Người dân ngày càng quan tâm hơn đến bảo hiểm nhân thọ và hoạch định tài chính dài hạn

Nghiên cứu do IFM Research thực hiện với 1.265 người tham gia khảo sát tại nhiều địa phương trên cả nước, gồm Hà Nội, Tp.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ, ở cả khu vực thành thị và nông thôn.

Theo ông Nguyễn Phong Cầm, Phó Tổng thư ký IAV, đây là lần đầu tiên sau hơn 30 năm hình thành và phát triển, ngành bảo hiểm nhân thọ (BHNT) Việt Nam cùng thực hiện một nghiên cứu độc lập quy mô lớn về nhận thức và hành vi của người dân đối với lĩnh vực này.

“Việc công bố nghiên cứu không chỉ cung cấp bức tranh toàn cảnh về mức độ nhận biết và tầm quan trọng của bảo hiểm nhân thọ trong đời sống xã hội, mà còn là cơ sở quan trọng để các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và toàn ngành bảo hiểm xây dựng các giải pháp phù hợp để phục vụ người dân tốt hơn trong thời gian tới”, ông Nguyễn Phong Cầm cho biết.

Nhận thức tích cực nhưng tư duy tài chính vẫn mang tính “phòng vệ”

Kết quả khảo sát cho thấy BHNT ngày càng được nhìn nhận là nhu cầu thiết yếu. Có tới 89% người tham gia đánh giá BHNT quan trọng đối với cuộc sống, trong đó tỷ lệ này đạt 91% ở nhóm đang sở hữu hợp đồng bảo hiểm và 86% ở nhóm chưa tham gia.

Những lý do chính khiến người dân đánh giá cao BHNT đều gắn với các nhu cầu cơ bản của gia đình. Khoảng 57% người được hỏi cho rằng BHNT giúp bảo vệ trước các rủi ro như bệnh tật, tai nạn, tử vong; 45% đánh giá cao vai trò ổn định tài chính cho gia đình trong dài hạn.

Nghiên cứu cũng ghi nhận mức độ hiểu biết về BHNT đang dần cải thiện. Có 58% người tham gia tự đánh giá mình hiểu biết khá rõ về bảo hiểm nhân thọ. Tỷ lệ này tương đối đồng đều giữa các nhóm tuổi, từ người trẻ đến trung niên.

Tuy nhiên, theo IFM Research, khoảng cách giữa nhận thức và hành động thực tế vẫn còn khá lớn. Phần lớn người dân hiện vẫn duy trì tư duy tài chính mang tính “phòng vệ”, ưu tiên các giải pháp tức thời khi xảy ra biến cố thay vì sử dụng BHNT như công cụ quản lý rủi ro chủ động.  

Cụ thể, khi gặp khó khăn tài chính hoặc sự cố bất ngờ, 67% người được khảo sát cho biết sẽ sử dụng tiền tiết kiệm, 53% lựa chọn cắt giảm chi tiêu và 39% tìm thêm nguồn thu nhập. Điều này cho thấy BHNT hiện vẫn chủ yếu được xem là lớp bảo vệ bổ sung thay vì giải pháp tài chính cốt lõi trong chiến lược dài hạn của nhiều gia đình.

Ông Ralf Matthaes, Giám đốc Điều hành IFM Research nhận định, dù nhu cầu và đánh giá tích cực đối với BHNT ở mức cao nhưng tỷ lệ sở hữu thực tế vẫn chưa tương xứng. Theo ông, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để thị trường tái định hình theo hướng minh bạch, đơn giản hóa điều khoản hợp đồng, nâng cao chất lượng tư vấn và tăng cường giáo dục tài chính cho người dân. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng động lực tham gia BHNT hiện nay chủ yếu đến từ nhu cầu bảo vệ rủi ro, chi trả chi phí y tế và tích lũy an toàn, trong khi yếu tố đầu tư chưa phải ưu tiên hàng đầu.

Đối với người đã tham gia BHNT, các tiêu chí được quan tâm nhiều nhất gồm mức phí phù hợp, uy tín doanh nghiệp, quyền lợi minh bạch, mức chi trả hợp lý và quy trình bồi thường nhanh chóng. Nhóm khách hàng trẻ đặc biệt chú trọng khả năng duy trì hợp đồng lâu dài, còn nhóm có con quan tâm nhiều hơn đến phạm vi bảo vệ. Bên cạnh đó, các rào cản lớn khiến nhiều người còn chần chừ với BHNT là thời gian đóng phí kéo dài, áp lực tài chính và xu hướng ưu tiên các kênh tiết kiệm, đầu tư khác. Đáng chú ý, nhóm tuổi từ 22-29 cho rằng thiếu tư vấn phù hợp là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến họ chưa tham gia.

