Metro mở rộng TPHCM lên bán kính 30 km, đô thị vệ tinh đổi hướng

Hệ thống metro đang mở rộng không gian phát triển vùng TPHCM lên bán kính 30 km, tạo bệ phóng cho các đô thị vệ tinh. Quy hoạch mới đặt mục tiêu lấy người dân làm trung tâm, đảm bảo y tế, giáo dục, giá nhà hợp lý và việc làm tại chỗ.

Đô thị vệ tinh không chỉ là mở rộng địa giới

Tại Diễn đàn bất động sản 2026 với chủ đề “SÓNG ĐA TẦN – Chu kỳ hạ tầng và dòng vốn mới của nền kinh tế”, các chuyên gia cho rằng không gian phát triển hiện nay không còn bị giới hạn trong ranh giới hành chính đơn lẻ, mà là sự cộng hưởng của toàn vùng sau khi sáp nhập không gian quy hoạch TPHCM, Bình Dương và Vũng Tàu.

Ông Phạm Tuấn Anh, Phó Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc TP.HCM, cho biết mỗi vùng sẽ có một lợi thế riêng: TPHCM là trung tâm tài chính đầu tàu, Bình Dương là thủ phủ công nghiệp, còn Vũng Tàu phát huy lợi thế cảng biển và du lịch. Việc xác định đúng chức năng từng khu vực là bản lề để hình thành các trung tâm kinh tế vệ tinh.

Muốn hút dân cư, phải có đủ tiện ích và việc làm

Bà Dương Thùy Dung, Giám đốc điều hành CBRE Việt Nam, nhấn mạnh đô thị vệ tinh đúng nghĩa phải có khả năng tự nuôi sống chính mình, với đầy đủ tiện nghi, đặc biệt là hệ thống y tế và giáo dục chất lượng để người dân không phụ thuộc vào lõi trung tâm.

Các chuyên gia cũng thống nhất rằng một khu đô thị chỉ thực sự thành công khi quy hoạch đặt con người ở trung tâm, tức là phải phù hợp với năng lực tài chính của cư dân và có khả năng tạo ra việc làm tại chỗ.

Metro, pháp lý và TOD đang mở đường cho phát triển mới

Hệ thống pháp lý được xem là chìa khóa để hiện thực hóa các đô thị vệ tinh. Ông Nguyễn Đức Kiên, Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Quốc hội, cho biết Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 54 cho TPHCM tự chủ tài chính, tiếp đó là Nghị quyết 98 cho phép ưu tiên đầu tư, và mới đây là Nghị quyết 260 trao toàn quyền phát triển.

Ông cũng cho biết Nghị quyết 188 của Chính phủ tạo cơ sở định hướng phát triển đô thị mới bám theo các trục hạ tầng lớn như metro. Mô hình đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD - Transit-Oriented Development) được xem là lời giải cho bài toán mở rộng không gian bền vững.

Theo ông Kiên, hệ thống luật cần một hệ quy chiếu đồng bộ gồm Luật Đất đai, Luật Kinh doanh Bất động sản, Luật Nhà ở, Luật Quy hoạch và Luật Xây dựng.

TPHCM đang đi theo bán kính 20-30 km

Việc phát triển đô thị bám theo các trục metro theo Nghị quyết 188 giúp không gian đô thị của TPHCM mở rộng vùng lõi lên bán kính 20-30km. Thành phố hiện đã hoàn thành Metro số 1, đang xây dựng tuyến số 2, số 3 và quy hoạch tổng thể lên đến 12 tuyến đường sắt đô thị.

Bà Dương Thùy Dung nhận định đô thị và hạ tầng giao thông luôn gắn chặt với nhau, nhiều trường hợp đô thị hình thành trước rồi mới kéo theo hạ tầng. Vì vậy, sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền và doanh nghiệp tư nhân là điều kiện tiên quyết cho đô thị hóa bền vững.

Điểm nghẽn cũ của đô thị vệ tinh đang được gỡ thế nào?

Ông Nguyễn Đỗ Dũng, chuyên gia quốc tế về quy hoạch và thiết kế đô thị, cho rằng các trục metro mở ra cơ hội lớn cho những đô thị cách trung tâm trên 10 km. Hạ tầng metro có thể giải quyết trực tiếp điểm nghẽn của các đô thị vệ tinh trong quá khứ.

Ông Nguyễn Đức Kiên cũng nhấn mạnh cần đánh giá khoảng cách theo thời gian di chuyển thay vì số kilomet, đồng thời quy hoạch đô thị phải tuân thủ hai nguyên tắc trọng tâm là “Lưu thông tại chỗ” và “Lấy người dân làm trung tâm”.

Doanh nghiệp tư nhân có vai trò gì?

Việc đầu tư mạng lưới metro đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ ngoài ngân sách nhà nước, nên nhiều doanh nghiệp tư nhân đã sẵn sàng tham gia trực tiếp vào hạ tầng. Theo các chuyên gia, nguồn lực xã hội hóa sẽ giúp rút ngắn thời gian di chuyển liên vùng và hỗ trợ kéo doanh nghiệp về vùng ven để tạo việc làm.

Ông Nguyễn Đỗ Dũng đề xuất tách bạch giữa thời gian và chức năng sử dụng đất, đồng thời cho rằng việc xóa bỏ giới hạn thời gian sở hữu đối với đất thương mại dịch vụ sẽ kích thích dòng tiền đầu tư từ khối tư nhân.

Ba giải pháp điều phối không gian được nhắc đến

Ông Dũng cho biết doanh nghiệp phi sản xuất thường bám trụ tại vùng lõi trung tâm, nên chính quyền khó ép họ dời ra ngoại ô. Vì vậy, cần:

1. Tăng thêm quỹ văn phòng để nâng cao sức chịu tải cho khu vực trung tâm.
2. Quy hoạch các dự án phức hợp ngay sát nhà ga metro, theo mô hình Nhật Bản và Singapore.
3. Triển khai chính sách điều phối việc làm đồng bộ trên quy mô toàn vùng.

Trong bối cảnh metro, hành lang pháp lý và vốn tư nhân cùng tạo lực đẩy, diện mạo kinh tế vùng TPHCM đang bước vào một giai đoạn quy hoạch mới. Bạn nghĩ sao về hướng phát triển đô thị vệ tinh này? Comment bên dưới nhé!