Kinh tế tầm thấp mở thị trường 10 tỷ USD

Thị trường tỷ USD từ những nhu cầu thực

Trên những cánh đồng ở Đồng bằng sông Cửu Long, thiết bị bay không người lái đã tham gia phun thuốc bảo vệ thực vật, gieo hạt và hỗ trợ sản xuất. Khoảng 3.000-6.000 chuyến bay drone đã được thực hiện, góp phần giảm sức lao động và nâng cao năng suất. Công nghệ này cũng đang được nghiên cứu, ứng dụng trong giám sát giao thông, khảo sát địa hình, vận chuyển vật tư y tế và cứu hộ cứu nạn.

Những ứng dụng trên được đề cập tại phiên thảo luận “Kinh tế tầm thấp - Kiến tạo không gian tăng trưởng mới”, thuộc Ngày Đổi mới sáng tạo mở 2026 (Open Innovation Day 2026) - một chương trình của Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, diễn ra chiều 26/10. TS. Nguyễn Tiến Trường - Viện trưởng Viện Phát triển không gian tầm thấp (ILASD), Hội Hàng không Vũ trụ Việt Nam (VASA) nhận định kinh tế tầm thấp đang hình thành một hệ sinh thái công nghiệp, bao gồm thiết bị bay, hạ tầng số, thể chế quản lý và dịch vụ phụ trợ.

Quy mô thị trường toàn cầu được dự báo đạt 700 tỷ USD năm 2026. Riêng Trung Quốc đã vượt 210 tỷ USD năm 2025 và hướng tới mục tiêu 525 tỷ USD vào năm 2030. Các quốc gia đang phát triển ngành theo những hướng khác nhau. Trung Quốc chú trọng hoàn thiện thể chế, Mỹ và châu Âu chuẩn hóa hệ thống quản lý bay, trong khi Nhật Bản và Hàn Quốc phát triển ứng dụng phục vụ vận chuyển và giải quyết ùn tắc giao thông.

Thị trường kinh tế tầm thấp tại Việt Nam được dự báo đạt 2-3 tỷ USD trong ngắn hạn, tiến tới 10 tỷ USD vào năm 2035, tạo cơ hội việc làm cho khoảng 1 triệu lao động. Nông nghiệp chính xác, giám sát hạ tầng, logistics y tế, cứu hộ thiên tai và xây dựng bản đồ số là những lĩnh vực được đề xuất ưu tiên thử nghiệm trong ba năm tới.

“Người Việt Nam rất thông minh và giỏi trong nghiên cứu phát triển hạ tầng. Chúng ta hoàn toàn có thể bắt kịp thế giới, tự chủ xây dựng hệ thống hạ tầng số UTM và tích hợp dữ liệu riêng để tối ưu hóa cho bài toán nội địa”, TS. Nguyễn Tiến Trường khẳng định.

Quy mô thị trường và tiềm năng công nghệ đặt doanh nghiệp trước yêu cầu xác định hiệu quả đầu tư. Ông Nguyễn Hoàng Long - Phó Giám đốc Khối Sáng tạo, Tổng công ty Công nghiệp Công nghệ cao Viettel (Viettel High Tech) cho rằng mỗi ứng dụng cần được đánh giá từ nhu cầu sử dụng, khách hàng đến hành lang pháp lý và khả năng thu hồi vốn. Ngay cả Trung Quốc, quốc gia có năng lực sản xuất thiết bị bay quy mô lớn, vẫn đang thử nghiệm nhiều mô hình kinh doanh chưa thu hồi được chi phí.

“Cái lo nhất của chúng tôi là vấn đề thị trường”, ông Long chia sẻ. Trong lĩnh vực logistics, Viettel High Tech chưa nhìn thấy khả năng hoàn vốn rõ ràng. Doanh nghiệp đã xây dựng bộ tiêu chí giúp các địa phương lựa chọn ứng dụng có giá trị thực tế, ưu tiên triển khai và kiểm chứng hiệu quả trước khi mở rộng.

