Thúc đẩy tài chính tiêu dùng minh bạch, có trách nhiệm và phát triển bền vững

Phát biểu tại hội thảo, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, nguyên Phó Thống đốc Thường trực Ngân hàng Nhà nước, nhấn mạnh tài chính tiêu dùng không chỉ đơn thuần nhìn qua những con số về dư nợ, tăng trưởng hay chất lượng tín dụng. Đằng sau mỗi khoản vay là những nhu cầu thiết yếu của gia đình như học phí, chi phí khám chữa bệnh, phương tiện làm việc, thiết bị gia dụng hoặc các khoản chi tiêu khi thu nhập chưa kịp đáp ứng.

Nhờ tài chính tiêu dùng, người dân chủ động hơn trước các nhu cầu chính đáng thay vì phải trì hoãn hoặc tìm đến những nguồn vốn thiếu an toàn. Ở góc độ vĩ mô, khi nguồn vốn phù hợp chuyển hóa nhu cầu tiêu dùng thành sức mua thực tế, hàng hóa dịch vụ lưu thông tốt hơn, tạo đầu ra cho doanh nghiệp và hỗ trợ hoạt động sản xuất - kinh doanh.

Tài chính tiêu dùng cũng mở rộng khả năng tiếp cận tài chính chính thức cho nhóm khách hàng không có tài sản bảo đảm, thiếu hồ sơ tín dụng đầy đủ hoặc không đáp ứng điều kiện vay truyền thống. Đối với người lao động có thu nhập trung bình, thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp hay người có nhu cầu vay nhỏ, ngắn hạn, một kênh tín dụng hợp pháp và thuận tiện tạo ra sự khác biệt rất lớn.

Theo TS Đào Minh Tú, tài chính tiêu dùng giúp người dân chủ động hơn trước những nhu cầu chính đáng của cuộc sống, thay vì phải trì hoãn hoặc tìm đến những nguồn vốn thiếu an toàn.

Ở góc độ rộng hơn, tài chính tiêu dùng còn có ý nghĩa đối với sự vận động của nền kinh tế. Khi nguồn vốn phù hợp giúp nhu cầu tiêu dùng được chuyển hóa thành sức mua thực tế, hàng hóa và dịch vụ được lưu thông tốt hơn, doanh nghiệp có thêm đầu ra và hoạt động sản xuất - kinh doanh được hỗ trợ.

Đến cuối tháng 8/2026, dư nợ cho vay phục vụ nhu cầu đời sống và dư nợ tín dụng qua thẻ của toàn hệ thống đạt khoảng 4,62 triệu tỷ đồng, tăng 21,75% so với cùng kỳ năm trước và chiếm 22,56% tổng dư nợ tín dụng nền kinh tế.

Tài chính tiêu dùng cũng mở rộng khả năng tiếp cận tài chính chính thức đối với những người không có tài sản bảo đảm, hồ sơ tín dụng đầy đủ hoặc điều kiện tiếp cận các khoản vay theo phương thức truyền thống.

Với người lao động có thu nhập trung bình, thu nhập thấp, công nhân tại các khu công nghiệp hay những nhóm khách hàng có nhu cầu vay nhỏ và ngắn hạn, một kênh tín dụng hợp pháp, thuận tiện và phù hợp có thể tạo ra khác biệt lớn.

Trong bức tranh này, các công ty tài chính được Ngân hàng Nhà nước cấp phép có vai trò riêng. Đến cuối tháng 8/2026, dư nợ cho vay phục vụ nhu cầu đời sống và dư nợ tín dụng qua thẻ của khối này đạt gần 185.000 tỷ đồng, tăng 13,37% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, cho vay phục vụ nhu cầu đời sống đạt gần 134.000 tỷ đồng, tăng hơn 19%, còn dư nợ tín dụng qua thẻ đạt trên 51.000 tỷ đồng.

"Khi khoảng trống tín dụng chính thức được thu hẹp, dư địa cho "tín dụng đen", cho vay nặng lãi và các ứng dụng cho vay bất hợp pháp cũng sẽ từng bước bị thu hẹp", TS Đào Minh Tú nói.

Ông Nguyễn Đình Đức cho rằng giai đoạn tiếp theo đòi hỏi chuyển dịch từ tập trung vào tốc độ và số lượng sang tiếp cận có trách nhiệm. Lãnh đạo HD SAISON nêu 3 vấn đề lớn đối với ngành tài chính tiêu dùng trong giai đoạn tới.

Trước hết là chất lượng tăng trưởng, mở rộng tiếp cận phải đi cùng chất lượng tín dụng, thông tin phải minh bạch và quyền lợi của người vay phải được bảo đảm.

Thứ hai là dữ liệu và công nghệ giúp phục vụ nhanh hơn, mở rộng khả năng tiếp cận và hỗ trợ việc ra quyết định. Tuy nhiên, điều này đi cùng yêu cầu cao hơn về chất lượng thẩm định, bảo vệ khách hàng và trách nhiệm đối với những quyết định có sự hỗ trợ của công nghệ.

Thứ ba là chuẩn mực chung của ngành là minh bạch thông tin, đánh giá khả năng trả nợ, bảo vệ dữ liệu và cách ứng xử với khách hàng, thúc đẩy các chuẩn mực chung.

"Một khoản vay tốt không phải là khoản vay có hạn mức tối đa được duyệt, mà là khoản vay phù hợp với thu nhập, giúp người vay giải quyết nhu cầu mà không tạo ra gánh nặng nợ nần quá sức", ông Nguyễn Đình Đức chia sẻ.