Bắc Ninh: Vàng bạc đá quý Sơn Hà “ngó lơ” việc xuất hóa đơn VAT cho khách hàng

Tiền tươi vàng thật: Hóa đơn VAT ở đâu?

Thời gian qua, công tác quản lý tài chính - thuế đối với lĩnh vực kinh doanh vàng bạc, đá quý liên tục được Chính phủ và ngành Thuế siết chặt bằng hàng loạt chế tài đanh thép. Việc bắt buộc áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền không chỉ nhằm minh bạch hóa thị trường tài chính mà còn là "lưới lọc" ngăn chặn các hành vi che giấu doanh thu, bảo vệ nguồn thu ngân sách.

Thế nhưng, bất chấp khung pháp lý ngày càng chặt chẽ, trên thực tế vẫn có những doanh nghiệp tìm đủ mọi kẽ hở để "lách luật", cố tình tạo ra các khoảng xám trong giao dịch nhằm thu lợi bất chính và đối phó với cơ quan quản lý.

Theo phản ánh của chị H. (TP Bắc Ninh), chị đã nhiều lần giao dịch mua vàng tại cửa hàng Vàng bạc đá quý Sơn Hà (số 257 đường Ngô Gia Tự, phường Kinh Bắc, TP Bắc Ninh) nhưng chưa từng nhận được hóa đơn VAT từ cơ sở này.

Từ thông tin phản ánh nêu trên, phóng viên đã có những ghi nhận thực tế cho thấy giao dịch mua bán tại Thương hiệu Vàng bạc đá quý Sơn Hà diễn ra vô cùng nhộn nhịp. Mỗi ngày, cửa hàng này tiếp nhận lượng lớn khách hàng đến giao dịch các sản phẩm từ vàng nhẫn, vàng miếng cho đến trang sức cao cấp. Giá trị mỗi đơn hàng thường dao động từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng.

Trong vai người mua hàng, phóng viên (PV) Tài chính Doanh nghiệp đã thực hiện giao dịch mua các sản phẩm vàng tại cửa hàng Vàng bạc đá quý Sơn Hà (số 257 đường Ngô Gia Tự, phường Kinh Bắc, TP Bắc Ninh). Khi PV mua một số sản phẩm vàng tại đây, có giá trị hơn 20 triệu đồng nhân viên vẫn nhận thanh toán bằng tiền mặt mà không yêu cầu khách hàng chuyển khoản vào tài khoản doanh nghiệp. 

Khi đặt vấn đề về chuyển khoản, PV được nhân viên bán hàng tại quầy thông báo chỉ nhận tiền mặt và hướng dẫn vào bộ phận kế toán để chuyển khoản. Tại đây, PV được một nhân viên đưa mã QR chuyển khoản vào một tài khoản cá nhân tên "NGUYEN THI THU HUONG", sau đó người này đưa cho PV 6 triệu đồng tiền mặt để PV trả tiền mua vàng bằng tiền mặt cho nhân viên bán hàng. 

Như vậy, mọi khoản tiền giao dịch vàng bạc từ người mua vì thế đều "trôi" thẳng vào tài khoản cá nhân thay vì thông qua hệ thống tài khoản kinh doanh chính thức. 

Điều đáng nói, sau khi hoàn tất thanh toán số tiền, khách hàng không nhận được bất kì hoá đơn chứng từ nào. Khi được hỏi về hoá đơn, thứ duy nhất khách hàng nhận được chỉ là một tờ "Giấy đảm bảo vàng" do cửa hàng tự in, ghi ngắn gọn thông tin về trọng lượng, hàm lượng vàng và số tiền. Thậm chí, nhiều trường hợp nhân viên chỉ cho khách hàng chụp ảnh sau đó thu hồi lại "Giấy đảm bảo vàng. 

Việc thu "tiền tươi", điều hướng dòng tiền qua tài khoản cá nhân và "ngó lơ" xuất hóa đơn VAT đang diễn ra một cách thản nhiên, dấy lên nghi vấn về một kịch bản "bỏ ngoài sổ sách" doanh thu thực tế để trục lợi và trốn tránh nghĩa vụ thuế với nhà nước.

"Khoảng tối" thất thu ngân sách 

Việc một cơ sở kinh doanh vàng bạc có quy mô trên địa bàn TP Bắc Ninh liên tục ưu tiên thu tiền mặt, điều hướng dòng tiền giao dịch qua tài khoản cá nhân và "ngó lơ" việc xuất hóa đơn VAT không chỉ là sự thiếu minh bạch với khách hàng. Dưới góc nhìn quản lý tài chính - thuế, đây là những hành vi tiềm ẩn rủi ro rất lớn đối với thị trường và nguy cơ thất thu ngân sách nhà nước.

