Thanh tra Chính phủ: Nhiều mỏ khoáng sản kê khai nộp thuế chưa đúng thực tế

Thanh tra Chính phủ vừa công khai Kết luận thanh tra số 467/KL-TTCP ngày 18/7/2026 về việc thanh tra chuyên đề công tác quản lý thăm dò, khảo sát, quy hoạch, cấp phép, khai thác, vận chuyển đối với các mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại một số tỉnh thuộc khu vực phía Nam.

Thanh tra Chính phủ chỉ ra một số vi phạm pháp luật đã phát hiện cần được cấp thẩm quyền xem xét, có biện pháp xử lý phù hợp theo quy định.

Cụ thể, Thanh tra Chính phủ đã kiểm tra hồ sơ kê khai nộp thuế, phí của 14 mỏ, đối chiếu với báo cáo hằng năm và báo cáo kiểm kê trữ lượng của chủ đầu tư nộp tại cơ quan tài nguyên.

Kết quả cho thấy tại một số mỏ ở Bình Phước cũ, Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, khối lượng khoáng sản chính và khoáng sản đi kèm đã kê khai nộp thuế, phí thấp hơn khối lượng báo cáo với Sở Tài nguyên và Môi trường.

Tại Bình Phước, riêng mỏ đá xây dựng xã Tiến Hưng, TP Đồng Xoài, chênh lệch tới hơn 600.000m³ đất bóc thải. Mỏ đá xây dựng xã Đồng Tâm, huyện Đồng Phú, chênh gần 97.000m³ đá và 101.000m³ đất bóc thải.

Qua kiểm tra thêm, Thanh tra Chính phủ phát hiện tại mỏ đá Tân Hưng, huyện Đồng Phú, chênh 49.000m³ đá; mỏ đá xã Lộc An, huyện Lộc Ninh của Công ty Thiên Phúc Bình Phước chênh 6,6 ngàn m³ đá và 81.000m³ đất bóc thải.

Tại một mỏ đá khác ở xã Lộc An, Chi nhánh Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển Đức Minh Bình Phước, con số chênh lệch là 10.000m³ đá. Mỏ sét gạch ngói xã An Khương, huyện Hớn Quản, chênh 16,7 ngàn m³. 

Tại Đồng Nai, mỏ đá xây dựng Tân Cang 3, TP Biên Hòa, chênh 80.000m³ đá và 204.000m³ vật liệu san lấp. Mỏ đá Tân Cang 5 chênh 42.000m³ đá, còn mỏ đá Thiện Tân 5 chênh gần 22.000m³ đá.

Đặc biệt, tại mỏ đá Soklu 4, huyện Thống Nhất, 7.619m³ vật liệu san lấp đã khai thác được thống kê báo cáo với Sở Tài nguyên và Môi trường nhưng chưa kê khai nộp thuế, phí. 

Việc áp dụng không đúng hệ số nở rời khi quy đổi từ đá nguyên khối sang đá nguyên khai còn dẫn tới chênh lệch 91.000m³ đá chưa được kê khai nộp thuế, phí, kết luận nêu.

Tại Bà Rịa - Vũng Tàu, Thanh tra Chính phủ cũng ghi nhận các trường hợp chênh lệch tại mỏ đá núi Ông Trịnh, mỏ đá ấp 4 xã Tóc Tiên và mỏ đá Lô 11C Phú Mỹ, với khối lượng từ hàng chục nghìn đến gần 100.000m³. Một số doanh nghiệp sau đó đã kê khai, nộp bổ sung thuế, phí.

Theo Thanh tra Chính phủ, những chênh lệch trên cho thấy Sở Tài nguyên và Môi trường và cơ quan thuế tại Bình Phước, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu chưa thực hiện tốt cơ chế phối hợp quản lý hoạt động khai thác khoáng sản theo quy định.

Trong khi đó, quy định yêu cầu cơ quan thuế chuyển thông tin về sản lượng tài nguyên khai thác cho cơ quan tài nguyên để đối chiếu. Trường hợp sản lượng kê khai không phù hợp hoặc có dấu hiệu vi phạm, cơ quan tài nguyên phải thực hiện các biện pháp nghiệp vụ để xác định sản lượng khai thác thực tế và chuyển thông tin cho cơ quan thuế xử lý, kết luận nêu.

