TPHCM cần cơ chế đặc thù gì? Sun Group, Becamex, Gemadept cùng lên tiếng

TPHCM đang được nhiều doanh nghiệp đề xuất mở cơ chế đặc thù cho công nghệ, đô thị, logistics và hạ tầng để tạo đột phá tăng trưởng. Đi cùng kỳ vọng là loạt lưu ý về rủi ro pháp lý nếu cơ chế không đủ chặt.

Doanh nghiệp muốn TPHCM có “không gian thể chế” riêng

Tại hội thảo góp ý Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt sáng 27/05, các đơn vị như Becamex IDC, Sun Group, Gemadept, HoREA, VCRE và HUBA cùng cho rằng TPHCM không chỉ cần thêm phân cấp hành chính, mà cần một cơ chế thử nghiệm riêng để làm nhanh hơn phần còn lại của cả nước.

Ông Nguyễn Thế Duy - Phó Chủ tịch HĐQT Becamex IDC (HOSE: BCM) nhận định sau sáp nhập, TPHCM có cơ hội trở thành siêu đô thị lớn nhất cả nước. Tuy nhiên, nếu vẫn vận hành theo tư duy quản lý truyền thống, Thành phố sẽ khó bứt lên trong cuộc đua công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Becamex đề xuất “Khu thí điểm tự do đổi mới sáng tạo TPHCM”

Theo Becamex, Luật Đô thị đặc biệt nên đóng vai trò như một “đạo luật mở khóa nguồn lực phát triển”, cho phép TPHCM thử nghiệm mô hình mới trước khi nhân rộng ra toàn quốc. Doanh nghiệp đề xuất xây dựng “Khu thí điểm tự do đổi mới sáng tạo TPHCM” - STI Pilot Zone.

Mô hình này được định hướng như một “sandbox” thể chế dành cho khoa học công nghệ, giáo dục quốc tế và sản xuất công nghệ cao, với cơ chế một cửa riêng và phân quyền trong cấp phép đầu tư, xây dựng, môi trường, lao động, nhập khẩu thiết bị R&D.

Becamex cũng đề xuất nhiều thủ tục được xử lý theo cơ chế rút gọn, thậm chí áp dụng nguyên tắc “quá hạn xem như chấp thuận” để giảm thời gian chờ đợi cho doanh nghiệp công nghệ cao. Theo doanh nghiệp, với AI, bán dẫn hay công nghệ số, chỉ cần chậm vài tuần cũng có thể mất cơ hội cạnh tranh.

Doanh nghiệp dẫn các mô hình như Hsinchu của Đài Loan, One-north của Singapore hay Pangyo Techno Valley của Hàn Quốc để cho rằng các trung tâm công nghệ lớn đều đi lên từ cơ chế thử nghiệm đặc biệt.

Vùng R&D bảo thuế, thẻ vàng chuyên gia và trường quốc tế

Ngoài thủ tục hành chính, Becamex còn đề xuất xây dựng “vùng R&D bảo thuế”, cho phép miễn thuế nhập khẩu với thiết bị nghiên cứu, mẫu thử và vật tư phục vụ phát triển công nghệ. Doanh nghiệp cho rằng hiện một bộ thiết bị nghiên cứu nhập từ châu Âu hay Nhật Bản về Việt Nam có thể mất 3-6 tháng để hoàn tất thủ tục, trong khi tại Singapore hay Đài Loan chỉ kéo dài vài ngày đến vài tuần.

Song song đó là đề xuất “Thẻ vàng chuyên gia” cho nhà khoa học, chuyên gia công nghệ và trí thức kiều bào, tương tự mô hình Taiwan Employment Gold Card. Becamex cũng muốn TPHCM mở cửa mạnh hơn với các trường đại học quốc tế ở lĩnh vực AI, robotics, bán dẫn, công nghệ sinh học hay năng lượng xanh.

Sun Group đề xuất ứng tiền giải phóng mặt bằng

Ở nhóm hạ tầng, bất động sản và logistics, nhiều ý kiến cho rằng TPHCM cần thêm cơ chế riêng để xử lý các điểm nghẽn đang kéo dài dự án.

Bà Nguyễn Thái Hoài Anh - Phó Tổng Giám đốc Sun Group cho rằng vướng mắc lớn nhất hiện nay vẫn là giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư và quy trình triển khai dự án quy mô lớn. Vì vậy, doanh nghiệp đề xuất Thành phố cho phép nhà đầu tư chiến lược được ứng tiền giải phóng mặt bằng, đo đạc, kiểm đếm trước khi hoàn tất lựa chọn nhà đầu tư.

Sun Group cho biết cơ chế tương tự từng được áp dụng tại Vân Phong (Khánh Hòa) và giúp rút ngắn mạnh thời gian giao đất cho các dự án lớn. Doanh nghiệp cũng muốn TPHCM cho phép ký hợp đồng BT theo từng giai đoạn với các dự án hạ tầng quy mô lớn, thay vì phải hoàn thiện toàn bộ hồ sơ kỹ thuật rồi mới triển khai như hiện nay.

Về quy hoạch, Sun Group đề xuất Thành phố linh hoạt hơn trong điều chỉnh các chỉ tiêu quy hoạch với dự án mang tính biểu tượng hoặc có yêu cầu kiến trúc đặc thù. Doanh nghiệp cũng kiến nghị mở rộng cơ chế cư trú dài hạn cho chuyên gia, nhà khoa học và nhà đầu tư nước ngoài theo mô hình “visa vàng”.

