Việt Nam có thể tạo ra Steve Jobs trong 10-20 năm tới

Việt Nam hoàn toàn có cơ hội xuất hiện những doanh nhân công nghệ tầm vóc toàn cầu như Steve Jobs trong vòng 10-20 năm tới, theo TS Nguyễn Sĩ Dũng. Nhưng muốn điều đó xảy ra, bài toán không nằm ở việc “tìm ra” một thiên tài, mà là xây dựng một hệ sinh thái đủ mạnh để thiên tài có cơ hội xuất hiện.

Vì sao Việt Nam có cơ hội?

TS Nguyễn Sĩ Dũng cho rằng cơ hội hôm nay còn lớn hơn nhiều thời điểm trước đây. Việt Nam đang có những điều kiện thuận lợi hiếm có: lực lượng trẻ có trình độ công nghệ cao hơn, mỗi năm có hàng chục nghìn kỹ sư CNTT được đào tạo, và chuyển đổi số cùng AI đang mở ra cơ hội rút ngắn khoảng cách với thế giới.

Ông cũng nhấn mạnh: đổi mới sáng tạo đã được xác định là chiến lược quốc gia, tạo nền tảng chính sách thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp công nghệ phát triển.

Steve Jobs không phải sản phẩm của tài năng cá nhân đơn thuần

Theo TS Nguyễn Sĩ Dũng, Steve Jobs là kết quả của cả một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo: vốn mạo hiểm, thị trường cạnh tranh, bảo vệ sở hữu trí tuệ, văn hóa chấp nhận rủi ro và môi trường cho phép thử nghiệm ý tưởng mới.

Vì vậy, điều Việt Nam cần không phải là cố “sản xuất” ra một Steve Jobs, mà là tạo ra môi trường để những người như vậy có thể lớn lên.

Rào cản lớn nhất: không chỉ là công nghệ lõi

Ông cho rằng nói Việt Nam thiếu công nghệ lõi là đúng, nhưng chưa đủ. Công nghệ lõi là kết quả của một hệ sinh thái phát triển, chứ không phải điểm khởi đầu.

Hiện nay, Việt Nam vẫn còn thiếu ba yếu tố lớn:

- Nguồn vốn chấp nhận rủi ro cao
- Liên kết giữa nghiên cứu, đại học và doanh nghiệp còn yếu
- Tư duy ứng dụng vẫn mạnh hơn tư duy sáng tạo công nghệ nền tảng

Trong khi đó, các chu kỳ công nghệ mới như AI, điện toán đám mây, công nghệ sinh học hay bán dẫn đang mở ra cơ hội để Việt Nam tham gia sớm hơn thay vì chỉ đi sau.

Thể chế cần đổi khác như thế nào?

TS Nguyễn Sĩ Dũng nhấn mạnh 4 điều kiện nền tảng để đổi mới sáng tạo phát triển:

1. Tự do sáng tạo
Khuyến khích tư duy độc lập, phản biện và khám phá cái mới.

2. Chấp nhận rủi ro và thất bại
Thất bại phải được nhìn như một phần của quá trình học hỏi, không phải là điểm kết thúc.

3. Khả năng tiếp cận nguồn lực
Ý tưởng lớn cần vốn, nhân lực, công nghệ, dữ liệu và thị trường.

4. Thể chế khuyến khích đổi mới
Chuyển từ tư duy “không quản được thì cấm” sang “cho phép thử nghiệm có kiểm soát”.

Ông cho rằng nếu hệ thống chỉ thưởng cho thành công, nó sẽ tạo ra những người làm đúng quy trình. Chỉ khi cho phép thử nghiệm và chấp nhận thất bại có kiểm soát, mới có thể tạo ra những người thay đổi cuộc chơi.

Vì sao doanh nghiệp công nghệ có thể “đốt tiền” nhiều năm?

Theo TS Nguyễn Sĩ Dũng, đây không chỉ là câu chuyện tài chính mà là tư duy phát triển và hệ sinh thái vốn.

Nhiều tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới chấp nhận thua lỗ trong thời gian dài để đổi lấy vị thế dẫn đầu tương lai. Ông dẫn ví dụ như Amazon mất gần một thập niên mới tạo lợi nhuận đáng kể, Tesla nhiều năm bị nghi ngờ về khả năng tồn tại, còn OpenAI đã tiêu tốn hàng chục tỷ USD trước khi có sản phẩm thương mại tạo ảnh hưởng toàn cầu.

Ở Việt Nam, phần lớn vốn vẫn mang tính ngắn hạn, trong khi đổi mới sáng tạo lại là cuộc đua của 10 năm, 20 năm hoặc cả một thế hệ.

Giáo dục cần thay đổi gì để nuôi dưỡng doanh nhân công nghệ?

Ông cho rằng muốn có doanh nhân công nghệ tầm vóc toàn cầu, phải bắt đầu từ giáo dục. Nhưng giáo dục không thể “sản xuất hàng loạt” ra một Steve Jobs. Điều giáo dục có thể làm là tạo môi trường để những tiềm năng đó không bị mai một.

Một số thay đổi cần thiết theo ông gồm:

- Chuyển từ ghi nhớ sang phát triển năng lực sáng tạo
- Khuyến khích tư duy liên ngành: công nghệ, nghệ thuật, thiết kế, kinh doanh, tâm lý học
- Đưa tinh thần khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo vào hệ thống giáo dục

Ông cũng nhấn mạnh, đại học trong thời đại mới không chỉ là nơi đào tạo người đi làm, mà phải là nơi hình thành người tạo việc làm.

Thông điệp cho người trẻ khởi nghiệp công nghệ

Gửi tới người trẻ, TS Nguyễn Sĩ Dũng nói: đừng tự giới hạn mình trong những giấc mơ nhỏ.

Trong kỷ nguyên số và AI, một ứng dụng ở Hà Nội hoàn toàn có thể phục vụ người dùng tại New York, Tokyo hay Berlin ngay từ ngày đầu tiên. Vì vậy, câu hỏi nên là sản phẩm giải quyết vấn đề gì của nhân loại, thay vì chỉ bán được cho bao nhiêu người Việt Nam.

Ông cũng nhắn nhủ đừng quá sợ thất bại, bởi lịch sử đổi mới sáng tạo luôn là câu chuyện của những người dám thử, dám sai và dám làm lại.

Muốn có những Steve Jobs Việt Nam, điều cần nhất không phải là đi tìm một người, mà là xây dựng một Việt Nam nơi mỗi người trẻ có ý tưởng lớn đều có cơ hội trở thành Steve Jobs.

Bạn nghĩ sao về nhận định này? Comment bên dưới nhé!