Cơ quan thuế cảnh báo loạt hành vi che giấu dòng tiền, chuyển lợi nhuận của doanh nghiệp, hộ kinh doanh

Chia sẻ tại Hội thảo "Quản lý thuế theo dòng tiền: Kinh doanh an tâm, thuế minh bạch" vừa tổ chức, ông Nguyễn Tiến Trung, Trưởng ban Kiểm tra thuế, Cục Thuế cho biết, qua công tác quản lý và thực tiễn kiểm tra, cơ quan thuế đã ghi nhận một số hình thức, hành vi của doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân có dấu hiệu tiềm ẩn rủi ro về dòng tiền, ảnh hưởng đến công tác quản lý thuế.

Theo ông Trung, một trong những hình thức phổ biến là việc công ty mẹ và công ty con thực hiện cho vay nội bộ với lãi suất bất thường, có thể quá cao, quá thấp hoặc thậm chí không tính lãi. Nhiều khoản vay không phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất, kinh doanh mà chủ yếu nhằm điều chuyển dòng tiền giữa các đơn vị, qua đó điều tiết doanh thu, chi phí và lợi nhuận tính thuế.

Đối với trường hợp này, cơ quan thuế có thể xem xét bản chất giao dịch để xác định lại mức lãi suất phù hợp theo lãi suất thị trường, đồng thời đánh giá tính hợp lý, hợp lệ của chi phí lãi vay khi tính thuế TNDN. Cơ quan thuế cũng sẽ xem xét việc khống chế chi phí lãi vay theo quy định về giao dịch liên kết và công thức EBITDA để thực hiện truy thu, xử phạt nếu phát hiện vi phạm.

Ngoài ra, thông qua các hợp đồng mua bán hàng hóa, dịch vụ, một số doanh nghiệp có dấu hiệu chuyển lợi nhuận bằng cách bán hàng giữa công ty mẹ và công ty con với mức giá bất thường. Ở chiều ngược lại, công ty con có thể mua các dịch vụ quản lý, tư vấn, giám sát… từ công ty mẹ với chi phí cao, dù dịch vụ không phát sinh thực tế hoặc phát sinh không tương xứng. Hành vi này có thể nhằm mục đích tăng chi phí, giảm thu nhập chịu thuế TNDN và tăng khấu trừ thuế GTGT đầu vào.

Theo ông Trung, khi phát hiện dấu hiệu rủi ro, cơ quan thuế sẽ rà soát hồ sơ, chứng từ để điều chỉnh chi phí được trừ khi tính thuế TNDN, giảm khấu trừ thuế GTGT đầu vào và xem xét tính hợp pháp của hóa đơn nếu dịch vụ không có thật.

Một hình thức khác được nhiều doanh nghiệp áp dụng là hợp tác đầu tư, góp vốn và phân chia lợi nhuận không tương xứng với tỷ lệ vốn góp. Lợi nhuận thường được ghi nhận tại các đơn vị đang được hưởng ưu đãi thuế nhằm giảm nghĩa vụ thuế chung của doanh nghiệp.

“Cơ quan thuế sẽ xem xét tính hợp lý của các điều khoản hợp đồng, mối quan hệ giữa các bên tham gia hợp tác đầu tư để đánh giá dấu hiệu lợi dụng ưu đãi thuế hoặc điều chuyển lợi nhuận. Từ đó xác định lại lợi nhuận phù hợp và truy thu thuế TNDN”, ông Trung cho biết.

Bên cạnh đó, cơ quan thuế cũng lưu ý đến tình trạng doanh nghiệp chuyển tiền cho công ty liên kết hoặc cá nhân dưới hình thức các khoản tạm ứng kéo dài, không rõ mục đích, hoặc các khoản tài trợ phi thương mại không gắn với hoạt động cụ thể.

Theo cơ quan thuế, nếu bản chất các khoản tạm ứng này là doanh thu hoặc thu nhập khác, doanh nghiệp và cá nhân có thể bị truy thu, xử phạt thuế TNDN hoặc thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Trường hợp khoản tài trợ đi kèm điều kiện về sửa chữa, bảo hành, khuyến mại, quảng cáo…, cơ quan thuế có thể xác định đây là hoạt động chịu thuế GTGT và thực hiện truy thu, xử phạt theo quy định.

Đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại điện tử (TMĐT), ông Trung cho biết đây là nhóm tiềm ẩn nhiều rủi ro về thuế. Nhiều trường hợp phát sinh doanh thu lớn nhưng không đăng ký, kê khai và nộp thuế đầy đủ.

Một số hộ, cá nhân dù đã đăng ký thuế nhưng có dấu hiệu phân tán doanh thu qua nhiều tài khoản cá nhân khác nhau, không phải tài khoản đăng ký với cơ quan thuế nhằm che giấu dòng tiền, giảm nghĩa vụ thuế. Nhiều trường hợp còn kết hợp giao dịch qua ngân hàng và tiền mặt để gây khó khăn cho việc kiểm soát doanh thu thực tế.

“Nhóm hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong lĩnh vực TMĐT tiềm ẩn nhiều rủi ro. Cơ quan thuế có thể kết hợp dữ liệu từ ngân hàng, sàn TMĐT và các nguồn dữ liệu liên quan để xác định doanh thu thực tế, truy thu và xử phạt đối với các hành vi vi phạm về thuế GTGT, thuế TNCN, bán hàng không xuất hóa đơn hoặc hành vi trốn thuế”, ông Trung nhấn mạnh.