Vì sao lãi suất sẽ hạ nhiệt? Nhìn từ áp lực thanh khoản ngân hàng

Lãi suất được kỳ vọng hạ nhiệt khi áp lực thanh khoản hệ thống được giải tỏa. Với doanh nghiệp, việc tiếp cận vốn chi phí hợp lý sẽ là yếu tố hỗ trợ hoạt động sản xuất kinh doanh và tăng trưởng kinh tế.

Áp lực thanh khoản đang ở mức nào?

Theo ông Phan Lê Thanh Long, Chủ tịch AFA Group, số liệu báo cáo tài chính quý I-2026 của 28 ngân hàng thương mại cho thấy dư nợ cho vay tăng 4% so với đầu năm, tương đương mức tăng 14,73 triệu tỉ đồng.

Trong khi đó, tổng lượng tiền gửi tại 28 ngân hàng này chỉ đạt 12,95 triệu tỉ đồng, tức chỉ tăng 1% so với đầu năm. Thậm chí có đến 12 ngân hàng ghi nhận số dư tiền gửi bị sụt giảm.

Sự chênh lệch giữa tốc độ cho vay và huy động đã đẩy tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) bình quân của 28 ngân hàng lên 93,96%. Có 18 đơn vị có chỉ số này tăng so với đầu năm, và toàn hệ thống chỉ có sáu ngân hàng duy trì được tỉ lệ cho vay trên huy động an toàn dưới mức trần 85% theo Thông tư 22.

Vì sao lãi suất vẫn neo cao?

Ông Long cho rằng thanh khoản toàn ngành đang căng thẳng trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế rất lớn. Bên cạnh đó, xung đột tại Trung Đông làm tăng chi phí hàng hóa, vật tư và vật liệu xây dựng, trực tiếp đẩy lạm phát đi lên.

Khi giá nguyên vật liệu đầu vào tăng cao, doanh nghiệp phải vay nhiều hơn để duy trì sản xuất. Điều này khiến lượng tiền cho vay ra của ngân hàng tăng mạnh, trong khi huy động không theo kịp, làm nguồn vốn của hệ thống rơi vào trạng thái căng thẳng.

Các chuyên gia phân tích Công ty Chứng khoán KBSV cho biết, trong nhiều thời điểm tháng 3-2026, thanh khoản thiếu hụt khiến lãi suất liên ngân hàng kỳ hạn qua đêm tăng vọt lên trên 10%. Quý I-2026, mặt bằng lãi suất huy động và cho vay của hệ thống ngân hàng thương mại tiếp tục có xu hướng tăng.

Bà Vũ Ngọc Linh, Giám đốc Bộ phận phân tích và nghiên cứu thị trường Tập đoàn VinaCapital, cho biết lãi suất tiết kiệm kỳ hạn 12 tháng từ mức 5% đã lên 6%, thậm chí một số ngân hàng nhỏ lên tới 8-9%.

Thông tư 08/2026 có gì đáng chú ý?

Để giảm áp lực thanh khoản, Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư 08/2026 với các điều chỉnh kỹ thuật căn bản đối với cách tính toán hệ số an toàn vốn. Đây được xem là công cụ điều tiết quan trọng, giúp các nhà băng có thêm dư địa tăng trưởng tín dụng mà không tạo áp lực quá lớn lên chi phí vốn.

Theo ông Hoàng Việt Anh, Tổng Giám đốc Công ty Chứng khoán LPBank (LPBS), Thông tư 08/2026 có hiệu lực từ 15-5 là một bước đi tích cực hướng tới các chuẩn mực của Basel III. Quy định mới điều chỉnh các chỉ số quản trị an toàn hệ thống, gồm chuyển đổi tỉ lệ dư nợ cho vay trên tổng vốn huy động thành tỉ lệ cho vay trên tiền gửi huy động, đồng thời sửa đổi tỉ lệ khả năng thanh khoản và tỉ lệ nguồn vốn ổn định ròng.

Về mặt tích cực, cách tính mới giúp con số cho vay trên giấy tờ của các ngân hàng giảm xuống khoảng 9% đến 10%. Khi con số này giảm, ngân hàng sẽ có thêm khoảng trống để tiếp tục cho vay ra nền kinh tế.

Quy định cũng cho phép tính thêm 20% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào nguồn vốn của mình. Yếu tố này chủ yếu mang lại lợi thế cho các ngân hàng quốc doanh và ước tính giúp cải thiện khoảng 1% lượng cho vay.

Tác động đến lãi suất ra sao?

Theo giới phân tích, Thông tư 08 được xem là động thái hỗ trợ thanh khoản đáng chú ý cho hệ thống ngân hàng, đặc biệt là nhóm ngân hàng quốc doanh. Với mức trần tỷ lệ cho vay trên huy động 85%, việc bổ sung 20% tiền gửi Kho bạc Nhà nước có kỳ hạn sẽ tạo thêm dư địa cho vay lên tới hàng chục ngàn tỉ đồng.

Khi thanh khoản được cải thiện, các ngân hàng sẽ giảm áp lực cạnh tranh lãi suất huy động. Từ đó, mặt bằng lãi suất huy động và lãi suất cho vay có điều kiện ổn định hơn, thậm chí có thể giảm nhẹ trong thời gian tới.

Ông Phan Lê Thanh Long cho biết với quy mô tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước hiện đạt hơn 400.000 tỉ đồng, quy định mới ước tính sẽ giải phóng khoảng 80.000 đến 100.000 tỉ đồng vào cấu phần huy động, giúp mở rộng dư địa cho vay và hỗ trợ kỳ vọng cải thiện biên lợi nhuận thuần cũng như lợi nhuận của các ngân hàng trong nửa cuối năm 2026.

Nửa cuối năm 2026 lãi suất có thể giảm bao nhiêu?

KBSV cho biết lãi suất cho vay dự kiến đi ngang ở mức hiện tại trong quý II do lãi suất đầu vào vẫn neo cao, biên lợi nhuận thuần của ngân hàng ở mức thấp so với các năm trước và rủi ro nợ xấu gia tăng vẫn hiện hữu.

Bước sang nửa sau của năm 2026, mặt bằng lãi suất cho vay được dự báo sẽ hạ nhiệt rõ nét hơn, tương đồng mức giảm ở mặt bằng lãi suất huy động để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Theo KBSV, mức giảm bình quân có thể vào khoảng 0,5-1%/năm so với thời điểm hiện tại nhờ giải ngân đầu tư công mạnh mẽ, NHNN có dư địa hỗ trợ thanh khoản sau khi chiến tranh hạ nhiệt, và kỳ vọng từ các chính sách hạ lãi suất hỗ trợ tăng trưởng cuối năm.

Bạn đang theo dõi mặt bằng lãi suất để mua nhà hay đầu tư? Comment bên dưới nhé!