Trao đổi với Tài chính Doanh nghiệp, ông Trương Quang Hợp - Phó trưởng Thuế cơ sở 7 TP Bắc Ninh cho biết, theo Nghị định 123/2020/NĐ-CP của Chính phủ, ngành kinh doanh vàng bạc đá quý là đối tượng bắt buộc phải áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế. Nên nếu các đơn không xuất hóa đơn VAT cho khách hàng là sai. Việc xuất hóa đơn phải được thực hiện ngay khi hình thành giao dịch giữa doanh nghiệp và khách hàng. Quy định này nhằm bảo đảm mọi giao dịch phát sinh đều được ghi nhận thời gian thực, ngăn chặn tình trạng khai gian hoặc bỏ ngoài sổ sách doanh thu bán hàng.

Đối với trường hợp của Công ty Vàng bạc đá quý Sơn Hà, doanh nghiệp nay cách đây mấy năm cũng đã bị kiểm tra và xử phạt vi phạm hành chính về thuế. Ngay khi có thông tin phản ánh của Tài chính Doanh nghiệp về việc doanh nghiệp này bán hành không xuất hóa đơn VAT cho khách hàng, thu tiền mặt và nhận chuyển khoản vào tài khoản cá nhân, Thuế cơ sở 7 TP Bắc Ninh cũng đã lên kế hoạch kiểm tra, tuy nhiên chưa thực hiện được - ông Hợp cho biết. 

Ngoài ra, ông Hợp cũng khẳng định nếu "bán vàng nhận tiền mặt trên 20 triệu đồng là vi phạm quy định kinh doanh vàng của Ngân hàng Nhà nước" và "Giấy đảm bảo vàng" tự in của doanh nghiệp cấp cho khách hàng không phải là hóa đơn VAT hợp pháp theo quy định. 

Có thể nói việc dòng tiền mua bán vàng chảy trực tiếp vào tài khoản cá nhân thay vì tài khoản kinh doanh, kết hợp với việc không xuất hóa đơn VAT sẽ tạo ra một "khoảng tối" trong kiểm soát. Khi doanh thu thực tế không được phản ánh qua hệ thống hóa đơn điện tử, bức tranh tài chính gửi tới cơ quan thuế rất dễ bị làm sai lệch. Hệ lụy trực tiếp là nguy cơ thất thu ngân sách ở các sắc thuế quan trọng như thuế VAT, thuế TNDN và thuế TNCN từ hoạt động kinh doanh. 

Bên cạnh đó, việc người tiêu dùng mua vàng nhưng chỉ nắm trong tay "Giấy đảm bảo vàng" tự in mà không có hóa đơn hợp pháp còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về quyền lợi pháp lý. Khi phát sinh tranh chấp về chất lượng, nguồn gốc tài sản hoặc các yêu cầu hạch toán, người mua hoàn toàn chịu thiệt thòi khi không có chứng từ thu - chi hợp lệ theo quy định pháp luật.

Theo Luật sư, chuyên gia thuế Nguyễn Văn Được, việc cơ sở kinh doanh vàng bạc chỉ giao cho khách hàng "Giấy đảm bảo vàng" hoặc "Phiếu thu" tự in mà không cung cấp hóa đơn điện tử/hóa đơn VAT là vi phạm quy định về quản lý hóa đơn, chứng từ.

"Việc một cơ sở kinh doanh vàng bạc có 3 hành vi: “Ưu tiên thu tiền mặt”, “không xuất hóa đơn VAT” và “chuyển tiền vào tài khoản cá nhân” có thể coi là những dấu hiệu điển hình nhằm bỏ ngoài sổ sách kế toán để trốn thuế TNDN, thuế TNCN và thuế VAT" - ông Được nhận định. 

Thời gian gần đây, nhiều doanh nghiệp và hộ kinh doanh vàng bạc tại Việt Nam bị cơ quan công an khởi tố liên quan đến hành vi trốn thuế. Trong đó, lỗi phổ biến nhất là dùng tài khoản cá nhân hoặc mã QR của nhân viên để nhận tiền bán vàng nhằm giấu doanh thu, không xuất hóa đơn VAT và kê khai thuế. 

Đơn cử hồi tháng 4/2026, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hà Nội đã khởi tố 04 bị can về tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng tại Công ty TNHH vàng bạc đá quý Bảo Tín Minh Châu. 

Bước đầu, Cơ quan điều tra xác định: Doanh thu thực tế của Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu từ năm 2020 - 2023 là khoảng 13.700 tỷ đồng, chênh lệch so với báo cáo Thuế của Công ty là khoảng 9.700 tỷ đồng; gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước là khoảng 150 tỷ đồng.

Ngày 10/7/2026, Bà Nguyễn Thị Xuân, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Vàng bạc Phương Xuân (doanh nghiệp vàng bạc lớn nhất Hà Tĩnh) bị khởi tố vì dùng 21 tài khoản cá nhân nhận thanh toán hàng nghìn tỷ đồng, trốn thuế gần 1,3 tỷ đồng.

Hay như chủ Doanh nghiệp tư nhân Đức Thắng (tỉnh Ninh Bình) cũng đã bị khởi tố vì che giấu doanh thu thực tế hơn 1.500 tỷ đồng, dùng nhiều tài khoản nhân viên và thông báo tạm nghỉ kinh doanh giả để trốn hơn 2,1 tỷ đồng tiền thuế.