Trái phiếu doanh nghiệp: Phân làn nhà đầu tư, định hình kênh phát hành

40,3 nghìn tỷ là giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp trong 3 tháng đầu năm 2026, tăng gần 61% so với cùng kỳ. Dù vậy, phát hành riêng lẻ vẫn chiếm ưu thế, còn phát hành ra công chúng đang được định hướng rõ hơn để “phân làn” nhà đầu tư.

Thị trường trái phiếu: riêng lẻ vẫn áp đảo

Theo báo cáo của FiinRatings, trong 3 tháng đầu năm 2026, trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ chiếm 65% (gấp 12 lần so với cùng kỳ), trong khi phát hành đại chúng chiếm khoảng 35% nhưng giảm 38% so với cùng kỳ.

Sau 2 tháng đầu năm kém sôi động, thị trường ghi nhận hoạt động phát hành trở lại trong tháng 3/2026, đạt 31,6 nghìn tỷ, tăng 84% so với cùng kỳ. Tháng 4/2026 cũng tiếp tục có kết quả khả quan.

Vì sao kênh đại chúng chưa sôi động?

FiinRatings cho rằng, giống giai đoạn 2023 – 2025, phần lớn giá trị phát hành vẫn đến từ trái phiếu riêng lẻ, có thời điểm gần như chiếm tuyệt đối.

Trong khi đó, trái phiếu phát hành ra công chúng có lợi thế về chi phí nhưng chưa sôi động do hạ tầng thị trường và mức độ linh hoạt còn hạn chế. Lợi thế chi phí thể hiện rõ hơn ở nhóm trái phiếu phi tài chính, với kỳ hạn thường từ 3 năm, mục đích sử dụng vốn cho sản xuất hoặc thực hiện dự án.

Ngược lại, trái phiếu phát hành riêng lẻ thường có coupon cao hơn vì nhiều doanh nghiệp có năng lực tín dụng yếu hơn, khó tiếp cận kênh đại chúng.

Với trái phiếu ngân hàng, loại phát hành riêng lẻ thường được phân phối cho nhà đầu tư tổ chức, còn trái phiếu ngân hàng đại chúng lại cần mức coupon cao hơn để hút nhà đầu tư cá nhân.

Phát hành công chúng đang được định hướng rõ

FiinRatings nhận định, kênh phát hành ra công chúng của thị trường trái phiếu Việt Nam đang được cơ quan quản lý định hướng rõ ràng bởi các quy định mới có hiệu lực từ cuối năm 2025 đến đầu năm 2026.

Theo đó, Nghị định 245/2025 quy định phát hành trái phiếu ra công chúng bắt buộc phải có xếp hạng tín nhiệm, ngoại trừ trái phiếu của tổ chức tín dụng hoặc trái phiếu được tổ chức tín dụng hoặc tổ chức quốc tế bảo lãnh thanh toán toàn bộ.

Đồng thời, doanh nghiệp phải đảm bảo chỉ tiêu an toàn tài chính khi hệ số nợ phải trả không vượt quá 5 lần vốn chủ sở hữu, ngoại trừ doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp phát hành để thực hiện dự án BĐS, tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán, bảo hiểm.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải báo cáo và công bố thông tin về việc sử dụng vốn, kể cả trong trường hợp huy động không để thực hiện dự án. Và đại diện người sở hữu trái phiếu là điều kiện bắt buộc đối với tất cả trái phiếu chào bán ra công chúng.

“Phân làn” nhà đầu tư: ai đi kênh nào?

Với trái phiếu phát hành riêng lẻ, Luật Doanh nghiệp sửa đổi, Luật Chứng khoán sửa đổi và dự thảo nghị định về chào bán trái phiếu riêng lẻ cũng có các quy định chặt chẽ hơn về xếp hạng tín nhiệm, chỉ tiêu an toàn tài chính và nguyên tắc sử dụng vốn.

