Siết đấu thầu, chấm dứt “xin - cho”

Theo Chỉ thị, các cơ quan quản lý và chủ đầu tư phải tổ chức rà soát toàn bộ quy trình, từ khâu khảo sát, lập dự toán, phê duyệt chủ trương đầu tư cho đến đấu thầu, thi công và quyết toán. Mục tiêu là bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn vốn và tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật, tránh thất thoát ngay từ khâu chuẩn bị dự án.

Đáng chú ý, đối với các dự án Hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao (BT), Thủ tướng yêu cầu chỉ xem xét phê duyệt đối với những dự án thực sự cấp bách, có hiệu quả kinh tế - xã hội cao và phù hợp quy hoạch. Các cơ quan tuyệt đối không đề xuất triển khai dự án BT nếu có thể thay thế bằng các hình thức khác như BOT, BLT, đầu tư công hoặc huy động nguồn lực tư nhân. Trường hợp sử dụng quỹ đất để thanh toán, cơ quan chức năng phải xác định rõ ràng, minh bạch về vị trí, diện tích và giá trị ngay từ giai đoạn lập dự án, tránh phát sinh tranh chấp pháp lý và chi phí lãi vay do chậm thanh toán.

Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương chịu trách nhiệm toàn diện về công tác đấu thầu trong phạm vi quản lý, chấm dứt tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, không để phát sinh cơ chế “xin - cho”. Trách nhiệm của người đứng đầu phải được gắn trực tiếp với kết quả thực hiện.

Cùng với đó, công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát cần được tăng cường, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm như thông thầu, dàn xếp thầu, lợi dụng chức vụ để trục lợi. Nguyên tắc xử lý được nhấn mạnh là “không có vùng cấm”, “không có ngoại lệ”, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn.

Về chuyên môn, Chỉ thị yêu cầu việc xác định giá gói thầu phải bảo đảm tính đúng, tính đủ, nghiêm cấm hành vi nâng khống giá. Việc áp dụng chỉ định thầu hoặc lựa chọn nhà thầu trong các trường hợp đặc biệt phải đúng quy định, không bị lợi dụng để ưu ái nhà thầu “thân hữu” thiếu năng lực. Công tác lập hồ sơ mời thầu và đánh giá hồ sơ dự thầu phải bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch, khắc phục tình trạng “cài cắm” tiêu chí hạn chế cạnh tranh. Đồng thời, việc lựa chọn đơn vị tư vấn đấu thầu cần bảo đảm năng lực, đi kèm cơ chế ràng buộc trách nhiệm và chế tài rõ ràng.

Trong quá trình thực hiện hợp đồng, các chủ đầu tư phải kiểm soát chặt chẽ tiến độ, chất lượng, quản lý tạm ứng; nghiêm cấm chuyển nhượng thầu trái quy định, sử dụng nhà thầu phụ không đúng quy định, cũng như hành vi hợp thức hóa hồ sơ, nâng khống khối lượng gây thất thoát ngân sách.

Chỉ thị cũng yêu cầu giải quyết kịp thời các kiến nghị trong đấu thầu, không để kéo dài, đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp kiến nghị sai sự thật nhằm cản trở quá trình lựa chọn nhà thầu. Các cơ quan cần tăng cường công khai, minh bạch thông tin trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia; đẩy mạnh mua sắm tập trung để tiết giảm chi phí; nâng cao chất lượng thanh tra đối với các dự án, gói thầu lớn, đặc biệt là những trường hợp áp dụng chỉ định thầu.

Song song với đó là yêu cầu chú trọng đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác đấu thầu, đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh chuyển đổi số.

Về tổ chức thực hiện, các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp nhà nước có trách nhiệm quán triệt, triển khai nghiêm túc Chỉ thị; người đứng đầu chịu trách nhiệm nếu để xảy ra sai phạm trong lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư. Bộ Tài chính được giao theo dõi, hướng dẫn và tổng hợp tình hình thực hiện; đồng thời đôn đốc tăng cường kiểm tra, giám sát, nhất là đối với các dự án trọng điểm. Cơ quan này cũng tiếp tục nghiên cứu, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động đấu thầu, góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và an toàn của hệ thống.

Với các giải pháp đồng bộ và quyết liệt, Chỉ thị được kỳ vọng sẽ siết chặt kỷ cương, kỷ luật trong đấu thầu, qua đó ngăn chặn thất thoát, lãng phí, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công và củng cố niềm tin của xã hội.