần 6.500 doanh nghiệp trên cả nước đã được tiếp cận các hoạt động hỗ trợ nâng cao năng suất, chất lượng; hơn 170 chuyên gia năng suất được đào tạo, trong đó gần 90 người được cấp chứng chỉ chuyên gia. Năng suất lao động tăng bình quân khoảng 6%; đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế tăng từ 45,7% giai đoạn 2016–2020 lên khoảng 47% giai đoạn 2021–2025, góp phần quan trọng giúp kinh tế Việt Nam đạt mức tăng trưởng 8,02% trong bối cảnh tăng trưởng toàn cầu chỉ ở mức 2,7–2,8%.