Thị trường đất nền: Thanh khoản yếu thúc đẩy quá trình tái cơ cấu, Cơ hội đang dịch chuyển về những khu vực nào?
Thị trường đất nền đang trải qua một giai đoạn điều chỉnh mạnh khi dòng tiền đầu tư trở nên thận trọng, thanh khoản suy giảm và tiêu chí lựa chọn bất động sản có nhiều thay đổi.
Thay vì chạy theo kỳ vọng tăng giá hoặc những thông tin quy hoạch chưa rõ ràng, người mua ngày càng quan tâm đến pháp lý, hạ tầng, khả năng khai thác và tính thanh khoản của sản phẩm. Diễn biến này đang tạo ra quá trình sàng lọc đáng kể, đồng thời mở ra cơ hội cho những khu vực có nền tảng phát triển thực chất.

Thanh khoản suy giảm thúc đẩy quá trình tái cơ cấu thị trường đất nền
Theo nghiên cứu của Batdongsan, đất nền hiện là phân khúc có mức độ quan tâm thấp nhất trên thị trường. Trong quý III, nhu cầu tìm mua chỉ chiếm khoảng 9%, thấp nhất trong các loại hình bất động sản. Khảo sát các sàn môi giới cũng ghi nhận giao dịch đất nền giảm 81% so với quý trước, trong đó 51% đơn vị cho biết lượng giao dịch giảm hơn một nửa.
Đáng chú ý, xu hướng thận trọng không chỉ thể hiện ở hoạt động giao dịch hiện tại mà còn xuất hiện trong kế hoạch đầu tư thời gian tới. Nếu trong nửa đầu năm, đất nền vẫn nằm trong nhóm ba phân khúc được người mua đánh giá có tiềm năng đầu tư, đến quý III, tỷ lệ người dự định xuống tiền chỉ còn 9%, đưa loại hình này xuống cuối danh sách lựa chọn.
Những con số trên phản ánh sự thay đổi đáng kể trong khẩu vị đầu tư. Tuy nhiên, theo ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc khu vực miền Nam của Batdongsan, thanh khoản suy giảm không đơn thuần xuất phát từ áp lực lãi suất hay dòng tiền suy yếu, mà còn liên quan đến sự thay đổi trong cấu trúc thị trường và những động lực từng thúc đẩy phân khúc này.
Trong các chu kỳ trước, nhà đầu tư chiếm tới 90% lực cầu đất nền, đóng vai trò chủ yếu trong việc tạo lập giao dịch và thúc đẩy giá tại nhiều khu vực. Hiện nay, nhóm khách hàng này đang dần rút lui, trong khi nhu cầu từ người mua ở thực chưa đủ lớn để thay thế, đặc biệt đối với những lô đất nằm xa khu dân cư, thiếu tiện ích và cơ hội việc làm.
Bên cạnh đó, lượng sản phẩm được tích lũy qua các chu kỳ trước vẫn tiếp tục được đưa ra thị trường, tạo áp lực dư cung thứ cấp tại nhiều địa phương. Khi người mua không còn sẵn sàng xuống tiền chỉ dựa trên kỳ vọng tăng giá, những sản phẩm thiếu lợi thế về vị trí và khả năng sử dụng ngày càng khó tìm được đầu ra.
Một yếu tố khác là sự thay đổi trong định hướng phát triển đô thị. Việc kiểm soát chặt hoạt động phân lô bán nền, đồng thời ưu tiên các dự án được quy hoạch đồng bộ, có hạ tầng và tiện ích hoàn chỉnh đang khiến mô hình đầu tư đất nền manh mún dần mất đi lợi thế. Thị trường vì vậy không còn dễ dàng tạo ra những đợt tăng giá trên diện rộng như trước.
Ông Tuấn nhận định, khi lực cầu đầu tư suy yếu nhưng người mua ở thực chưa đủ lớn để hấp thụ lượng hàng hiện hữu, ngay cả những lô đất đã điều chỉnh giá vẫn có thể gặp khó khăn trong việc tìm kiếm người mua.
Dù vậy, sự suy giảm thanh khoản cũng đang góp phần phân hóa rõ hơn chất lượng sản phẩm. Những khu vực từng tăng giá chủ yếu nhờ kỳ vọng quy hoạch sẽ phải đối diện với áp lực điều chỉnh lớn hơn, trong khi các vị trí có hạ tầng hiện hữu, dân cư đông đúc và hoạt động kinh tế thực tế có cơ sở để duy trì sức hút tốt hơn.
