VCCI: Hội thảo “Giải pháp ứng phó chính sách thuế tạm thời 150 ngày của Hoa Kỳ”
Hội thảo “Giải pháp ứng phó chính sách thuế tạm thời 150 ngày của Hoa Kỳ” vừa diễn ra tại TP.HCM trong bối cảnh cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu đang đứng trước những phép thử pháp lý và rủi ro chuỗi cung ứng chưa từng có từ thị trường Mỹ.
“Chính sách bước đệm” và áp lực từ Điều khoản 122
Theo bà Cao Thị Phi Vân - Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC), chính sách 150 ngày cần được nhìn nhận như một giai đoạn chuyển tiếp trong điều hành thương mại của Hoa Kỳ. Việc áp dụng trong thời hạn ngắn không đồng nghĩa với mức độ rủi ro thấp, bởi các biện pháp tạm thời thường đi kèm với khả năng điều chỉnh sâu hơn về thuế quan, kiểm soát xuất xứ và quy định thương mại sau khi hết thời hạn. Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến các ngành hàng phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ hoặc tham gia sâu trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Phân tích từ góc độ pháp lý, GS. Trần Ngọc Anh (Đại học Indiana, Hoa Kỳ) cho rằng chính sách thuế tạm thời 150 ngày không nên được nhìn nhận như một khoảng lặng, mà là bước đệm trong quá trình điều chỉnh chính sách thương mại của Hoa Kỳ. Theo ông, các biện pháp thuế tạm thời thường gắn với những cơ chế pháp lý cho phép Chính phủ Mỹ can thiệp nhanh nhằm xử lý vấn đề cán cân thương mại hoặc an ninh kinh tế, đồng thời tạo cơ sở cho các bước siết chặt tiếp theo.TS.Trần Ngọc Anh chỉ ra một diễn biến đáng chú ý: Dù phán quyết gần đây của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ (SCOTUS) khiến mức thuế suất hiệu dụng tạm thời giảm từ 21,6% xuống 16,0%, nhưng điều này không đồng nghĩa với việc rủi ro đã giảm. Theo ông, việc dịch chuyển công cụ điều hành từ cơ chế thuế theo IEEPA sang Điều khoản 122 cho thấy định hướng bảo hộ thương mại và chiến lược đưa sản xuất trở lại Hoa Kỳ đang được triển khai một cách nhất quán.
Trong bối cảnh đó, giai đoạn 150 ngày được xem là thời gian cảnh báo sớm, buộc doanh nghiệp phải theo dõi sát diễn biến chính sách, chuẩn hóa hồ sơ thương mại, đánh giá lại chuỗi cung ứng và chuẩn bị kịch bản ứng phó cho giai đoạn sau tháng 7/2026, khi các biện pháp thương mại có thể được áp dụng ở mức độ chặt chẽ hơn.
Làm rõ hơn về cơ sở pháp lý của chính sách thuế tạm thời 150 ngày, TS. Huỳnh Thế Du (Đại học Wisconsin Oshkosh, Hoa Kỳ) cho biết việc Nhà Trắng kích hoạt Điều khoản 122 của Luật Thương mại năm 1974 (Section 122) không đơn thuần là biện pháp kỹ thuật ngắn hạn. Theo ông, đây là công cụ cho phép Chính phủ Hoa Kỳ áp dụng các biện pháp thuế trong tình huống cần điều chỉnh khẩn cấp thâm hụt thương mại, với mức thuế có thể được nâng từ 10% hiện tại lên tối đa 15% trong khoảng thời gian từ 24/2 đến 24/7/2026. Theo TS. Huỳnh Thế Du , khoảng thời gian 150 ngày thực chất là giai đoạn chuyển tiếp để Hoa Kỳ chuẩn bị cho các biện pháp thương mại mang tính cấu trúc và có mức độ ràng buộc cao hơn như Điều khoản 232 liên quan đến an ninh quốc gia hoặc Điều khoản 301 về chống các hành vi thương mại không công bằng. Điều này cho thấy xu hướng bảo hộ và chiến lược đưa sản xuất trở lại Hoa Kỳ đang được triển khai một cách nhất quán.
