Vì sao sàn chứng khoán Việt Nam thiếu doanh nghiệp AI, chip, data center?
Các chuyên gia chỉ ra 2 rào cản lớn khiến doanh nghiệp công nghệ khó lên sàn: tiêu chí lợi nhuận và giới hạn sở hữu nước ngoài.
Trên sàn chứng khoán Việt Nam, gần như chưa có đại diện đáng kể ở các lĩnh vực AI, chip, trung tâm dữ liệu và hạ tầng công nghệ — trong khi đây lại là những siêu xu hướng đang dẫn dắt thị trường quốc tế.
Vì sao Việt Nam chưa có doanh nghiệp AI, chip lên sàn?
Tại phiên thảo luận “Tìm kiếm Alpha trên thị trường chứng khoán” ở Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit, bà Cao Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc Khối Khách hàng tổ chức, CTCP Chứng khoán VNDIRECT, cho biết nhiều nhà đầu tư đang băn khoăn vì sự thiếu vắng các doanh nghiệp đại diện cho các lĩnh vực công nghệ đang “nóng” trên toàn cầu.
Theo bà Quỳnh, Việt Nam hiện chưa có đại diện đủ lớn trên trường quốc tế và trên sàn chứng khoán trong các mảng này. Phần lớn doanh nghiệp trong nước mới chỉ đóng vai trò là người dùng cuối hoặc tham gia ở một phần rất thấp của chuỗi giá trị, chưa vươn lên các công đoạn tạo giá trị thặng dư cao hay triển khai chiến lược thương mại hóa sản phẩm trên quy mô toàn cầu.
Điều gì đang khiến hàng công nghệ khó niêm yết?
Ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích CTCP Chứng khoán VPS, cho rằng các thị trường phát triển như Mỹ, Singapore có độ mở cao, cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp tốt và thu hút được dòng vốn lớn, nên có nhiều doanh nghiệp niêm yết chất lượng cao.
Trong khi đó, so với các thị trường mới nổi hoặc cận biên, mặt bằng chất lượng hàng hóa của Việt Nam vẫn thấp hơn và số lượng doanh nghiệp chất lượng cao còn ít. Theo ông Khánh, điều này cho thấy Việt Nam cần đẩy mạnh hoạt động IPO hơn nữa và tạo môi trường kinh doanh, niêm yết thuận lợi để các startup tiềm năng có thể lớn lên thành “kỳ lân”.
Ông cũng cho biết có nhiều doanh nghiệp đã nộp hồ sơ chuẩn bị IPO nhưng vẫn chưa đáp ứng được các tiêu chí.
2 rào cản lớn với doanh nghiệp công nghệ
Chia sẻ với Tech in Asia, ông Chris Milliken, Luật sư thành viên tại văn phòng TP HCM của Baker McKenzie, cho rằng có 2 rào cản chính đang ngáng đường doanh nghiệp công nghệ Việt lên sàn.
Thứ nhất là quy định ưu tiên lợi nhuận thay vì tiềm năng tăng trưởng. Theo quy định hiện hành, một công ty muốn niêm yết phải có lợi nhuận trước thuế trong 2 năm liên tiếp, không có lỗ lũy kế và ROE tối thiểu 5%. Đây là yêu cầu khá khắt khe với doanh nghiệp công nghệ, vốn thường ưu tiên tăng trưởng trong giai đoạn đầu.
Thứ hai là giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL). Việt Nam áp dụng FOL cho cả công ty niêm yết và chưa niêm yết, trong đó cách diễn giải thận trọng ở một số lĩnh vực như bất động sản còn khiến doanh nghiệp niêm yết phải đáp ứng thêm các yêu cầu ngặt nghèo hơn.
Theo ông Chris Milliken, mục đích của việc lên sàn là huy động vốn, nên các quy định về FOL hiện nay có phần đi ngược lại mục tiêu đó. Ông cho rằng Chính phủ nên xem xét cải cách FOL, trong đó có việc loại bỏ quyền của công ty niêm yết được tự áp một mức FOL thấp hơn mức trần pháp luật cho phép.
Lối thoát nào cho nhà đầu tư và doanh nghiệp?
Ông Chris Milliken nhận định thị trường chứng khoán Việt Nam có động lực và sức hút với nhà đầu tư, nhưng khung pháp lý vẫn chưa theo kịp chuẩn mực quốc tế. Để thu hút thêm vốn và doanh nghiệp công nghệ, Việt Nam cần nhìn lại toàn diện quy trình chào bán, thoái vốn và cấu trúc quản trị.
Một số gợi ý được ông nêu ra gồm: vận hành quy trình IPO giống các thị trường phát triển, cho phép quy trình chào bán và niêm yết diễn ra đồng thời; tăng trách nhiệm cho các định chế tài chính như ngân hàng đầu tư trong việc đảm bảo quy trình minh bạch, chuyên nghiệp.
Ông cũng nhấn mạnh câu chuyện cổ phiếu hai tầng (dual-class shares). Nhiều công ty công nghệ trên thế giới dùng cấu trúc này để nhà sáng lập giữ quyền kiểm soát, nhưng tại Việt Nam hiện chưa được phép, nơi vẫn áp dụng nguyên tắc “một cổ phiếu - một quyền biểu quyết”.
Cuối cùng, theo ông, dù niêm yết trong nước đã khó, việc “xuất ngoại” cũng không đơn giản vì doanh nghiệp phải lập pháp nhân ở nước ngoài và đối mặt với nhiều vấn đề như ESOP, đặc biệt khi nhiều nhân sự chủ chốt là người Việt Nam.
Ông cho rằng cải cách quy trình niêm yết trong nước là rất cấp thiết, nếu không nhiều startup sẽ phải chọn con đường “ra biển lớn” đầy chông gai, và Việt Nam có nguy cơ bỏ lỡ những câu chuyện thành công được tạo ra ngay trên sân nhà.
Bạn nghĩ sao về những rào cản này? Comment bên dưới nhé!