HoREA và Becamex nhìn về TOD, tái thiết đô thị

Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) cho rằng nhiều dự án nhà ở và đô thị đang bị kéo dài do quy trình pháp lý chồng chéo giữa luật đất đai, đầu tư, quy hoạch, xây dựng và kinh doanh bất động sản.

Theo HoREA, TPHCM cần thêm quyền chủ động để xử lý vướng mắc phát sinh thay vì phải chờ sửa luật ở cấp trung ương. Hiệp hội cũng đề xuất cho phép xử lý song song nhiều thủ tục để rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án.

Liên quan mô hình TOD, HoREA cho rằng Thành phố cần cơ chế đặc thù về giải phóng mặt bằng, tái định cư, chuyển đổi công năng đất và điều chỉnh quy hoạch nếu muốn tái thiết các khu vực cũ quanh metro và các trục giao thông lớn.

Cùng hướng đó, Becamex đề xuất mở rộng khái niệm TOD không chỉ quanh ga metro mà còn bao gồm ga đường sắt quốc gia, ICD, trung tâm logistics, cảng biển và các đầu mối giao thông lớn. Doanh nghiệp cho rằng TOD cần trở thành công cụ tái thiết đô thị và tạo nguồn lực tài chính cho hạ tầng.

Becamex cũng kiến nghị cho phép chuyển đổi công năng các nhà máy cũ, khu công nghiệp ô nhiễm và chợ truyền thống xuống cấp để tạo quỹ đất phát triển đô thị mới dọc các tuyến giao thông lớn.

Gemadept muốn một nền tảng dữ liệu chung cho logistics

Ở lĩnh vực logistics, đại diện Gemadept đề xuất TPHCM xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung cho cảng biển, hải quan, hãng tàu và doanh nghiệp logistics theo mô hình “một cửa - một nền tảng dữ liệu”.

Hiện mỗi bên vẫn vận hành bằng hệ thống phần mềm riêng khiến chi phí logistics và thời gian xử lý thủ tục còn cao. Nếu dữ liệu được kết nối đồng bộ, TPHCM có thể rút ngắn đáng kể thời gian thông quan, đồng thời mở thêm nguồn thu từ dịch vụ số, tài chính và thương mại quốc tế.

Gemadept cũng đề nghị Thành phố nghiên cứu kỹ các dự án điện gió ngoài khơi, cầu vượt biển hay hầm vượt biển để tránh chồng lấn với quy hoạch cảng biển và luồng hàng hải quốc tế.

VCRE: Mở cơ chế nhưng phải có giới hạn

Trong khi nhiều đơn vị muốn mở rộng cơ chế đặc thù cho TPHCM, CTCP Bất động sản Bản Việt (VCRE) lại nhấn mạnh việc khóa rủi ro pháp lý và làm rõ giới hạn áp dụng của các cơ chế vượt trội trong Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt.

VCRE cho rằng nhiều cơ chế mới như TOD, điều chỉnh quy hoạch, khai thác không gian ngầm hay các ngoại lệ cho dự án lớn đều có biên độ rất rộng. Nếu không thiết kế chặt về điều kiện áp dụng, hậu kiểm và giới hạn pháp lý thì dễ phát sinh xung đột pháp luật và rủi ro thực thi sau này.

Doanh nghiệp đề xuất bổ sung các tiêu chí kỹ thuật với TOD như trần dân số, hệ số sử dụng đất, tỷ lệ không gian công cộng và đánh giá sức chịu tải hạ tầng để tránh tình trạng “TOD hóa bất động sản” theo hướng chỉ tăng mật độ xây dựng.

VCRE cũng kiến nghị làm rõ cơ chế tài chính TOD, quyền khai thác không gian ngầm và giới hạn áp dụng các cơ chế ngoại lệ cho dự án lớn để nhà đầu tư xác định rõ nghĩa vụ tài chính, quyền khai thác và giảm nguy cơ tranh chấp pháp lý.

Ngoài ra, doanh nghiệp cho rằng các cơ chế đặc thù chỉ nên áp dụng với một số dự án thật sự chiến lược hoặc cấp bách, có tiêu chí rõ ràng và được giám sát chặt để tránh tình trạng “ngoại lệ hóa” hàng loạt trong đầu tư, quy hoạch và phát triển đô thị.

TPHCM sẽ tiếp tục hoàn thiện Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt

Kết luận hội thảo, ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Chủ tịch UBND TPHCM cho biết Thành phố sẽ tiếp tục tiếp thu ý kiến từ doanh nghiệp, hiệp hội và chuyên gia để hoàn thiện Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt.

Theo lãnh đạo TPHCM, các đề xuất liên quan đến sandbox công nghệ, khu công nghiệp sinh thái, logistics, TOD, đổi mới sáng tạo, tăng trưởng xanh hay phát triển hạ tầng sẽ tiếp tục được nghiên cứu để thể chế hóa trong luật.

Bạn nghĩ cơ chế nào sẽ tạo tác động lớn nhất cho TPHCM: sandbox công nghệ, TOD hay logistics? Comment bên dưới nhé!