Trung tâm tài chính Việt Nam còn thiếu gì để thành “mảnh ghép” hoàn chỉnh?

Muốn xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế, Việt Nam không chỉ cần hạ tầng và thể chế, mà còn thiếu một “mảnh ghép” rất quan trọng: nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đó là thông điệp được nhiều chuyên gia nhấn mạnh khi nhìn vào hành trình phát triển trung tâm tài chính của Việt Nam. Bởi trên thực tế, lịch sử các trung tâm tài chính lớn trên thế giới cho thấy lợi thế bền vững không nằm ở việc xây nhanh hơn, mà ở việc xây được niềm tin lâu dài.

Niềm tin ấy đến từ đâu? Không chỉ từ chính sách hay cơ sở hạ tầng, mà còn từ chất lượng con người: cách tư vấn một khoản đầu tư, cách quản trị một danh mục tài sản, và cả mức độ tuân thủ những chuẩn mực nghề nghiệp khắt khe.

Với Việt Nam, câu chuyện Trung tâm tài chính quốc tế vì thế không đơn thuần là mở rộng quy mô thị trường. Xa hơn, đó là quá trình nâng cấp “chất lượng vận hành” của toàn bộ hệ sinh thái tài chính.

Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam đã chính thức thành lập và hoạt động theo mô hình “1 trung tâm, 2 điểm đến”, tại TP.HCM và Đà Nẵng.

Trong đó, TP.HCM sẽ là đầu mối tài chính quy mô lớn, phát triển mạnh ở các mảng chứng khoán, trái phiếu, ngân hàng, quản lý quỹ, dịch vụ niêm yết. Còn Đà Nẵng sẽ tập trung vào các dịch vụ tài chính gắn với logistics, hàng hải, thương mại tự do và các chuỗi cung ứng công - nông nghiệp.

Đây là một bước đi đáng chú ý trong chiến lược phát triển kinh tế giai đoạn mới. Mục tiêu không chỉ là nâng tầm thị trường vốn trong nước, mà còn thu hút dòng vốn toàn cầu trong bối cảnh chuỗi tài chính - đầu tư đang tái cấu trúc mạnh mẽ.

Việt Nam đang có một số lợi thế rõ ràng: nền kinh tế tăng trưởng nhanh, quy mô dân số lớn, tầng lớp trung lưu gia tăng và mức độ hội nhập ngày càng sâu rộng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, những yếu tố này mới chỉ là điều kiện cần.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, từng cho biết để phát triển trung tâm tài chính cần “một hệ sinh thái hoàn chỉnh”, gồm thể chế, hạ tầng, thị trường và đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao.

Điểm đáng chú ý là nhân lực ở đây không chỉ cần giỏi chuyên môn. Quan trọng hơn, họ phải đáp ứng được chuẩn mực quốc tế về minh bạch, quản trị rủi ro và đạo đức nghề nghiệp. Đây chính là lớp nền mà bất kỳ trung tâm tài chính nào cũng phải có nếu muốn tạo dựng uy tín và thu hút dòng vốn lớn.

Nhiều chuyên gia quốc tế cũng có chung quan điểm: lợi thế chi phí thấp hay tăng trưởng nhanh chưa đủ để hình thành một trung tâm tài chính bền vững. Yếu tố tạo ra khác biệt nằm ở chất lượng dịch vụ tài chính, mà chất lượng này lại gắn chặt với năng lực con người.

Nếu ví hệ thống định chế và hạ tầng là “phần cứng”, thì con người và chuẩn mực vận hành chính là “hệ điều hành”. Thiếu lớp nền này, dòng vốn có thể đến, nhưng rủi ro cũng sẽ đi cùng.

Ở góc độ thị trường, TS. Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA), cho rằng các hiệp hội nghề nghiệp cần được xem như một “hệ sinh thái nền tảng” dẫn dắt thị trường trong quá trình xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế.

Theo ông, các hiệp hội có vai trò kết nối “4 nhà”: cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và người hành nghề. Từ đó, chính sách mới có thể chuyển hóa thành thực tiễn, đồng thời phản hồi những vướng mắc của thị trường lên nhà làm luật.

