Xuất khẩu cà phê tăng mạnh nhưng giá trị đi lùi

Nguồn cung Brazil tăng vọt, chênh lệch thuế tại Mỹ tạo áp lực hai chiều

Ngành cà phê Việt Nam hiện ghi nhận một nghịch lý đáng chú ý: sản lượng và khối lượng xuất khẩu đều tăng, nhưng giá trị thu về lại suy giảm. Cụ thể, quý I/2026, tổng lượng xuất khẩu đạt 590.498 tấn, mang về 2,75 tỷ USD, tương ứng tăng 15,2% về lượng nhưng giảm 5,1% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Trong cơ cấu, Robusta – chiếm hơn 90% tổng sản lượng xuất khẩu – tiếp tục là mặt hàng chủ lực, đồng thời cũng là tâm điểm chịu tác động mạnh từ biến động thị trường quốc tế, buộc doanh nghiệp phải thích ứng linh hoạt.

Diễn biến giá Robusta trong nước chịu ảnh hưởng trực tiếp từ sàn kỳ hạn London. Trong tháng 3/2026, giá hợp đồng giao tháng 7 từng rơi xuống đáy 3.263 USD/tấn, kéo theo làn sóng giảm giá trên thị trường nội địa.

Áp lực này gia tăng khi nhiều tổ chức phân tích lớn như Marex, StoneX và Safras & Mercado đồng loạt nâng dự báo sản lượng cà phê Brazil niên vụ 2026/2027 lên mức kỷ lục 75,3–75,9 triệu bao (loại 60kg). Theo đó, thặng dư nguồn cung toàn cầu có thể mở rộng lên 10 triệu bao – mức cao nhất trong vòng 6 năm, khiến biên lợi nhuận của các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam bị thu hẹp đáng kể.

Tuy nhiên, tại thị trường Mỹ – nơi tiêu thụ cà phê lớn nhất thế giới – lại xuất hiện yếu tố hỗ trợ đáng kể. Brazil, đối tác cung ứng lớn nhất cho Mỹ, đang phải chịu mức thuế bổ sung 40–50% đối với một số sản phẩm nông sản chế biến. Trong khi đó, phía Hoa Kỳ phát tín hiệu miễn thuế nhập khẩu đối với cà phê Việt Nam trong các cuộc đàm phán song phương.

Khoảng chênh lệch thuế quan lên tới 40 điểm phần trăm này mở ra cơ hội cạnh tranh hiếm có cho doanh nghiệp Việt, giúp gia tăng lợi thế về giá và tái cơ cấu dòng tiền tại thị trường Bắc Mỹ, dù áp lực từ nguồn cung Nam Mỹ vẫn hiện hữu.

EUDR mang lại lợi thế chi phí, nhưng rủi ro khí hậu vẫn là ẩn số lớn

Ở thị trường châu Âu, yếu tố then chốt không nằm ở thuế mà là chi phí tuân thủ. Việc Việt Nam được xếp vào nhóm “rủi ro thấp” theo quy định chống phá rừng EUDR giúp tỷ lệ kiểm tra thực tế đối với các lô hàng cà phê chỉ ở mức 1%, thấp hơn đáng kể so với mức 3% của nhóm rủi ro trung bình và 9% của nhóm rủi ro cao.

Với kim ngạch xuất khẩu sang EU đạt 1,8 tỷ USD trong năm 2025, lợi thế này góp phần giảm đáng kể chi phí kiểm định, lưu kho và vận hành cho doanh nghiệp. Tuy vậy, giới chuyên gia cảnh báo rằng lợi thế này có thể không bền vững nếu thiếu nền tảng quản trị rủi ro nội tại.

Thách thức lớn nhất hiện nay đến từ yếu tố khí hậu. Trong những tháng đầu năm 2026, lượng mưa tại các tỉnh trọng điểm như Đắk Nông, Đắk Lắk và Lâm Đồng giảm sâu từ 64,5% đến 87,3%, đúng vào giai đoạn ra hoa và đậu quả quyết định năng suất.

Song song đó, Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ dự báo xác suất 61% hiện tượng El Niño quay trở lại vào cuối quý II, cùng khả năng 25% chuyển sang La Niña vào cuối năm. Những biến động này buộc doanh nghiệp phải nâng cao năng lực quản trị tồn kho và sử dụng các công cụ phòng hộ giá trên thị trường kỳ hạn.

Trong bối cảnh thị trường xuất hiện đồng thời lợi thế từ Mỹ và EU, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở sản lượng hay giá bán, mà là khả năng kiểm soát rủi ro và duy trì dòng tiền trước các cú sốc từ thời tiết và chu kỳ mùa vụ.