Logistics “đội giá” đang tác động thế nào đến xuất khẩu thủy sản Việt Nam?

Hành trình vận tải kéo dài, chi phí logistics đội lên đáng kể

Trong năm 2026, lưu lượng tàu qua khu vực này đã giảm mạnh, có thời điểm chỉ còn dưới 10% so với bình thường (Reuters, 04/2026), kéo theo chi phí vận tải, nhiên liệu và bảo hiểm tăng cao.

Theo ước tính thị trường, doanh nghiệp xuất khẩu có thể phải gánh thêm 200–600 USD/container do phụ phí nhiên liệu (BAF), cùng với các khoản phí lưu container và chi phí chuỗi lạnh phát sinh có thể lên tới 800–4.200 USD/container nếu thời gian vận chuyển bị kéo dài. Diễn biến này tạo sức ép lớn lên hoạt động logistics và chuỗi lạnh, làm gia tăng giá thành và đe dọa hiệu quả xuất khẩu thủy sản của Việt Nam.

Những bất ổn tại eo biển Hormuz không chỉ ảnh hưởng đến dòng chảy năng lượng toàn cầu mà còn tác động mạnh tới các ngành xuất khẩu có độ phụ thuộc cao vào vận tải biển như thủy sản Việt Nam. Khi khu vực này tiềm ẩn rủi ro, nhiều hãng tàu buộc phải thay đổi tuyến đường để đảm bảo an toàn. Một số tuyến phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng, khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm khoảng 10–15 ngày, kéo theo chi phí nhiên liệu và giao hàng gia tăng đáng kể.

Cùng với đó, giá nhiên liệu thế giới trong năm 2026 liên tục leo thang. Giá dầu Brent duy trì quanh mức 90–100+ USD/thùng, thậm chí có thời điểm tăng vọt gần 150 USD/thùng trong những phiên biến động mạnh (Reuters, 04/2026). So với giai đoạn trước xung đột, mức giá này cao hơn nhiều, khiến chi phí nhiên liệu – vốn chiếm khoảng 30–50% chi phí vận hành tàu biển (BIMCO/IMO – báo cáo ngành) – tăng mạnh. Trong bối cảnh này, các hãng tàu thường áp dụng phụ phí nhiên liệu (BAF), làm chi phí vận chuyển tăng thêm khoảng 200–600 USD/container tùy theo tuyến và thời điểm.

Không chỉ dừng ở đó, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh (war risk premium) cũng tăng đáng kể khi xung đột leo thang. Theo các báo cáo thị trường, mức phí này đã tăng từ khoảng 0,1–0,15% giá trị bảo hiểm lên khoảng 0,2–0,4% hoặc cao hơn (Lloyd’s List, 2026). Điều này khiến mỗi chuyến hàng phát sinh thêm chi phí lớn. Với lô hàng có giá trị bảo hiểm khoảng 1–2 triệu USD, chi phí bảo hiểm có thể tăng thêm 2.000–8.000 USD, qua đó làm tổng chi phí logistics tăng cao và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp thủy sản.

Ngoài các chi phí chính, tình trạng ùn ứ tại các cảng trung chuyển và lịch tàu bị xáo trộn cũng khiến doanh nghiệp phát sinh thêm phí lưu kho, lưu container và nhiều khoản chi phí khác. Những khoản chi này tích tụ theo thời gian, khiến tổng chi phí logistics tăng mạnh so với điều kiện bình thường.

Chuỗi lạnh kéo dài thời gian vận hành, rủi ro chất lượng gia tăng

Không chỉ ảnh hưởng đến chi phí vận tải, xung đột Trung Đông còn gây áp lực lớn lên hoạt động chuỗi lạnh – yếu tố sống còn đối với xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Khi thời gian vận chuyển kéo dài thêm 10–15 ngày do tàu phải đi vòng, các container lạnh cũng phải vận hành lâu hơn, làm chi phí bảo quản tăng đáng kể.

Theo thông số kỹ thuật trong ngành logistics, một container lạnh (reefer container) tiêu thụ trung bình khoảng 4–8 kWh mỗi giờ, tương đương 96–192 kWh mỗi ngày. Với giá điện dịch vụ tại cảng dao động khoảng 0,2–0,3 USD/kWh, chi phí điện phát sinh thêm có thể vào khoảng 19–58 USD/ngày, tương đương 190–870 USD/container nếu hành trình kéo dài thêm 10–15 ngày. Như vậy, thời gian vận chuyển càng dài thì chi phí vận hành càng lớn, đồng thời nguy cơ xảy ra sự cố kỹ thuật hoặc sai lệch nhiệt độ cũng tăng lên. Điều này đặc biệt đáng lo ngại bởi thủy sản là mặt hàng nhạy cảm, chỉ cần biến động nhiệt độ trong thời gian ngắn cũng có thể làm suy giảm chất lượng và không đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.

Bên cạnh đó, tình trạng tắc nghẽn tại các cảng trung chuyển do lịch tàu bị đảo lộn còn khiến doanh nghiệp phải trả thêm phí lưu container, thường ở mức 50–200 USD/container/ngày, cùng với phí cắm điện container lạnh khoảng 30–80 USD/container/ngày. Nếu thời gian chờ kéo dài 10–15 ngày, tổng chi phí phát sinh riêng cho hai khoản này có thể lên tới 800–4.200 USD/container, chưa kể các chi phí lưu kho lạnh khác. Trong bối cảnh nguồn cung container lạnh có nguy cơ thiếu hụt, giá thuê tăng sẽ tiếp tục tạo áp lực tài chính lên doanh nghiệp.

Theo cảnh báo của FAO, khoảng 14% thực phẩm toàn cầu bị thất thoát sau thu hoạch, trong đó khâu vận chuyển và bảo quản đóng vai trò quan trọng, đặc biệt với nhóm hàng dễ hư hỏng như thủy sản. Vì vậy, khi chuỗi lạnh bị kéo dài và thiếu ổn định, doanh nghiệp có thể đối mặt với nguy cơ hư hỏng hàng hóa, bị phạt hợp đồng, chậm thanh toán hoặc thậm chí bị từ chối nhận hàng tại các thị trường khó tính.

Trước những biến động phức tạp từ địa chính trị toàn cầu, việc đa dạng hóa tuyến vận tải, đầu tư nâng cấp công nghệ chuỗi lạnh và tăng cường năng lực quản trị rủi ro được xem là giải pháp then chốt để ngành thủy sản Việt Nam duy trì ổn định và phát triển bền vững trong thời gian tới.