Phát triển thị trường mua bán nợ theo hướng hiện đại, minh bạch, có tính thanh khoản cao

Thêm công cụ để VAMC tham gia sâu hơn vào xử lý nợ xấu

Nghị định số 359/2026/NĐ-CP tiếp tục xác định VAMC là doanh nghiệp đặc thù do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, đồng thời hoàn thiện hành lang pháp lý để VAMC mở rộng tầm ảnh hưởng trong công tác xử lý nợ xấu.

Theo Nghị định 359, ngoài mua nợ xấu của các tổ chức tín dụng Việt Nam, VAMC được mua theo giá trị thị trường nợ xấu của tổ chức tín dụng liên doanh, tổ chức tín dụng 100% vốn nước ngoài và chi nhánh ngân hàng nước ngoài. VAMC cũng được bổ sung hoạt động hỗ trợ các tổ chức tín dụng thu hồi, xử lý nợ và tài sản bảo đảm, tư vấn tái cơ cấu doanh nghiệp; đồng thời có thể giảm một phần nợ gốc đối với khoản nợ mua theo giá trị thị trường khi bảo đảm hiệu quả phương án mua nợ.

Theo Chủ tịch VAMC, những thay đổi này tạo điều kiện để VAMC từng bước chuyển từ mua và thu hồi một khoản nợ sang xử lý tổng thể khoản nợ, tài sản bảo đảm và hỗ trợ phục hồi khách hàng vay.

Cùng với Nghị định 359, định hướng cải cách tổng thể thị trường tài chính đặt ra yêu cầu phát triển thị trường mua bán nợ theo hướng hiện đại, minh bạch và có tính thanh khoản cao. Trọng tâm là phát triển, vận hành Sàn giao dịch nợ quốc gia trên nền tảng số, gắn với chuẩn hóa thông tin, giao dịch và đấu giá điện tử, xác lập giá theo cung - cầu và kết nối các nhà đầu tư.

Theo ông Dũng, đây không đơn thuần là câu chuyện mở rộng hoạt động của VAMC mà là nhiệm vụ đặt ra từ yêu cầu phát triển của nền kinh tế và hệ thống tài chính - ngân hàng trong giai đoạn mới.

Ông Dũng cho rằng cách tiếp cận đối với nợ xấu cần từng bước chuyển từ xử lý từng khoản nợ sang phát triển một thị trường mua bán nợ thực sự. Khi quy mô tín dụng ngày càng lớn, cần có cơ chế để luân chuyển các khoản nợ từ nơi không có khả năng hoặc lợi thế xử lý sang những chủ thể có vốn, chuyên môn và khả năng tái cơ cấu, khai thác tài sản tốt hơn.

“Nếu chỉ dựa vào từng tổ chức tín dụng tự xử lý hoặc từng giao dịch song phương thì quy mô và tốc độ xử lý sẽ có giới hạn”, Chủ tịch VAMC nhận định.

Chuyển từ xử lý từng khoản nợ sang phát triển thị trường mua bán nợ

Về cách tiếp cận đối với nợ xấu, VAMC phải từng bước chuyển từ xử lý từng khoản nợ sang phát triển một thị trường mua bán nợ thực sự.

Theo ông Trần Trung Dũng, về dài hạn, xử lý nợ xấu phải gắn với hình thành thị trường mua bán nợ có thanh khoản, nơi khoản nợ và tài sản bảo đảm được chuẩn hóa thông tin, được định giá, chào bán và tiếp cận bởi nhiều nhà đầu tư. Khi một khoản nợ được đưa trở lại thị trường, được mua bán, tái cơ cấu và tài sản được khai thác hiệu quả thì chúng ta không chỉ xử lý một khoản nợ xấu trên bảng cân đối của tổ chức tín dụng. Quan trọng hơn, nguồn lực đang bị “đóng băng” trong khoản nợ và tài sản bảo đảm có cơ hội được đưa trở lại nền kinh tế, qua đó góp phần làm lành mạnh hệ thống ngân hàng, giải phóng nguồn lực và tạo thêm dư địa cho dòng vốn tín dụng phục vụ sản xuất, kinh doanh.

