Siêu đô thị TP.HCM: Nhiều dư địa tăng trưởng bền vững

Tầm nhìn chiến lược và không gian phát triển mới

Phát biểu tại Diễn đàn Bất động sản 2026 với chủ đề “Siêu đô thị, siêu cơ hội” do TheLeader tổ chức, GS.TS Nguyễn Đức Thuận, Chủ tịch Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam (VACD), nhận định TP.HCM đang đứng trước bước ngoặt chiến lược. Cuộc chuyển mình này không dừng lại ở quy mô địa lý hay dân số, mà là sự tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, tổ chức lại không gian phát triển để định vị tầm vóc trên bản đồ châu Á và thế giới.

Sự tích hợp không gian giữa TP.HCM với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu từ tháng 7/2025 đã hình thành nên một siêu đô thị rộng khoảng 6.700 km², với quy mô dân số hơn 14 triệu người. Lần đầu tiên, Việt Nam sở hữu một không gian hội tụ đồng thời các lợi thế chiến lược: trung tâm công nghiệp và sản xuất công nghệ cao, cảng biển nước sâu, hệ thống logistics quốc tế, trung tâm tài chính, dịch vụ và nguồn nhân lực chất lượng cao.

"Một siêu đô thị không thể được tạo nên chỉ bằng việc ghép 3 địa phương thành một không gian lớn hơn, mà phải kết nối các nguồn lực thành một chỉnh thể, tạo ra giá trị lớn hơn phép cộng của từng địa phương", GS.TS Nguyễn Đức Thuận nhấn mạnh.

Diễn đàn diễn ra trong bối cảnh TP.HCM xây dựng quy hoạch giai đoạn 2025-2050, với tầm nhìn 100 năm. Chuyên gia cho rằng quy hoạch chính là thiết kế quỹ đạo phát triển của thành phố, xác lập cấu trúc kinh tế, mạng lưới hạ tầng, các cực tăng trưởng và dòng lưu chuyển của con người, hàng hóa, tri thức và vốn trong nhiều thập kỷ tới.

“Tầm nhìn 100 năm đòi hỏi chúng ta phải vượt ra khỏi tư duy nhiệm kỳ và chu kỳ thị trường ngắn hạn. Những quyết định được đưa ra hôm nay sẽ định hình diện mạo TP.HCM của nhiều thế hệ mai sau”, ông nói.

Chủ đề “Siêu đô thị, siêu cơ hội” đặt câu hỏi TP.HCM mới đã hội tụ đủ điều kiện để trở thành một siêu đô thị tầm cỡ châu Á hay mới chỉ là một đô thị có quy mô lớn hơn? Theo GS.TS Nguyễn Đức Thuận, tầm vóc của một siêu đô thị cần được nhìn qua 4 tiêu chí gồm thực lực kinh tế, năng lực cạnh tranh quốc tế, khả năng kết nối hạ tầng và chất lượng sống của người dân.

“Nếu không gian phát triển vẫn bị chia cắt, hạ tầng thiếu đồng bộ và chất lượng sống không được cải thiện tương xứng, quy mô lớn có thể trở thành áp lực. Ngược lại, khi hạ tầng, nguồn lực và các cực kinh tế được tổ chức thành một hệ sinh thái liên kết, sức mạnh của toàn đô thị sẽ vượt xa tổng giá trị của từng thành phần”, ông nhận định.

Để hiện thực hóa khát vọng này, ông cho rằng TP.HCM cần giải quyết 3 bài toán cấu trúc: Tổ chức không gian đa cực, đa trung tâm, xác định rõ vai trò của từng cực phát triển như trung tâm tài chính, công nghiệp, đổi mới sáng tạo, logistics, cảng biển hay du lịch, đồng thời tạo sự liên kết và cộng hưởng thay vì cạnh tranh hoặc phát triển phân mảnh.

Phát triển đô thị dựa trên hạ tầng: Lấy metro, đường vành đai, cao tốc, cảng biển, sân bay làm “hệ tuần hoàn”, phát triển theo mô hình TOD để mỗi nhà ga, đầu mối giao thông trở thành trung tâm tích hợp nhà ở, thương mại, dịch vụ, việc làm và không gian công cộng.

Quản trị thông minh và thích ứng bền vững: Chuyển từ tư duy “ứng phó” sang “thích ứng”, dự báo, điều phối và tự điều chỉnh bằng dữ liệu, công nghệ và quản trị hiện đại trước biến đổi khí hậu và biến động toàn cầu.

