Lý giải nghịch lý Việt Nam: Giàu ở trung tâm, nghèo xa thành phố
Theo PGS.TS Nguyễn Lê Ninh, KTS người Úc so sánh phân bố dân cư ở Úc với Việt Nam là khập khiễng, không hiểu thực tế xã hội Việt Nam.
Phát biểu tại Diễn đàn "Xu thế dòng tiền vào bất động sản 2020" vừa diễn ra tại Hà Nội, chuyên gia kinh tế Lê Xuân Nghĩa đã dẫn lời một nhà kiến trúc sư người Úc khi nói về quy hoạch đô thị ở Việt Nam. Theo đó, ông này cho rằng quy hoạch ở đô thị Việt Nam “rất lạ".
Ông Lê Xuân Nghĩa nói: Phân bố dân cư và quy hoạch đô thị ở Việt Nam ngược với thế giới. Ở các nước khác thì người nghèo ở trung tâm vì không có phương tiện đi lại, chủ yếu sử dụng phương tiện giao thông công cộng. Trong khi đó, người giàu đi ra bên ngoài, ở vùng ven vì sẵn phương tiện đi lại.
Nhưng ở Việt Nam thì ngược lại: Người nghèo thì chạy thật xa, người không có phương tiện phải dùng phương tiện công cộng thì ở vùng ven. Còn người giàu thì ở ngay trung tâm.
Trao đổi với Đất Việt, PGS.TS Nguyễn Lê Ninh, Ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP.HCM, cho rằng, việc so sánh phân bố dân cư ở Úc và Việt Nam có phần khập khiễng.
Vị kiến trúc sư người Úc nói như vậy vì đó là hiện trạng xã hội của họ: đất Úc rộng, người có tiền thì ra ngoại thành xây biệt thự ở cho thoáng đãng, sạch sẽ, đi lại đã có phương tiện nên không ngại.
Tuy nhiên, có điều mà vị kiến trúc sư người Úc không hiểu, đó là thực tiễn của xã hội Việt Nam không phải như Úc, không thể làm được như Úc. Khuyết điểm lớn nhất của Việt Nam khi thu hút vốn đầu tư nước ngoài là doanh nghiệp ngoại chỉ vào đầu tư, mở xưởng sản xuất, làm ra sản phẩm mà không quan tâm đến chuyện sinh hoạt, ăn ở của công nhân và gia đình họ như thế nào.
Bởi nghèo nên nhiều người dân Việt Nam phải vào thành phố kiếm sống, nhưng không dám ở trọ trong thành phố vì đắt đỏ. Họ phải ra vùng ngoại thành, ở chung với nhau trong những lán trại nho nhỏ, tiền thuê thấp. Vào giờ cao điểm mỗi sáng sớm, những đoàn quân xe gắn máy nối đuôi nhau chạy vào thành phố rồi lại rùng rùng kéo ra ngoại thành khi chiều tối.
Chính sự thiếu đồng bộ trong suy nghĩ, quản lý, nhận thức của cơ quan điều hành không dựa trên đặc điểm của đất nước mà thu hút FDI khiến nơi cư trú của người lao động và địa bàn đóng trú của các đơn vị sản xuất kinh doanh nhiều khi cách nhau rất xa.
Ví dụ, tại TP.HCM, người ở quận Bình Chánh lại phải đi làm tại quận Thủ Đức; hoặc ở quận 12 lại đi làm tận Nhà Bè... Sự tách biệt giữa nơi cư trú, sinh hoạt của người lao động với nơi sản xuất cũng khiến người lao động muốn tồn tại phải sắm xe đi lại và đó là lý do không giảm được xe gắn máy.
Các tuyến buýt lại không thể thỏa mãn toàn bộ nhu cầu của người dân, không thể đi vào các ngõ ngách để đón công nhân...
Do vậy, xe gắn máy vẫn là phương tiện thiết yếu cho cuộc mưu sinh của một bộ phận không nhỏ, nếu không muốn nói là đại bộ phận, trong cư dân thành phố.
Song song với đó, những năm gần đây, việc cho xây dựng quá nhiều cao ốc văn phòng cho thuê, căn hộ cho thuê và chung cư cao tầng tập trung ở trung tâm các đô thị đã trở thành một xu thế.
Điều đó chắc chắn làm tăng dân cư vùng trung tâm và dẫn tới quá tải về cơ sở hạ tầng kỹ thuật như tắc nghẽn giao thông và một loạt các hệ quả kèm theo khác như cấp thoát nước, cung cấp điện, bố trí chợ, trường học… cho cư dân.
