Bộ trưởng Tài chính: Chưa phải thời điểm phù hợp phát hành trái phiếu quốc tế

Huy động vốn cho các dự án trọng điểm phải gắn với chuyển giao công nghệ

Tại phiên chất vấn ngày 12/11, đại biểu Nguyễn Thanh Ngân (Khánh Hòa) đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính làm rõ định hướng, giải pháp huy động vốn vay nước ngoài cho các công trình, dự án trọng điểm quốc gia như đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân, bảo đảm nhu cầu vốn, hiệu quả đầu tư và an toàn nợ công. Đồng thời, đại biểu đặt câu hỏi về kế hoạch phát hành trái phiếu quốc tế trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030, cũng như mục đích sử dụng nguồn vốn huy động.

Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, trong kế hoạch đầu tư công 5 năm giai đoạn 2026-2030, nguồn vốn trong nước giữ vai trò quan trọng, chủ đạo, trong khi vốn nước ngoài cũng có vai trò rất quan trọng.

Tuy nhiên, nguyên tắc đặt ra là phải bảo đảm tuyệt đối an toàn, an ninh tài chính quốc gia; bảo đảm các chỉ tiêu nợ công, nợ Chính phủ và nghĩa vụ trả nợ trên tổng thu ngân sách nhà nước, đồng thời chấp hành nghiêm các giới hạn đã được Quốc hội quy định.

Hiện nay, các chỉ tiêu nợ công của Việt Nam vẫn ở mức thấp so với giới hạn Quốc hội cho phép. Nợ công chỉ hơn 33% GDP, trong khi mức trần là 60% GDP. Nợ Chính phủ cũng đang duy trì ở mức 32%, thấp hơn giới hạn 50%. Đây là mức rất an toàn.

Về định hướng huy động vốn cho các công trình trọng điểm, đặc biệt là điện hạt nhân và hai tuyến đường sắt gồm đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam (Hà Nội - Tp.HCM) và đường sắt Hà Nội - Lào Cai - Hải Phòng, Bộ trưởng cho biết đây đều là những dự án có nhu cầu vốn rất lớn.

Theo khái toán ban đầu, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có tổng mức đầu tư khoảng hơn 1,7 triệu tỷ đồng; dự án đường sắt Hà Nội - Hải Phòng - Lào Cai khoảng 290.000 tỷ đồng.

Trong quá trình đàm phán, các dự án trọng điểm quốc gia phải tuyệt đối tuân thủ nguyên tắc gắn với chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam. Vì vậy, quá trình đàm phán phải tính đến lợi ích tổng thể của quốc gia, từ lựa chọn công nghệ đến xác định mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào quá trình tiếp nhận, làm chủ công nghệ, gắn với các khoản vay từ nhà đầu tư nước ngoài.

Việc này cũng phải được xem xét đồng bộ với hình thức vay của Chính phủ, bảo đảm thời hạn vay hợp lý, lãi suất phù hợp và an toàn. Đây là những vấn đề cần cân nhắc kỹ, bảo đảm hài hòa lợi ích, chia sẻ rủi ro, qua đó từng bước hình thành nền công nghiệp đường sắt quốc gia.

Đối với các dự án lớn của quốc gia, phương án huy động vốn phải được tính toán theo hướng vừa bảo đảm nguồn vốn đầu tư xây dựng hạ tầng, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, phải luôn quán triệt nguyên tắc bảo đảm an ninh, an toàn tài chính quốc gia.

Chi phí vốn cao do đứt gãy chuỗi cung ứng xăng dầu, lãi suất cao

Về khả năng phát hành trái phiếu quốc tế, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, Việt Nam đã có 3 đợt phát hành trái phiếu trên thị trường vốn quốc tế vào các năm 2005, 2007 và 2014. Đến năm 2024, sau 10 năm, Việt Nam đã hoàn tất thanh toán toàn bộ gốc và lãi trái phiếu đến hạn, không còn trái phiếu quốc tế trên thị trường.

Hiện nay, Bộ Tài chính đang tích cực làm việc với các định chế tài chính quốc tế, trong đó có các nhà đầu tư và tổ chức xếp hạng tín nhiệm.

Cũng theo Bộ trưởng, trong tháng 10/2026, R&I (Rating and Investment Information) - tổ chức xếp hạng tín nhiệm uy tín của Nhật Bản - đã nâng xếp hạng tín nhiệm của Việt Nam lên mức BBB-, thuộc nhóm đầu tư. Đây cũng là thuận lợi rất lớn.

Trong chuyến thăm chính thức Nhật Bản vừa qua của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ Tài chính cũng đã có các cuộc tiếp xúc với nhiều tập đoàn tài chính lớn của Nhật Bản. Hầu hết các tập đoàn này đều quan tâm trao đổi và sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam khi có nhu cầu phát hành trái phiếu.

Trong đó, các nhà bảo lãnh phát hành thuộc JBIC cũng sẵn sàng mời gọi Việt Nam phát hành trái phiếu Chính phủ trên thị trường Nhật Bản, hay còn gọi là trái phiếu Samurai.

Theo Bộ trưởng, việc phát hành trái phiếu quốc tế hay không phải được tính toán trên hai yếu tố, trước hết là chi phí phát hành. Ông cho rằng thời điểm hiện nay chưa phù hợp để phát hành, bởi tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng xăng dầu đang đẩy lạm phát lên cao.

Lãi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm có thời điểm lên tới 5,2%, hiện duy trì quanh mức 4,8-4,9%, là mức rất cao. Trong khi đó, Chính phủ Mỹ có hệ số tín nhiệm AAA, mức cao nhất. So sánh tương quan, Việt Nam hiện được Moody's, Fitch và Standard & Poor's xếp hạng BBB-, với triển vọng ổn định. Do đó, nếu phát hành trái phiếu vào thời điểm này, chi phí sẽ rất cao.

Tuy nhiên, Bộ trưởng khẳng định Việt Nam sẽ tiếp tục làm việc chặt chẽ với các nhà đầu tư quốc tế để sẵn sàng huy động vốn khi có điều kiện thuận lợi. Khi có nguồn vốn với chi phí hợp lý, điều kiện phù hợp, Việt Nam sẽ xem xét huy động, bởi nhu cầu vốn của đất nước là có.