Hà Nội đề xuất bồi thường đất tối đa 2 lần mức quy định cho 7 dự án đường sắt

UBND thành phố Hà Nội đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để đẩy nhanh tiến độ đầu tư 7 dự án đường sắt quan trọng, gồm 2 dự án đường sắt quốc gia và 5 tuyến đường sắt đô thị. 

Một trong những cơ chế đáng chú ý là chính sách giải phóng mặt bằng. Theo dự thảo, trường hợp Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án, giá đất tính bồi thường được áp dụng tối đa bằng 2 lần mức quy định. Người có đất ở bị thu hồi được ưu tiên bố trí tạm cư theo quy định của thành phố.

Dự thảo cũng đề xuất tăng vai trò của nhà thầu chiến lược trong công tác giải phóng mặt bằng. Nhà thầu có trách nhiệm phối hợp với chính quyền địa phương và cơ quan chức năng vận động người dân, tổ chức trong phạm vi dự án tự nguyện bàn giao mặt bằng. 

Việc này được thực hiện song song với công tác kiểm đếm, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư nhằm rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng. 

Ngoài cơ chế giải phóng mặt bằng, Hà Nội dự kiến áp dụng nhiều chính sách đặc thù về lựa chọn nhà thầu, thủ tục đầu tư, huy động vốn, thử nghiệm công nghệ và chuyển giao công nghệ nhằm rút ngắn thời gian thực hiện các dự án. 

7 dự án được áp dụng cơ chế gồm 2 dự án đường sắt quốc gia: cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội - Thành phố HCM hiện hữu, đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi và tuyến đường sắt vành đai phía Đông, đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn. 

5 tuyến đường sắt đô thị gồm tuyến số 1 (Thượng Phúc - Khu công nghiệp đường sắt - Ngọc Hồi - Ga Hà Nội - Yên Viên - Khu đô thị đa mục tiêu Thư Lâm - sân bay Nội Bài); tuyến số 2 (sân bay Nội Bài - Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo - Thượng Đình - Sân vận động Hùng Vương); 

Tuyến số 8 (Hòa Lạc - Sơn Đồng - Mai Dịch - Vành đai 3 - Lĩnh Nam - Thuận An - sân bay Gia Bình); tuyến số 10 (Võ Chí Công - Vành đai 2,5 - Vĩnh Tuy - Đông Anh) và tuyến số 14 (Cầu Thăng Long - Hồng Hà - Gia Lâm - Nghĩa Trụ). 

Theo kế hoạch trong dự thảo, 5 tuyến đường sắt đô thị đã khởi công từ tháng 6 và dự kiến cơ bản hoàn thành vào năm 2030. Hai dự án đường sắt quốc gia dự kiến khởi công dịp Quốc khánh 2/9 và hoàn thành vào năm 2027.

Để đẩy nhanh các dự án, UBND TP Hà Nội đề xuất cơ chế "nhà thầu chiến lược". Theo dự thảo, nhà thầu chiến lược là nhà thầu tiềm năng trong nước được lựa chọn. Nhà thầu tiềm năng cam kết sẵn sàng thực hiện các dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô và được Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố chỉ định là nhà thầu ký kết hợp đồng.

 Nhà thầu phải tham gia xuyên suốt quá trình thực hiện các nhiệm vụ theo hợp đồng chìa khóa trao tay (turnkey), EPC, EC, EP đã ký kết với chủ đầu tư, thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ cho đến khi hoàn thành toàn bộ trách nhiệm theo hợp đồng.

Đáng chú ý, dự thảo nêu nhà thầu chiến lược không phải đánh giá về năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật, tài chính theo pháp luật về đấu thầu. Chủ đầu tư sẽ hoàn thiện thủ tục lựa chọn nhà thầu theo hình thức chỉ định thầu rút gọn. Nhà thầu được đề nghị chỉ định phải đáp ứng điều kiện về tư cách hợp lệ theo pháp luật đấu thầu.

Cùng với cơ chế lựa chọn này, dự thảo đặt ra yêu cầu về giá. Trước khi ký hợp đồng, nhà thầu chiến lược phải cam kết giảm ít nhất 15% so với giá gói thầu được phê duyệt đối với dự án đường sắt địa phương, kể cả dự án theo mô hình TOD. Mức giảm tối thiểu đối với dự án đường sắt quốc gia là 10%.

Nhà thầu còn phải cam kết thực hiện dự án đúng tiến độ, chất lượng; tham gia xuyên suốt công việc theo hợp đồng đã ký và không được từ bỏ hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng.

Dự thảo cũng yêu cầu nhà thầu từ bỏ quyền khởi kiện, khiếu nại Nhà nước hoặc cơ quan nhà nước ra các cơ quan trọng tài, tòa án được liệt kê trong văn bản.

Theo quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, mạng lưới đường sắt đô thị Hà Nội dài khoảng 979km; nếu tính cả đường sắt quốc gia và liên vùng, toàn hệ thống gần 1.200km.

Hiện Hà Nội đang khai thác tuyến Cát Linh - Hà Đông và đoạn trên cao Nhổn - Cầu Giấy thuộc tuyến Nhổn - ga Hà Nội. 

Thành phố đặt mục tiêu đầu tư khoảng 500km đường sắt đô thị đến năm 2035, sau đó hoàn thiện 479km còn lại trong giai đoạn 2036-2045.