Thanh tra Chính phủ kết luận việc phối hợp không tốt đã dẫn đến một số mỏ có chênh lệch giữa khối lượng khoáng sản kê khai nộp thuế và khối lượng khai thác thực tế được chủ đầu tư báo cáo định kỳ.

Tại 13 mỏ được kiểm tra đã phát hiện vi phạm, số tiền tạm tính làm giảm thu ngân sách là gần 11,23 tỷ đồng. Thanh tra lưu ý hậu quả này có thể được khắc phục thông qua việc cơ quan có thẩm quyền rà soát, xác định cụ thể trên địa bàn toàn tỉnh để thông báo và thu nộp bổ sung.

Không chỉ chênh lệch sản lượng, Thanh tra Chính phủ còn xác định UBND tỉnh Bình Phước và Bà Rịa - Vũng Tàu xác định trữ lượng khoáng sản để tính tiền cấp quyền khai thác tại 2 mỏ đá xây dựng và 1 mỏ sét gạch ngói chưa đầy đủ, làm giảm thu ngân sách tạm tính thêm 2,29 tỷ đồng.

Như vậy, tổng số tiền tạm tính làm giảm thu ngân sách từ hai nhóm sai phạm được Thanh tra Chính phủ nêu là hơn 13,5 tỷ đồng.

Về cấp phép khai thác khoáng sản, theo Thanh tra Chính phủ, UBND các tỉnh Bình Phước và Đồng Nai cấp giấy phép khai thác tại 5 khu vực đá xây dựng và 1 khu vực cát xây dựng không đúng với chủ trương và mục tiêu khoanh định khu vực không đấu giá là cung cấp cho công trình sử dụng vốn ngân sách nhà nước.

UBND các tỉnh Bình Phước và Đồng Nai cấp giấy phép khai thác và gia hạn giấy phép khai thác đối với 32 mỏ khoáng sản cung cấp ra thị trường, không đúng quy định.

UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cấp lại 2 giấy phép khai thác đá xây dựng và cấp gia hạn 1 mỏ cát tại các khu vực được cấp giấy phép khai thác từ trước ngày 1.7.2011 nhưng giấy phép hết hạn và chấm dứt hiệu lực theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 58 Luật Khoáng sản năm 2010, không đúng quy định tại khoản 1 Điều 84 Luật Khoáng sản năm 2010.

Theo Thanh tra Chính phủ, hành vi vi phạm về cấp, gia hạn giấy phép khai thác khoáng sản nêu trên của UBND các tỉnh Bình Phước và Đồng Nai đã dẫn đến một khối lượng lớn tài nguyên khoáng sản được khai thác, cung cấp ra thị trường.

Mặc dù các chủ đầu tư đã tự thoả thuận nhận chuyển nhượng đất đai để thực hiện các thủ tục khai thác khoáng sản, đã nộp tiền cấp quyền khai thác đối với toàn bộ trữ lượng khoáng sản được phép khai thác, thực hiện đầu tư khai thác và kê khai nộp các loại thuế, phí theo quy định, góp phần đáp ứng cho nhu cầu đầu tư xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, tuy nhiên vi phạm cần được xem xét làm rõ trách nhiệm để có biện pháp xử lý phù hợp theo quy định.

Từ nội dung kết quả thanh tra và kết luận, Tổng Thanh tra Chính phủ đề nghị Chủ tịch UBND Tp.HCM, TP Đồng Nai và tỉnh Đồng Tháp khẩn trương chỉ đạo và thực hiện các nội dung về xử lý hành chính và xử lý về kinh tế.

"Trong quá trình kiểm tra, rà soát, xử lý về hành chính và kinh tế nêu trên, nếu phát hiện vi phạm có dấu hiệu tội phạm thì Chủ tịch UBND Tp.HCM, TP Đồng Nai và tỉnh Đồng Tháp chuyển thông tin qua cơ quan cảnh sát điều tra để xem xét giải quyết theo thẩm quyền và quy định của pháp luật" - Kết luận của Thanh tra Chính phủ nêu rõ.