Đó cũng là lý do Quyết định 1413 đặt phát triển thị trường mua bán nợ trong tổng thể cải cách thị trường tài chính Việt Nam nhằm nâng cao khả năng huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội.

Bên cạnh đó, muốn có thị trường mua bán nợ thì phải có hạ tầng của thị trường. Và Sàn giao dịch nợ là một cấu phần rất quan trọng của hạ tầng đó.

Lãnh đạo VAMC chia sẻ, trong giai đoạn tới, Sàn giao dịch nợ không thể chỉ dừng lại ở vai trò là nơi đăng thông tin chào bán khoản nợ. Theo định hướng của Chính phủ, Sàn phải từng bước phát triển thành nền tảng kết nối thị trường: kết nối tổ chức tín dụng có nhu cầu bán nợ với VAMC, các tổ chức mua bán nợ, nhà đầu tư trong và ngoài nước, các quỹ đầu tư; đồng thời kết nối các tổ chức định giá, đấu giá, tư vấn pháp lý, kiểm toán, môi giới và các đơn vị có khả năng khai thác, tái cấu trúc tài sản.

Muốn làm được điều đó, bài toán cốt lõi là dữ liệu và tính minh bạch của thông tin. Nhà đầu tư chỉ tham gia khi họ có đủ thông tin để đánh giá khoản nợ, tài sản bảo đảm, tình trạng pháp lý và khả năng thu hồi; thị trường chỉ hình thành giá khi có đủ người mua, người bán và thông tin đáng tin cậy.

Vì vậy, cùng với phát triển Sàn giao dịch nợ, VAMC xác định phải từng bước chuẩn hóa, số hóa và hình thành cơ sở dữ liệu về nợ xấu và tài sản bảo đảm, tăng khả năng kết nối, khai thác dữ liệu từ các nguồn có liên quan theo đúng quy định pháp luật. Công nghệ, dữ liệu và Sàn giao dịch nợ phải được triển khai đồng bộ, chứ không phải ba nhiệm vụ tách rời.

Ngoài ra, Nghị định 359 tiếp tục tạo khuôn khổ pháp lý cho VAMC thực hiện các hoạt động từ mua nợ xấu, thu hồi và xử lý nợ, xử lý tài sản bảo đảm đến cơ cấu lại khoản nợ, tư vấn, môi giới mua bán nợ và tài sản, tổ chức đấu giá cùng các nghiệp vụ liên quan. Nhưng để thực hiện được những nhiệm vụ ở quy mô lớn hơn, VAMC phải đồng thời nâng cao năng lực tài chính, năng lực quản trị, nguồn nhân lực, công nghệ, dữ liệu và năng lực kết nối thị trường.

Theo ông Trần Trung Dũng, dự kiến trong thời gian tới, VAMC sẽ tập trung vào ba chuyển đổi lớn: từ xử lý từng khoản nợ sang góp phần kiến tạo thị trường mua bán nợ; từ một Sàn giao dịch chủ yếu cung cấp thông tin sang hạ tầng kết nối và tổ chức giao dịch của thị trường; và từ quản lý theo hồ sơ, nghiệp vụ riêng lẻ sang quản trị, phân tích và ra quyết định dựa trên dữ liệu.

“Mục tiêu cuối cùng không phải là VAMC lớn hơn, mà là năng lực xử lý nợ xấu của nền kinh tế tốt hơn; thị trường mua bán nợ minh bạch, thanh khoản hơn; các nguồn lực bị tồn đọng trong nợ xấu và tài sản bảo đảm được đưa trở lại nền kinh tế nhanh hơn, qua đó góp phần bảo đảm an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng và phục vụ mục tiêu tăng trưởng của đất nước” – ông Trần Trung Dũng khẳng định.