Xuất khẩu cá ngừ đóng hộp tìm “điểm rơi” tăng trưởng trong năm 2026

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025 khép lại với nhiều gam màu đan xen đối với ngành cá ngừ đóng hộp Việt Nam. Theo số liệu từ Hải quan Việt Nam, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 275 triệu USD, giảm 8% so với năm 2024. Dù sản phẩm đã hiện diện tại khoảng 80 thị trường, bức tranh thương mại cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa các khu vực, phản ánh áp lực cạnh tranh, biến động giá nguyên liệu và thay đổi chính sách nhập khẩu.

Trong cơ cấu thị trường năm 2025, Mỹ tiếp tục là điểm tựa lớn nhất của cá ngừ đóng hộp Việt Nam. Kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này đạt hơn 190 triệu USD, nhích nhẹ so với năm trước, cho thấy sức cầu tương đối ổn định ở phân khúc bán lẻ đại chúng.

Trái ngược, khu vực EU ghi nhận mức giảm mạnh 22%, chỉ còn khoảng 57 triệu USD. Nhiều thị trường chủ lực trong khối sụt giảm đáng kể: Đức giảm 27%, Phần Lan giảm 3%, Romania giảm 36%. Áp lực chi phí sinh hoạt cao, xu hướng thắt chặt chi tiêu và cạnh tranh gay gắt từ các nguồn cung truyền thống trong ngành đồ hộp được xem là những yếu tố khiến tốc độ phục hồi tại châu Âu chậm hơn kỳ vọng.

Ở chiều tích cực, khu vực Trung Đông - Bắc Phi nổi lên như điểm sáng mới. Xuất khẩu sang Libya tăng 70%, Ai Cập tăng 127%, đặc biệt UAE tăng tới 302% dù quy mô tuyệt đối còn khiêm tốn. Diễn biến này cho thấy nỗ lực đa dạng hóa thị trường, mở rộng kênh phân phối và giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống của doanh nghiệp Việt Nam đang phát huy hiệu quả bước đầu.

Trên bình diện toàn cầu, cá ngừ đóng hộp vẫn là nhóm hàng tiêu dùng có nền cầu khá bền vững nhờ tính tiện lợi, giá cả phù hợp và khả năng phân phối rộng trong hệ thống bán lẻ hiện đại. Tuy nhiên, năm 2025 chứng kiến biến động đáng kể của giá cá ngừ vằn -nguyên liệu đầu vào chủ lực của ngành chế biến.

Với đặc thù biên lợi nhuận mỏng và cạnh tranh cao, các nhà đóng hộp thường xuyên phải cân đối giữa giữ thị phần và bảo toàn lợi nhuận. Khi giá nguyên liệu tăng, áp lực đặc biệt lớn đối với các đơn hàng nhãn riêng (private label) hoặc hợp đồng dài hạn đã chốt giá từ trước. Ngược lại, khi giá giảm, doanh nghiệp lại phải xử lý bài toán tồn kho và điều chỉnh chiến lược giá bán để không làm xáo trộn quan hệ với khách hàng.

Theo VASEP, bước sang năm 2026, triển vọng xuất khẩu cá ngừ đóng hộp được đánh giá vẫn có cơ hội phục hồi trong bối cảnh thị trường toàn cầu dự báo tăng trưởng trung hạn. “Nút thắt” về nguồn nguyên liệu trong nước đã được tháo gỡ, giúp giảm áp lực thiếu hụt đầu vào cho khối chế biến, đặc biệt với nhóm sản phẩm có nhu cầu ổn định như đồ hộp.

Tuy nhiên, rủi ro lớn lại đến từ yếu tố chính sách, nhất là tại thị trường Mỹ. Từ ngày 1/1/2026, Cơ quan Nghề cá thuộc Cục Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA) yêu cầu các lô hàng thủy sản nhập khẩu vào Mỹ phải có Giấy chứng nhận thủy sản (COA), chứng minh rằng thành phần loài, phương pháp và địa điểm khai thác không vi phạm Điều khoản Nhập khẩu của Đạo luật Bảo vệ Động vật Biển có vú (MMPA).

Quy định này có thể làm gia tăng chi phí tuân thủ, kéo dài thời gian thông quan và tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn đơn hàng nếu doanh nghiệp chưa hoàn thiện hệ thống truy xuất, hồ sơ chứng minh. Cùng với đó, mức thuế đối ứng cao mà Mỹ đang áp dụng với hàng hóa Việt Nam cũng làm suy giảm lợi thế cạnh tranh so với các đối thủ như Thái Lan, Ecuador hay Indonesia.

VASEP dự báo trong năm 2026, xuất khẩu sang Mỹ có thể chậm lại do tác động cộng hưởng từ chính sách và thuế quan. Điều này buộc doanh nghiệp phải đầu tư mạnh hơn vào quản trị chuỗi cung ứng, minh bạch hóa nguồn gốc nguyên liệu và tối ưu chi phí sản xuất.

Trong bối cảnh thị trường truyền thống tiềm ẩn rủi ro, khu vực Trung Đông - Bắc Phi, đặc biệt là UAE, được xem là “điểm rơi” tăng trưởng tiềm năng. Tầng lớp dân số trẻ, nhu cầu tiêu dùng thực phẩm tiện lợi gia tăng và vai trò trung tâm trung chuyển thương mại của UAE mở ra cơ hội cho cá ngừ đóng hộp Việt Nam mở rộng độ phủ trong khu vực.

Nếu tận dụng tốt các hiệp định thương mại, đẩy mạnh xây dựng thương hiệu và thiết lập hệ thống phân phối bền vững, doanh nghiệp Việt Nam có thể từng bước chuyển dịch cơ cấu thị trường theo hướng cân bằng hơn, giảm phụ thuộc vào một vài thị trường lớn.

Theo VASEP, năm 2026 sẽ là giai đoạn bản lề đối với ngành cá ngừ đóng hộp Việt Nam. Trong khi nhu cầu thế giới vẫn duy trì ổn định, dư địa tăng trưởng tồn tại nhưng đi kèm rủi ro chính sách và áp lực cạnh tranh ngày càng lớn.

“Điểm rơi” tăng trưởng của ngành sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố then chốt: khả năng thích ứng nhanh với quy định mới tại Mỹ, kiểm soát hiệu quả chi phí nguyên liệu và chiến lược đa dạng hóa thị trường sang các khu vực còn nhiều tiềm năng như Trung Đông – Bắc Phi.

Trong một thị trường toàn cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc và bền vững, doanh nghiệp nào đi trước trong chuẩn hóa quy trình, nâng cấp chuỗi cung ứng và chủ động mở rộng thị trường sẽ có cơ hội bứt lên, biến thách thức thành động lực tăng trưởng mới cho năm 2026 và những năm tiếp theo.