Cùng quan điểm, GS. Trần Ngọc Anh cho rằng chính sách 150 ngày cần được nhìn nhận như một bước đệm trong quá trình điều chỉnh chính sách thương mại, thay vì một khoảng lặng tạm thời. Theo ông, rủi ro trong giai đoạn này không chỉ nằm ở mức thuế, mà còn ở khả năng siết chặt kiểm tra chứng từ, yêu cầu chứng minh xuất xứ, thay đổi phương pháp xác định trị giá tính thuế và sự điều chỉnh từ phía đối tác nhập khẩu.
Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần coi giai đoạn hiện nay là thời gian cảnh báo sớm để rà soát hợp đồng, chuẩn hóa hồ sơ thương mại, đánh giá lại chuỗi cung ứng và xây dựng kịch bản ứng phó cho giai đoạn sau tháng 7/2026, khi các biện pháp thương mại có thể được áp dụng với mức độ chặt chẽ hơn.
Kịch bản thích ứng: Từ tận dụng “Cửa sổ vàng” đến quản trị rủi ro chuỗi cung ứng
TS. Huỳnh Thế Du cho rằng, giai đoạn 150 ngày có thể được xem là “cửa sổ vàng” để doanh nghiệp đánh giá lại toàn bộ cấu trúc sản xuất - xuất khẩu, thay vì chỉ xử lý từng đơn hàng riêng lẻ. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động, doanh nghiệp cần chuyển sang trạng thái điều hành theo kịch bản, chủ động chuẩn bị các phương án về thị trường, nguồn cung, hợp đồng và tuân thủ để tránh bị động khi chính sách thay đổi.
Các chuyên gia tại hội thảo thống nhất rằng trong ngắn hạn, doanh nghiệp cần kiểm soát rủi ro đơn hàng, rà soát lại hợp đồng thương mại, hoàn thiện hồ sơ xuất xứ và chủ động đàm phán lại các điều khoản chi phí với đối tác nhập khẩu. Việc tận dụng giai đoạn chuyển tiếp để đẩy nhanh tiến độ giao hàng, chuẩn hóa chứng từ và minh bạch nguồn gốc nguyên liệu được xem là giải pháp cần thiết nhằm hạn chế tác động nếu thuế quan tiếp tục được điều chỉnh sau tháng 7/2026.
Về dài hạn, yêu cầu đặt ra là phải tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng giảm phụ thuộc vào một thị trường, đa dạng hóa nguồn nguyên liệu, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và tăng năng lực tuân thủ. Khi các biện pháp thương mại ngày càng phức tạp, khả năng minh bạch hồ sơ, kiểm soát xuất xứ và quản trị rủi ro sẽ trở thành yếu tố cạnh tranh quan trọng, không kém so với chi phí sản xuất.
Cũng tại tọa đàm, nhiều doanh nghiệp phản ánh những khó khăn thực tế liên quan đến chi phí logistics tăng, yêu cầu kiểm soát xuất xứ chặt hơn và sự thiếu ổn định trong đơn hàng xuất khẩu sang Hoa Kỳ. Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần chuyển từ quản trị thủ công sang quản trị số, chuẩn hóa hệ thống dữ liệu và hồ sơ thương mại để sẵn sàng đáp ứng các cuộc kiểm tra ngày càng khắt khe từ thị trường nhập khẩu.
Bên cạnh các giải pháp trước mắt, hội thảo cũng đặt ra yêu cầu xây dựng chiến lược dài hạn nhằm tăng khả năng chống chịu trước các biến động chính sách. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc thiết lập cơ chế phối hợp chặt giữa cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp sẽ giúp cập nhật chính sách kịp thời và giảm thiểu rủi ro trong quá trình thực thi. Đồng thời, việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA để mở rộng thị trường được xem là hướng đi cần thiết nhằm giảm phụ thuộc vào một khu vực xuất khẩu duy nhất.
Phiên thảo luận trực tiếp tại hội thảo cũng tập trung làm rõ các vướng mắc của doanh nghiệp liên quan đến hoàn thiện hồ sơ thương mại, kiểm soát rủi ro tuân thủ và duy trì đơn hàng trong giai đoạn chuyển tiếp. Việc kết nối giữa cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp được đánh giá là yếu tố quan trọng giúp chuyển hóa các khuyến nghị tại hội thảo thành giải pháp thực tiễn, hỗ trợ doanh nghiệp chủ động thích ứng trước những biến động khó lường của chính sách thương mại quốc tế.