Đối với người giàu, trung tâm thành phố chính là nơi tập trung thông tin, người muốn làm ăn thì phải ở trung tâm thành phố để nắm thông tin, còn nghỉ ngơi thì tùy người. Người không muốn đi xa sẽ lên ở các chung cư cao cấp, người muốn không khí trong lành, thoáng đãng sẽ ra ngoại thành xây nhà, biệt thự để ngày làm việc ở trung tâm, tối ra ngoại thành nghỉ ngơi.
"Những người này mới có điều kiện sống giống như ở Úc mà vị kiến trúc sư đề cập", PGS.TS Nguyễn Lê Ninh nói.
Cho rằng người giàu sống ở trung tâm chủ yếu là người làm ăn, PGS.TS Nguyễn Lê Ninh cho biết còn có một bộ phận cán bộ, công chức sống ở khu vực này. Nhưng lương công chức thì không thể giàu được, đó chỉ có thể là những người được con cái cho tiền, ông bà để của lại hoặc trong khi người đó có chức có quyền đã tham ô, nhận hối lộ...
Để có thể dần thay đổi thực tiễn xã hội nói trên ở Việt Nam, PGS.TS Nguyễn Lê Ninh cho rằng, khi thu hút FDI, chính quyền Việt Nam phải đặt ra điều kiện và hợp tác với nhà đầu tư xây dựng nhà xưởng, khu công nghiệp phải kết hợp với xây dựng nơi ăn ở, ký túc xá cho công nhân, xây dựng nhà trẻ, trường học, bệnh viện, siêu thị...
Công nhân ở ký túc xá trong khu công nghiệp thì không phải đi đâu xa, không cần tới phương tiện cá nhân. Trong khu công nghiệp có các đường nội bộ, kết nối ký túc xá với nhà xưởng, siêu thị, trường học, bệnh viện..., chỉ cần đi xe công cộng là tới.
Lấy TP.HCM làm ví dụ, PGS.TS Nguyễn Lê Ninh cho biết tình trạng kẹt xe ở thành phố này rất nghiêm trọng. Để giải quyết tình trạng trên, ông đề nghị một số giải pháp, như: Hạn chế việc triển khai xây dựng các trung tâm thương mại cao tầng, cao ốc văn phòng, chung cư cao tầng.
Về lâu dài, việc tổ chức lại, đưa các trường học có số lượng sinh viên lớn, bệnh viện có số giường bệnh lớn ra ngoại thành, phân bố lại dân cư trên địa bàn thành phố theo hướng giãn dân ra ngoại thành bằng các chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế, rút ngắn khoảng cách đi lại giữa nơi làm việc và nơi cư trú của người lao động để tạo ra được các vùng kinh tế phát triển mang tính đặc thù, phù hợp và phát huy được lợi thế của thành phố về chất xám, về năng lực đào tạo nguồn nhân lực, về khả năng tài chính... cũng là một yếu tố cần triển khai.
Trên cơ sở tổ chức lại việc phân bố dân cư và các khu sản xuất, dịch vụ, giáo dục đào tạo, mạng lưới y tế trên địa bàn, có thể tổ chức các tuyến xe buýt lớn, chạy hai chiều nội - ngoại thành cùng với việc tổ chức các tuyến buýt chuyên phục vụ việc di chuyển của người dân trong nội thành như cán bộ công nhân viên ở và làm việc trong nội thành, học sinh phổ thông các cấp, người có nhu cầu di chuyển đơn thuần… bằng các phương tiện xe khách với kích thước nhỏ gọn, tương thích với các làn đường hẹp lan toả có tính mạng lưới trong nội thành; các kiểu xe buýt nội thành đích thực (30% diện tích sàn cho ghế ngồi , 70% diện tích sàn cho chỗ đứng) đối với các tuyến trục trong nội thành.
Đối với các đô thị sẽ mở ra ở vùng ven hoặc ngoại ô, thành phố cần phải tiên hành thiết kế mạng lưới giao thông công cộng song song với việc quy hoạch khu công nghiệp, khu dân cư để cư dân có thể dùng phương tiện giao thông công cộng một cách thuận lợi trước khi họ bắt buộc phải dùng phương tiện cá nhân vì không có cách nào khác.
"Điều quan trọng phải có sự chỉ huy, quản lý thống nhất của cấp thành phố. Việc quy hoạch phát triển thành phố phải được quán triệt một cách tổng thể", PGS.TS Nguyễn Lê Ninh nói.
Theo Thành Luân/Báo Đất Việt