Siêu cơ hội không đồng nghĩa với những cơn sốt đất

Khi những điều kiện trên được hiện thực hóa, cấu trúc đô thị sẽ thay đổi và kéo theo sự thay đổi của cấu trúc kinh tế. Những tuyến metro mở ra các trung tâm thương mại mới; vành đai và cao tốc tạo nên hành lang công nghiệp - logistics mới; các cực đổi mới sáng tạo hình thành thị trường lao động và hệ sinh thái doanh nghiệp mới.

“Đó chính là nguồn gốc của ‘siêu cơ hội’”, GS.TS Nguyễn Đức Thuận khẳng định. Tuy nhiên, ông lưu ý siêu cơ hội không phải những cơn sốt đất hay chu kỳ đầu cơ ngắn hạn. Cơ hội bền vững đến với những chủ thể có khả năng đọc quy hoạch như đọc bản đồ của dòng vốn, tri thức, hạ tầng và giá trị kinh tế tương lai.

Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực đọc quy hoạch, hiểu mối quan hệ giữa hạ tầng, dân cư, việc làm và các cực kinh tế, đồng thời chuẩn bị năng lực tài chính và quản trị đủ dài hạn. “Cơ hội sẽ thuộc về những doanh nghiệp nhìn thấy sự dịch chuyển trước khi nó trở thành xu hướng; những nhà đầu tư nhận ra giá trị trước khi thị trường gọi tên giá trị đó”, ông nói.

Chuyển hóa thách thức thành “siêu năng lực”

Cũng tại diễn đàn, GS.TS Trần Đình Thiên cho rằng cụm từ “siêu cơ hội” luôn đi cùng “siêu thách thức”. Vấn đề cốt lõi là chuẩn bị năng lực để chuyển hóa những cơ hội khác thường thành động lực phát triển.

Ở tầm dài hạn, ông đặc biệt lưu ý đến Luật Đô thị đặc biệt và quy hoạch điều chỉnh TP.HCM như hai “tuyến mở” cho tương lai thành phố. Luật Đô thị đặc biệt tạo ra khung khổ thể chế để các đô thị đặc biệt có nhiều quyền chủ động, sáng tạo hơn, gắn liền với năng lực thực thi của bộ máy và sự đồng thuận của người dân.

GS.TS Trần Đình Thiên đề cập về việc định hình 3 trung tâm chức năng lớn của không gian TPHCM mới. Trong đó, TPHCM được định hướng là trung tâm dịch vụ cấp vùng và quốc tế, với trung tâm tài chính quốc tế và trung tâm đổi mới sáng tạo, công nghệ cao. Bình Dương là trung tâm công nghiệp công nghệ cao gắn với đổi mới sáng tạo. Bà Rịa - Vũng Tàu gắn với khu thương mại tự do, cảng quốc tế, logistics, hàng hải và du lịch. Điểm quan trọng là tính kết nối giữa 3 trung tâm này. Khi được kết nối, sức mạnh của tổ hợp có thể tạo ra một không gian phát triển lớn hơn thay vì chỉ cộng cơ học các lợi thế riêng lẻ.

Tuy nhiên, ông cho rằng bên cạnh những điểm tích cực, vẫn có một số vấn đề cần đặc biệt lưu ý. Trước hết là hạ tầng, TPHCM vẫn đang đối mặt với những vấn đề về hạ tầng và cần đặt đúng mức độ nghiêm trọng của bài toán này trong quá trình phát triển siêu đô thị.

Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ dựa nhiều vào vốn sang dựa vào công nghệ cao và tri thức đặt ra bài toán lớn về vốn. “Công nghệ cao cần rất nhiều vốn, thậm chí còn nhiều vốn hơn cả trước đây, ít nhất trong 10 năm đầu tiên”, ông lưu ý. Doanh nghiệp không chỉ cần quản trị hay công nghệ, mà còn phải có khả năng huy động và sử dụng vốn để tự thay đổi.

Nếu lực lượng doanh nghiệp tạo thành một tổ hợp đủ mạnh về quy mô, liên kết và năng lực, sức mạnh đó sẽ không chỉ phục vụ sự phát triển kinh tế của TP.HCM mà còn đóng góp cho cả nền kinh tế Việt Nam. Khi đó, bài toán “Siêu đô thị, Siêu cơ hội” sẽ trở thành “siêu năng lực”, giúp vượt qua mọi “siêu thách thức”.