Không chỉ vậy, đây còn là lực lượng thiết lập chuẩn mực và giám sát đạo đức nghề nghiệp - yếu tố không thể thiếu để xây dựng niềm tin thị trường.

“Một Trung tâm tài chính quốc tế không thể được xây dựng trên nền móng nhân lực thiếu chuẩn mực”, TS. Nghĩa nhấn mạnh.

Ở góc nhìn rộng hơn, TS. Trần Du Lịch, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia, từng chỉ ra rằng Việt Nam đang thiếu lực lượng trung gian tài chính chuyên sâu, bao gồm các chuyên gia quản lý tài sản, tư vấn đầu tư, cấu trúc sản phẩm tài chính. Đây vốn là “xương sống” của các trung tâm tài chính quốc tế.

Thực tế thị trường tài chính Việt Nam đang đối mặt với 3 điểm nghẽn lớn:

Thứ nhất: khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn. Nhân lực tài chính có đào tạo bài bản nhưng còn thiếu kỹ năng thực chiến trong môi trường quốc tế.

Thứ hai: thiếu chuẩn hóa nghề nghiệp. Các lĩnh vực như tư vấn tài chính cá nhân, quản lý gia sản chưa có hệ thống chứng chỉ phổ biến, khiến chất lượng dịch vụ chưa đồng đều.

Thứ ba: hạn chế về năng lực hội nhập. Khi ESG, tài chính xanh, tài chính số trở thành ngôn ngữ chung của thị trường toàn cầu, đội ngũ trong nước vẫn đang trong quá trình thích ứng.

Để giải quyết, TS. Lê Minh Nghĩa cho rằng cần tập trung vào 3 trụ cột: chuẩn hóa, thực chiến hóa và hợp lực.

Trong đó, việc đưa các chứng chỉ quốc tế như CFP vào Việt Nam là một bước quan trọng để hình thành chuẩn chung cho thị trường. Tuy nhiên, thách thức không nhỏ nằm ở chỗ phải bản địa hóa nội dung đào tạo cho phù hợp với hệ thống pháp lý và điều kiện thị trường trong nước.

Đồng thời, một rào cản khác là thói quen “chưa sẵn sàng trả phí cao cho chất xám”, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến việc thu hút và giữ chân nhân sự chất lượng cao.

Ở phía doanh nghiệp, nhu cầu nhân sự đạt chuẩn quốc tế đang tăng nhanh, đặc biệt trong các mảng quản lý tài sản và đầu tư xuyên biên giới. Nhưng nguồn cung trong nước vẫn còn hạn chế, buộc nhiều đơn vị phải đào tạo lại từ đầu hoặc thuê chuyên gia nước ngoài với chi phí cao.

Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng một hệ sinh thái đào tạo - sử dụng - đãi ngộ nhân lực tài chính theo cơ chế thị trường, thay vì chỉ dựa vào hệ thống đào tạo truyền thống.

Ở tầm chính sách, nhiều chuyên gia cũng đề xuất cần có cơ chế thử nghiệm sandbox cho các mô hình tài chính mới, đồng thời tạo hành lang pháp lý linh hoạt hơn để thu hút chuyên gia quốc tế. Đây là cách để hình thành môi trường cạnh tranh và lan tỏa chuẩn mực.

Có thể nói, nếu chỉ dựa vào ưu đãi và hạ tầng, Việt Nam có thể tạo ra một “trung tâm giao dịch”. Nhưng để trở thành “trung tâm tài chính” đúng nghĩa, nơi dòng vốn toàn cầu thực sự tin tưởng neo đậu, thì chuẩn mực con người mới là tài sản lõi.

Và đây là cuộc đua không thể rút ngắn bằng cơ chế. Nó chỉ có thể thắng bằng chất lượng - thứ cần thời gian, kỷ luật và một chiến lược đủ dài hơi.

Bạn nghĩ đâu là nút thắt lớn nhất để Trung tâm tài chính Việt Nam bứt phá: thể chế, hạ tầng hay nhân lực? Comment bên dưới nhé!