Giá trị khai thác và khả năng chuyển nhượng trở thành lợi thế cạnh tranh
Một trong những hạn chế lớn của đất nền là khả năng tạo dòng tiền trong thời gian nắm giữ còn thấp. Khác với căn hộ có thể đưa vào khai thác cho thuê, nhiều lô đất tại những khu vực chưa hình thành cộng đồng dân cư, việc làm và tiện ích gần như không tạo ra nguồn thu. Nhà đầu tư phải bỏ ra khoản vốn lớn, chấp nhận thời gian chờ đợi dài nhưng vẫn đối mặt với rủi ro khó chuyển nhượng khi cần thu hồi vốn.
Trong bối cảnh thị trường không còn duy trì đà tăng nóng, yếu tố này khiến đất nền phải cạnh tranh nhiều hơn với những loại hình bất động sản có khả năng sử dụng hoặc khai thác ngay. Người mua không chỉ tính toán mức tăng giá kỳ vọng mà còn cân nhắc chi phí cơ hội, thời gian nắm giữ và khả năng tạo thu nhập từ tài sản.
Ở góc độ phát triển dự án, bài toán cũng ngày càng đòi hỏi năng lực tài chính và tổ chức thực hiện cao hơn. Theo ông Võ Hồng Thắng, Phó tổng giám đốc DKRA Group, chi phí phát triển dự án gia tăng, thủ tục pháp lý kéo dài và yêu cầu đầu tư hạ tầng ngày càng cao khiến chủ đầu tư phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi triển khai. Những yếu tố này làm tăng giá thành, đồng thời thu hẹp dư địa giảm giá để kích cầu.
Bên cạnh đó, đặc thù đất nền thường không đi kèm nhà ở khiến người mua phải tiếp tục bỏ thêm chi phí và thời gian xây dựng mới có thể đưa tài sản vào sử dụng. Khi đặt cạnh căn hộ hoặc nhà phố đã hoàn thiện, có thể khai thác ngay, đất nền sẽ khó tạo lợi thế nếu giá bán chưa đủ hấp dẫn hoặc khu vực chưa hình thành cộng đồng dân cư.
Do đó, nguồn cung mới đang có xu hướng tập trung vào số ít dự án đáp ứng các điều kiện về pháp lý, hạ tầng và tiện ích. Đây cũng là hướng phát triển phù hợp với sự thay đổi trong nhu cầu của thị trường, khi người mua ngày càng ưu tiên những sản phẩm có thể kiểm chứng giá trị thay vì chỉ dựa vào kỳ vọng trong tương lai.
Thực tế, sự dịch chuyển tiêu chí lựa chọn không đồng nghĩa toàn bộ phân khúc đất nền mất đi sức hấp dẫn. Ngược lại, thị trường đang đặt ra yêu cầu rõ ràng hơn về chất lượng tài sản. Những lô đất có pháp lý minh bạch, hạ tầng hoàn thiện, kết nối thuận lợi và nằm gần khu dân cư hiện hữu vẫn có cơ hội tiếp cận nhóm khách hàng có nhu cầu thực cũng như nhà đầu tư dài hạn.
Đặc biệt, những khu vực có hoạt động kinh tế, việc làm và nhu cầu nhà ở phát triển sẽ có lợi thế hơn trong việc hình thành giá trị sử dụng cho đất nền. Khi cộng đồng dân cư được mở rộng, hệ thống tiện ích và hạ tầng được hoàn thiện, tài sản không chỉ có thêm điều kiện gia tăng giá trị mà còn cải thiện khả năng chuyển nhượng.
Có thể thấy, đất nền đang chuyển từ một phân khúc được thúc đẩy mạnh bởi kỳ vọng tăng giá sang loại hình đòi hỏi sự đánh giá kỹ lưỡng về chất lượng và khả năng khai thác. Quá trình sàng lọc hiện nay có thể khiến thanh khoản chưa sớm phục hồi đồng đều, nhưng đồng thời tạo cơ hội để thị trường tái định vị những sản phẩm có nền tảng tốt.
Trong giai đoạn tới, lợi thế sẽ không còn thuộc về những nhà đầu tư sở hữu nhiều đất nhất hay tham gia thị trường sớm nhất, mà nghiêng về những người lựa chọn đúng vị trí, kiểm soát được rủi ro pháp lý và có tầm nhìn phù hợp với nhu cầu phát triển thực tế. Đây cũng là cơ sở để phân khúc đất nền từng bước tìm lại sức hút trên nền tảng bền vững hơn.