Gỡ điểm nghẽn thể chế, tạo thị trường cho doanh nghiệp

Khả năng thương mại hóa kinh tế tầm thấp phụ thuộc vào điều kiện quản lý không phận, an toàn vận hành và sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan. TS. Nguyễn Tiến Trường đề xuất hình thành ít nhất ba cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), đồng thời quy hoạch các vùng thử nghiệm tại Điện Biên, Tây Ninh và Đà Nẵng, đại diện cho những điều kiện địa hình khác nhau.

Hệ thống quản lý giao thông không gian tầm thấp (UTM) cần được phát triển để giám sát, điều phối phương tiện và hạn chế nguy cơ va chạm. Thị trường hạ tầng số phục vụ lĩnh vực này được ước tính có quy mô 3-7 tỷ USD. Vì vậy, cần đầu tư đồng bộ mạng 5G, 6G, hệ thống nhận dạng thiết bị bay từ xa, radar và công nghệ phân biệt UAV đã đăng ký với phương tiện hoạt động trái phép.

Để tạo thị trường ban đầu, ông Nguyễn Hoàng Long cho rằng Nhà nước có thể đặt hàng các ứng dụng phục vụ giám sát rừng, môi trường, năng lượng, giao thông đô thị, cứu hộ và vận chuyển vật tư y tế. “Nhu cầu từ các hoạt động công ích sẽ tạo thị trường ban đầu, giúp doanh nghiệp có điều kiện phát triển công nghệ, hoàn thiện sản phẩm và mở rộng ứng dụng kinh tế tầm thấp”, ông Nguyễn Hoàng Long nhấn mạnh.

Cơ chế phối hợp giữa các địa phương cũng đang ảnh hưởng đến kế hoạch đầu tư của doanh nghiệp nước ngoài. Ông Lương Phạm - đại diện EHang Holdings Limited cho biết, doanh nghiệp đã làm việc với Hà Nội, Đà Nẵng và một số địa phương, nhưng mỗi nơi có cách tiếp cận khác nhau, khiến quá trình thử nghiệm và thương mại hóa gặp khó khăn.

“Việt Nam cần một đầu mối chung, có thể là một tổ công tác, để kết nối các cơ quan liên quan, hỗ trợ doanh nghiệp thử nghiệm và đưa các ứng dụng vào hoạt động thương mại. Ngoài ra, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) không nên chỉ giới hạn ở việc cho phép thiết bị bay mà cần tạo điều kiện phát triển mô hình kinh doanh thực tế, thu hút nhà đầu tư và hình thành thị trường”, ông Lương Phạm chia sẻ.

Ông Lương Phạm cho biết, EHang đang thúc đẩy các dự án tại Thái Lan, chuẩn bị triển khai tại Sri Lanka và đã ký thỏa thuận với Malaysia. Doanh nghiệp đã dành bốn thiết bị bay cho thị trường Việt Nam, trong đó có Tp.HCM, song vẫn đang tìm kiếm đầu mối phù hợp để bắt đầu triển khai.

Trong chuỗi công nghiệp kinh tế tầm thấp, hệ thống quản lý không lưu, công nghệ pin, động cơ và những dịch vụ nền tảng đang được doanh nghiệp trong nước quan tâm. Ông Bùi Trung Hiếu - đại diện Ban quản lý Trung tâm Đổi mới sáng tạo SoiHub (Saigontel) nhận định lĩnh vực này có nhiều điểm tương đồng với nền kinh tế internet những năm 2000, khi các nền tảng công nghệ từng bước mở rộng thị trường.

“Theo tôi, trong 10 năm tới, ai làm chủ được hệ thống quản lý không lưu tầm thấp, pin và các dịch vụ liên quan thì người đó có thể làm chủ cuộc chơi trong không gian tầm thấp, tương tự như cách Google hay Grab làm chủ các nền tảng dịch vụ trên internet, nhưng ở đây là trên bầu trời. Vì vậy, chúng ta không thể ngồi chờ, nhưng cũng không thể đi quá nhanh, bởi mọi thứ phải được triển khai đồng bộ và liên kết với nhau”, ông Bùi Trung Hiếu nhận định.