Theo khảo sát, mức phí đóng BHNT trung bình hiện khoảng 1,8 triệu đồng/tháng, tương đương khoảng 22 triệu đồng/năm. Đây được xem là rào cản không nhỏ đối với nhiều gia đình, đặc biệt trong bối cảnh thu nhập còn biến động và người dân chưa thực sự hiểu rõ giá trị dài hạn của bảo hiểm.

Thị trường bảo hiểm nhân thọ đang dần trưởng thành hơn

Báo cáo cũng cho thấy hành vi tài chính của người dân có sự khác biệt theo từng giai đoạn cuộc sống. Nhóm dưới 30 tuổi ưu tiên mua tài sản lớn, ổn định chi tiêu và hỗ trợ gia đình; nhóm từ 30-40 tuổi tập trung tích lũy cho con cái và đầu tư dài hạn; trong khi nhóm trên 40 tuổi quan tâm nhiều hơn đến tiết kiệm hưu trí.  

Điểm chung ở hầu hết các nhóm tuổi là xu hướng ưu tiên xây dựng quỹ dự phòng và đảm bảo an toàn tài chính cho gia đình. Dù vậy, mức độ thành thục trong việc lập kế hoạch tài chính dài hạn vẫn còn hạn chế. Có tới 83% người tham gia khảo sát cho biết đã có kế hoạch tài chính, song phần lớn mới bắt đầu hình thành thói quen này sau đại dịch COVID-19 và chưa thường xuyên rà soát, điều chỉnh kế hoạch.

Theo IFM Research, điều này cho thấy người dân đã bắt đầu quan tâm hơn tới hoạch định tài chính, nhưng kỹ năng quản lý tài chính dài hạn vẫn cần tiếp tục được bồi đắp thông qua hoạt động truyền thông và giáo dục tài chính.

Nghiên cứu cũng phản ánh sự khác biệt giữa các khu vực địa lý. Người dân tại các đô thị lớn có xu hướng chủ động lập kế hoạch tài chính nhiều hơn, trong khi khu vực miền Nam thường có tầm nhìn dài hạn hơn về tích lũy và đầu tư. Ngược lại, nhiều người tại khu vực miền Bắc ưu tiên các kế hoạch ngắn hạn và kiểm soát chi tiêu hằng ngày, còn khu vực nông thôn miền Trung ghi nhận tỷ lệ chưa có kế hoạch tài chính khá cao.

Đáng chú ý, nghiên cứu cho thấy niềm tin đối với doanh nghiệp bảo hiểm đang dần thay đổi theo hướng thực chất hơn. Người dân hiện ưu tiên các doanh nghiệp có thông tin minh bạch, điều khoản rõ ràng, năng lực tài chính ổn định và đội ngũ tư vấn chuyên nghiệp, dễ hiểu. Đối với nhóm khách hàng trẻ, sự giới thiệu từ bạn bè, người thân vẫn là yếu tố tác động lớn đến quyết định tham gia BHNT.

Trong khi đó, nhóm có gia đình và con cái lại đặc biệt quan tâm đến sức mạnh tài chính và khả năng đồng hành lâu dài của doanh nghiệp bảo hiểm. Một tín hiệu đáng chú ý khác là trong nhóm chưa sở hữu BHNT, có tới 80% cho biết dự định tham gia trong vòng 12 tháng tới. Theo IAV, điều này cho thấy nhu cầu tiềm năng của thị trường vẫn còn rất lớn.

Ông Nguyễn Phong Cầm nhận định, người dân hiện không còn tiếp cận BHNT theo cảm tính mà đang tìm hiểu kỹ hơn, so sánh nhiều hơn trước khi đưa ra quyết định dài hạn. Đây được xem là dấu hiệu cho thấy thị trường BHNT Việt Nam đang dần trưởng thành hơn, buộc doanh nghiệp phải nâng cao chất lượng tư vấn, thiết kế sản phẩm phù hợp và đồng hành bền vững hơn với khách hàng. 

“Khi được hiểu đúng, lựa chọn đúng và duy trì phù hợp, BHNT không chỉ là một hợp đồng tài chính. Đó là một cách mỗi người thể hiện trách nhiệm với bản thân, với gia đình và với tương lai. Đây cũng là giá trị bền vững mà ngành BHNT có thể đóng góp cho xã hội: giúp nhiều gia đình Việt Nam sống chủ động hơn, an tâm hơn và vững vàng hơn trước những biến động của cuộc sống”, ông Nguyễn Phong Cầm - Phó Tổng thư ký IAV khẳng định.