Doanh nghiệp lập “2 sổ kế toán” nhằm giảm doanh thu, tăng chi phí là hành vi trốn thuế

Liên quan đến việc doanh nghiệp sử dụng “2 sổ kế toán”, ông Nguyễn Tiến Trung, Trưởng ban Kiểm tra thuế, Cục Thuế cho rằng, cần phân biệt rõ giữa kê khai sai sót thông thường và hành vi cố tình trốn thuế. Thực tế việc tồn tại “2 sổ sách” không phải là mới, nhưng bản chất vấn đề nằm ở mục đích sử dụng.

Nhiều trường hợp trốn doanh thu bắt đầu ngay từ khâu đầu vào, khi hàng hóa mua bán không có hóa đơn, chứng từ đầy đủ. Từ đó phát sinh tình trạng kê khai thiếu doanh thu, lập sổ sách riêng để theo dõi giao dịch thực tế. Việc này đã tồn tại nhiều năm rồi chứ không phải bây giờ mới có.

“Ranh giới giữa kê khai sai và hành vi trốn thuế là hoàn toàn khác nhau. Những trường hợp cố tình lập hai hệ thống sổ sách, ký hợp đồng “hai giá”, kê khai thấp hơn thực tế đều tiềm ẩn rủi ro pháp lý lớn cho cả bên bán lẫn bên mua”, ông Trung nhấn mạnh.

Ông dẫn chứng thực tế trong lĩnh vực bất động sản, khi một số giao dịch tồn tại đồng thời hai hợp đồng mua bán: một hợp đồng ghi giá thấp để kê khai thuế và một hợp đồng phản ánh giá trị giao dịch thực tế. Trong trường hợp xảy ra tranh chấp, người mua có thể chịu rủi ro lớn do giá trị pháp lý chủ yếu căn cứ trên hợp đồng đã kê khai với cơ quan chức năng. Việc chấp nhận kê khai không đúng giá trị thực tế cũng có thể bị xem xét trách nhiệm liên quan đến hành vi trốn thuế.

Theo ông Trung, cơ quan thuế thời gian qua liên tục đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn để người dân và doanh nghiệp thực hiện đúng quy định pháp luật. Tuy nhiên, với các hành vi cố tình trốn thuế, quan điểm xử lý là nghiêm minh.

“Cân bằng lợi ích không có nghĩa là dung hòa với hành vi trốn thuế. Kê khai sai là kê khai sai, còn trốn thuế là trốn thuế”, ông nói.

Hiện nay, ngành thuế đang tập trung theo hướng minh bạch hóa giao dịch, dữ liệu và dòng tiền, đồng thời tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng nhằm phát hiện, xử lý các hành vi gian lận có tổ chức, bảo đảm môi trường kinh doanh công bằng và đúng pháp luật.

Chia sẻ thêm về nội dung này, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA) Nguyễn Thị Cúc nói, cần phân biệt rõ giữa kế toán quản trị nội bộ và hành vi lập hai hệ thống sổ sách để gian lận thuế, bởi đây là hai khái niệm rất dễ bị đánh đồng.

Theo bà, trong một doanh nghiệp luôn tồn tại nhiều phân hệ kế toán với mục đích khác nhau. Kế toán tài chính được lập theo quy định pháp luật để báo cáo cho cơ quan quản lý nhà nước, trong đó có cơ quan thuế. Trong khi đó, kế toán quản trị phục vụ hoạt động điều hành nội bộ, giúp doanh nghiệp theo dõi doanh thu, chi phí và hiệu quả kinh doanh thực tế. Ngoài ra còn có kế toán tổng hợp và kế toán chi tiết để quản lý số liệu ở các cấp độ khác nhau.

Chủ tịch VTCA khẳng định, doanh nghiệp hoàn toàn có quyền thực hiện kế toán quản trị để xác định lãi lỗ thật của mình. Trên thực tế, có nhiều khoản chi phí phát sinh thực nhưng không được tính là chi phí hợp lý khi kê khai thuế, chẳng hạn một số khoản đối ngoại vượt định mức hoặc khấu hao chưa đúng quy định. Những khoản này phải loại ra khi tính thuế, nhưng doanh nghiệp vẫn cần theo dõi trong quản trị nội bộ và phân chia lợi nhuận cho cổ đông. Vì vậy, việc theo dõi song song dữ liệu quản trị không đồng nghĩa với hành vi lập “hai sổ” trái pháp luật.

Tuy nhiên, bà Cúc nhấn mạnh, theo Luật Kế toán, điều bị nghiêm cấm là trong cùng một kỳ kế toán doanh nghiệp cố tình lập hai hệ thống sổ báo cáo tài chính khác nhau nhằm gian lận. Một bộ dùng để khai với cơ quan thuế theo hướng giảm doanh thu, tăng chi phí, giảm nghĩa vụ thuế; bộ còn lại phản ánh số liệu thực để phục vụ nội bộ.

“Mọi hành vi ghi chép sai lệch nhằm che giấu doanh thu hoặc làm sai bản chất giao dịch đều thuộc nhóm hành vi trốn thuế bị pháp luật nghiêm cấm”, bà Nguyễn Thị Cúc khẳng định.