Xây dựng Bình Dương khai thác vượt phép, để ngoài sổ sách hơn 205.000 m³ đá

Thanh tra Chính phủ vừa ban hành thông báo kết luận thanh tra chuyên đề công tác quản lý, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại Tp.HCM, Tây Ninh và Đồng Tháp.

Trong kết luận, Thanh tra Chính phủ dành riêng một mục chỉ ra các hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự xảy ra tại mỏ đá Thường Tân III của Công ty cổ phần Xây dựng Bình Dương

.

Khai thác vượt công suất trong 4 năm liên tiếp

Mỏ đá Thường Tân III được UBND tỉnh Bình Dương, nay là UBND Tp.HCM, cấp Giấy phép khai thác khoáng sản số 78/GP-UBND ngày 9/9/2019 cho Công ty Cổ phần Xây dựng Bình Dương.

Theo giấy phép, doanh nghiệp được khai thác trữ lượng 17.367.811 m³ đá nguyên khối, công suất 1,7 triệu m³/năm, thời hạn khai thác 10 năm, đến ngày 9/9/2029.

Tuy nhiên, kết quả xác minh hồ sơ, chứng từ kế toán và các tài liệu liên quan cho thấy trong 4 năm từ 2022 đến 2025, doanh nghiệp đã khai thác vượt công suất được cấp phép tổng cộng 785.949 m³ đá nguyên khối, tương đương 1.139.626 m³ đá nguyên khai, với tổng giá trị tạm tính khoảng 120,041 tỷ đồng.

Cụ thể, năm 2022, khối lượng khai thác vượt công suất là 68.626 m³, tương ứng 4,037% công suất; năm 2023 vượt 236.620 m³, tương ứng 13,919%; năm 2024 vượt 237.493 m³, tương ứng 13,970%; năm 2025 vượt 243.210 m³, tương ứng 14,306%.

Đáng chú ý, theo giải trình của Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Xây dựng Bình Dương, doanh nghiệp nhận thức rõ việc khai thác vượt công suất ghi trong giấy phép nhưng vẫn thực hiện do nhu cầu thị trường. Doanh nghiệp đồng thời chủ động kiểm soát sản lượng khai thác vượt dưới 15% công suất được phép nhằm tránh bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung tước quyền sử dụng giấy phép khai thác khoáng sản theo quy định.

Thanh tra Chính phủ xác định việc khai thác vượt công suất được phép là không đúng nội dung giấy phép, vi phạm các quy định của Luật Khoáng sản năm 2010 và Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024. Trên cơ sở tài liệu thu thập và đối chiếu quy định tại Điều 227 Bộ luật Hình sự, Thanh tra Chính phủ cho rằng hành vi này có dấu hiệu của tội vi phạm các quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên.

Hơn 205.000 m³ đá không được ghi nhận trên sổ kế toán

Một nội dung đáng chú ý khác được Thanh tra Chính phủ chỉ ra là chênh lệch giữa sản lượng khai thác thực tế và sản lượng doanh nghiệp kê khai trên sổ sách.

Theo Kết luận giám định số 340/KLGĐ-DCTTB ngày 10/8/2026, tổng khối lượng khoáng sản thực tế được khai thác tại mỏ Thường Tân III từ ngày 1/8/2019 đến ngày 23/7/2026 là 19.024.038 m³ đá nguyên khai.

Trong khi đó, đối chiếu hồ sơ tồn kho, sản lượng khai thác và chứng từ kế toán, doanh nghiệp kê khai tổng khối lượng khoáng sản khai thác trong kỳ là 18.818.631 m³ đá nguyên khai. Như vậy, khối lượng khai thác thực tế lớn hơn số được ghi nhận trên sổ sách 205.407 m³.

Thanh tra Chính phủ xác định số đá này có giá trị tạm tính khoảng 28,617 tỷ đồng, theo đơn giá bán bình quân năm 2025 là 139.317 đồng/m³.

Đáng chú ý, cơ quan thanh tra cho biết 205.407 m³ đá nguyên khai đã được khai thác nhưng không được Công ty Cổ phần Xây dựng Bình Dương ghi nhận, phản ánh trên sổ kế toán. Hành vi này được xác định là “để ngoài sổ kế toán tài sản, nợ phải trả của đơn vị kế toán hoặc có liên quan đến đơn vị kế toán”, thuộc hành vi bị nghiêm cấm theo Luật Kế toán.

Từ các tài liệu thu thập được, Thanh tra Chính phủ xác định hành vi trên có dấu hiệu của tội vi phạm quy định của Nhà nước về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng theo Điều 221 Bộ luật Hình sự; đồng thời có dấu hiệu của tội trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự.

Các khoản thuế, phí mà doanh nghiệp chưa kê khai, thực hiện được Thanh tra Chính phủ tạm tính khoảng 7,161 tỷ đồng, gồm thuế tài nguyên với thuế suất 10%, phí bảo vệ môi trường 7.000 đồng/m³ và thuế giá trị gia tăng; con số này chưa bao gồm thuế thu nhập doanh nghiệp.

Cơ quan quản lý cũng bị chỉ ra hạn chế

Không chỉ doanh nghiệp, Thanh tra Chính phủ còn chỉ ra trách nhiệm trong công tác kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác sau cấp phép.

Đối với mỏ Thường Tân III, kết luận nêu Công ty Cổ phần Xây dựng Bình Dương liên tục khai thác vượt công suất, vi phạm kéo dài qua nhiều năm nhưng không được cơ quan quản lý phát hiện, xử lý kịp thời. Sau 8 năm kể từ khi cấp phép, Sở Nông nghiệp và Môi trường Tp.HCM chưa thực hiện kiểm tra, giám sát việc chấp hành các điều kiện của giấy phép; trong khi đó, Thanh tra Tp.HCM đã thanh tra chuyên đề lĩnh vực khoáng sản năm 2026 và phát hiện vi phạm nhưng chưa kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định.

Thanh tra Chính phủ xác định việc chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm sau cấp phép chưa bảo đảm yêu cầu của Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024. Trách nhiệm được xác định thuộc UBND Tp.HCM, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Thanh tra Tp.HCM, Thuế Tp.HCM, Công ty Cổ phần Xây dựng Bình Dương cùng các tổ chức, cá nhân liên quan