Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz: Nguy cơ mới với kinh tế toàn cầu

Sáng 15/4, theo một quan chức Mỹ giấu tên chia sẻ với hãng tin Reuters, hai tàu chở dầu xuất phát từ cảng Chabahar của Iran đã bị tàu chiến Mỹ liên lạc qua radio và yêu cầu quay trở lại. 

Động thái này là một phần trong chiến dịch phong tỏa của Mỹ nhằm gây sức ép buộc Iran mở lại eo biển Hormuz.

Tổng thống Trump hy vọng lệnh phong tỏa sẽ buộc Iran chấp nhận các điều kiện của Mỹ để chấm dứt cuộc chiến mà Mỹ và Israel phát động ngày 28/2, bao gồm mở lại eo biển Hormuz. Ông cũng cho rằng đây là một điều kiện của thỏa thuận ngừng bắn mà 2 bên đồng ý cách đây 1 tuần.

Quan chức Mỹ cho biết, hai tàu chở dầu nói trên nằm trong số sáu tàu thương mại mà Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã tuân thủ mệnh lệnh “quay đầu trở lại cảng Iran trên vịnh Oman”.

Quân đội Mỹ cho biết chiến dịch phong tỏa là nỗ lực quy mô lớn, với sự tham gia của hơn 10.000 binh sĩ, hơn chục tàu chiến và hàng chục máy bay. Mỹ tuyên bố sẽ bảo vệ quyền tự do hàng hải cho các tàu đi qua eo biển Hormuz, miễn là các tàu này không đến hoặc rời khỏi Iran.

Theo phân tích được đăng tải trên báo Wall Street Journal, biện pháp này của Washington nhằm tối đa hóa sức ép lên Iran bằng cách cắt đứt nguồn thu từ xuất khẩu năng lượng - trụ cột chính của nền kinh tế nước này.

Các chuyên gia cho rằng nếu được thực thi đầy đủ, việc phong tỏa sẽ làm gián đoạn nghiêm trọng dòng chảy dầu mỏ, phân bón, lương thực và nhiều mặt hàng thiết yếu khác, từ đó làm gia tăng áp lực lạm phát cả trong và ngoài khu vực này.

Ông Miad Maleki, cựu quan chức thuộc Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) của Bộ Tài chính Mỹ, ước tính thiệt hại kinh tế đối với Iran có thể đạt khoảng 435 triệu USD mỗi ngày. Trong đó, khoảng 276 triệu USD đến từ việc sụt giảm xuất khẩu, chủ yếu là dầu thô và các sản phẩm hóa dầu.

Các tính toán này dựa trên giả định Iran xuất khẩu khoảng 1,5 triệu thùng dầu/ngày với giá trung bình thời chiến khoảng 87 USD/thùng, trong đó hơn 90% lượng dầu đi qua đảo Kharg - điểm trung chuyển chiến lược nằm trong Vịnh Ba Tư. Ngoài ra, việc phong tỏa cũng có thể làm gián đoạn lượng hàng nhập khẩu trị giá khoảng 159 triệu USD mỗi ngày, nâng tổng thiệt hại hàng tháng lên khoảng 13 tỷ USD.

Giới chuyên gia cảnh báo phong tỏa eo biển Hormuz không chỉ ảnh hưởng tới Iran mà còn có thể gây chấn động đối với kinh tế toàn cầu. Theo OPEC, sản lượng dầu của khối đã giảm mạnh trong tháng 3/2026, một phần do xung đột liên quan Iran khiến hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn.

Việc hạn chế nguồn cung dầu từ Iran - quốc gia xuất khẩu khoảng 1,8 triệu thùng/ngày - có thể làm gia tăng giá năng lượng toàn cầu. Ngoài lĩnh vực năng lượng, phong tỏa còn tác động tới chuỗi cung ứng phân bón và lương thực, đặc biệt trong bối cảnh mùa gieo trồng tại Bắc bán cầu đang diễn ra. Giá urê - một loại phân bón quan trọng - đã tăng mạnh, gây lo ngại về an ninh lương thực.

Bên cạnh đó, chi phí vận tải và bảo hiểm hàng hải gia tăng do các tuyến đường phải thay đổi, kéo theo hiện tượng "lạm phát nhập khẩu" tại nhiều nền kinh tế.

Mặc dù mục tiêu của Mỹ là rõ ràng, hiệu quả thực tế của việc phong tỏa vẫn phụ thuộc vào nhiều biến số, bao gồm phản ứng của Iran, khả năng thích ứng của thị trường năng lượng và mức độ tham gia của các cường quốc khác.

Trong ngắn hạn, lượng dầu Iran đã được vận chuyển ra ngoài khu vực phong tỏa - ước tính khoảng 154 triệu thùng tính đến cuối tháng 3 - có thể giúp giảm bớt tác động tức thời. Tuy nhiên, về dài hạn, nếu phong tỏa được duy trì, nền kinh tế Iran sẽ đối mặt với sức ép ngày càng lớn, trong khi kinh tế toàn cầu cũng có thể khó tránh khỏi những hệ lụy sâu rộng.

Eo biển Hormuz được xem là một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới, nơi khoảng 20% lượng dầu giao dịch toàn cầu phải đi qua mỗi ngày. Vì vậy, mọi căng thẳng quân sự hoặc động thái kiểm soát hàng hải tại khu vực này đều có thể tác động trực tiếp tới thị trường dầu mỏ và chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.