FiinRatings đánh giá khung chính sách mới đã định hình rõ 2 kênh phát hành: phát hành ra công chúng (PP) và phát hành riêng lẻ (PO), đi kèm định hướng phân luồng nhà đầu tư phù hợp.

Trong đó, nhà đầu tư cá nhân được định hướng tham gia chủ yếu vào kênh PP, nơi yêu cầu về xếp hạng tín nhiệm và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư được quy định chặt chẽ hơn. Kênh PO tiếp tục dành cho nhà đầu tư chuyên nghiệp; nhà đầu tư cá nhân chỉ được tham gia khi đáp ứng đầy đủ điều kiện về xếp hạng tín nhiệm và bảo đảm/bảo lãnh.

Cơ quan quản lý cũng đang tiếp cận linh hoạt hơn với kênh PP, thông qua tăng cường đối thoại, hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ theo hướng “case-by-case” và rút ngắn thời gian xử lý. Mục tiêu là thúc đẩy phát hành công chúng trở thành kênh huy động vốn chủ đạo, minh bạch và bền vững hơn.

UBCKNN nói gì về định hướng thị trường?

Trao đổi về vấn đề này, ông Bùi Ngọc Huyên, Phó Trưởng ban Quản lý Chào bán chứng khoán, UBCKNN, cho biết việc định hướng nhà đầu tư tham gia thị trường trái phiếu doanh nghiệp là một trong các trụ cột quan trọng trong thời gian tới, với 3 chiến lược lớn.

1. Phân luồng nhà đầu tư cá nhân

Theo quy định hiện nay, nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp là cá nhân chỉ được tham gia mua, chuyển nhượng TPDN riêng lẻ có xếp hạng tín nhiệm và có tài sản đảm bảo, bảo lãnh thanh toán.

Do đó, nhóm này được định hướng chuyển sang các sản phẩm an toàn hơn như TPDN phát hành ra công chúng hoặc đầu tư thông qua quỹ đầu tư. Nếu tiếp tục đầu tư TPDN phát hành riêng lẻ thì chỉ được tham gia mua, giao dịch với trái phiếu có xếp hạng tín nhiệm, tài sản đảm bảo.

Ông Huyên cho rằng đây là định hướng lớn nhằm chuyển dịch nhà đầu tư cá nhân sang sản phẩm trái phiếu an toàn hơn, giảm thiểu rủi ro mang tính hệ thống.

2. Thu hút nhà đầu tư nước ngoài

Luật Chứng khoán sửa đổi 2024 đã bổ sung đối tượng nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp là nhà đầu tư nước ngoài. Bên cạnh đó, nhà đầu tư nước ngoài được đầu tư không hạn chế vào trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh, trái phiếu chính quyền địa phương và TPDN.

Sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài sẽ giúp cân bằng cấu trúc, giảm rủi ro hệ thống và buộc doanh nghiệp Việt Nam nâng quản trị theo các tiêu chuẩn tài chính quốc tế.

3. Phát triển nhà đầu tư tổ chức

Tháng 9/2025, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt đề án “Tái cấu trúc NĐT và phát triển thành Quỹ đầu tư chứng khoán đến năm 2030”. Trong đó, khuyến khích các quỹ hưu trí, bảo hiểm xã hội, doanh nghiệp bảo hiểm tham gia thị trường bằng cách đầu tư vào TPDN, cổ phiếu, chứng chỉ quỹ.

Ngoài ra, tháng 12/2025, Bộ Tài chính bổ sung quy định về Quỹ đầu tư trái phiếu hạ tầng, giúp tăng cầu từ đầu tư tổ chức và huy động vốn dài hạn cho nền kinh tế.

Đây được xem là yếu tố then chốt để thị trường TPDN giảm dần sự phụ thuộc vào nhà đầu tư cá nhân.

Bạn nghĩ sao về hướng “phân làn” này trên thị trường trái phiếu? Comment bên dưới nhé!