Khơi thông 77 tỷ USD vốn đầu tư cho ngành điện
Ngành điện cần khoảng 77 tỷ USD giai đoạn 2026-2030. Doanh nghiệp kiến nghị gỡ vướng 172 dự án năng lượng tái tạo và hoàn thiện cơ chế mua bán điện.

Tại Diễn đàn “Năng lượng cho phát triển bền vững” chiều 19/11 ở TP.HCM, các chuyên gia và doanh nghiệp đề xuất tháo gỡ vướng mắc pháp lý cho các dự án năng lượng tái tạo, chuẩn hóa hợp đồng mua bán điện và mở rộng nguồn vốn xanh. Diễn đàn do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức, dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).
Gỡ vướng cho 172 dự án năng lượng tái tạo
Theo số liệu của Bộ Tài chính được dẫn tại diễn đàn, tổng nhu cầu vốn của nền kinh tế giai đoạn 2026-2030 vào khoảng 1.500 tỷ USD. Riêng ngành điện cần khoảng 77 tỷ USD. Ông Phùng Xuân Minh, đại diện PT Group và Saigon Ratings, cho rằng thị trường có thể tiếp cận nguồn vốn trong và ngoài nước, song tín dụng ngân hàng đang chịu áp lực, còn trái phiếu xanh thiếu tiêu chí thẩm định thống nhất. Ông đề nghị ưu tiên xử lý vướng mắc của 172 dự án năng lượng tái tạo để khơi thông nguồn lực đã đầu tư.
Ông Bùi Văn Thịnh, Chủ tịch Hiệp hội Điện gió và Mặt trời Lâm Đồng, cho biết Quy hoạch điện VIII đặt mục tiêu bổ sung khoảng 15.000 MW công suất mỗi năm. Theo số liệu ông nêu, giai đoạn 2022-2024 chỉ bổ sung dưới 2.000 MW mỗi năm và năm 2025 đạt 6.400 MW. Ông cho rằng quá trình thanh tra kéo dài và việc EVN giữ lại tiền điện của các dự án từ tháng 1/2025 đã ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư.
Theo ông Bùi Văn Thịnh, khung giá điện hiện hành và rủi ro tỷ giá khiến doanh nghiệp khó tính toán hiệu quả đầu tư trong suốt thời hạn hợp đồng 20 năm. Sau khi cơ chế giá ưu đãi FIT kết thúc, một số địa phương cũng gặp khó khi tổ chức đấu thầu do thiếu mặt bằng sạch và hạ tầng đấu nối. Ông Bùi Văn Thịnh kiến nghị điều chỉnh khung giá điện, xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro tỷ giá và tạo chênh lệch giá giữa giờ cao điểm với thấp điểm để khuyến khích đầu tư hệ thống pin lưu trữ điện (BESS).

Hoàn thiện hợp đồng để huy động vốn
Khoảng trống tài chính cũng xuất hiện ở các doanh nghiệp công nghệ năng lượng sạch. Bà Trần Thị Phương Thảo, Giám đốc Quốc gia NEX Việt Nam, cho biết thị trường thiếu các khoản vốn từ 350.000 USD đến 1 triệu USD. Bà đề xuất VCCI phối hợp với các định chế tài chính xây dựng quỹ đồng tài trợ, thiết lập tiêu chí thẩm định tín dụng riêng và kết nối nhà cung cấp công nghệ với khách hàng công nghiệp, nhà đầu tư.
Với điện khí LNG, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, cho biết các dự án gặp khó khi vay vốn quốc tế do thiếu cam kết dài hạn về sản lượng điện mua tối thiểu và chưa có cơ chế phản ánh chi phí khí nhập khẩu vào giá bán điện. Ông đề xuất xây dựng cơ chế giá phù hợp và điều phối đầu tư kho cảng LNG dùng chung để giảm chi phí. Những dự án được nêu tại diễn đàn gồm Nhơn Trạch, Quảng Trạch 2, Quảng Lập, Bình Lập và Cà Ná.
Ở phân khúc điện tái tạo, ông Phạm Đăng An, Phó Tổng Giám đốc Vũ Phong Group, đề xuất ban hành hợp đồng mẫu cho cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) qua đường dây riêng. Khi các điều khoản được chuẩn hóa, tổ chức tài chính có thể gộp nhiều dự án nhỏ thành một danh mục đầu tư và giảm chi phí thẩm định. Bà Nguyễn Ngọc Quỳnh, Phó Tổng Giám đốc SolarBK, kiến nghị áp dụng cơ chế một cửa, quy định thời hạn xử lý hồ sơ và công bố khung giá dài hạn để doanh nghiệp dễ lập phương án đầu tư.
Ông Lê Ngọc Ánh Minh, Chủ tịch Câu lạc bộ Hydrogen Việt Nam - ASEAN, đề xuất thử nghiệm có kiểm soát sàn giao dịch DPPA theo thời gian thực. Mô hình sử dụng trí tuệ nhân tạo để kết nối bên phát điện với khách hàng theo nhu cầu phụ tải, hỗ trợ đối soát thanh toán và theo dõi chứng chỉ năng lượng tái tạo. Đề xuất cũng tính đến việc sử dụng phần điện dư để sản xuất hydrogen xanh.

Lưới điện trước áp lực từ trung tâm dữ liệu
Ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC), cho biết địa bàn đơn vị quản lý có khoảng 5.000 MW điện mặt trời, tương đương gần một nửa phụ tải cực đại. Tỷ trọng lớn của nguồn điện phụ thuộc thời tiết khiến việc dự báo phụ tải và điều độ lưới điện phức tạp hơn. EVNSPC ước cần 96.000 tỷ đồng đầu tư lưới điện phân phối trong giai đoạn 2026-2030, sau khi đã đầu tư 58.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2021-2025.
Các trung tâm dữ liệu cũng đặt ra yêu cầu mới đối với quy hoạch cấp điện. Theo ông Bùi Quốc Hoan, tổng công suất đăng ký cấp điện cho loại hình này trên địa bàn EVNSPC quản lý đã lên khoảng 4.000 MVA chỉ trong vài tháng. Đây là công suất đăng ký, trong khi dự án trung tâm dữ liệu lớn nhất đang triển khai tại Việt Nam được ông Bùi Quốc Hoan dẫn có công suất 140 MVA. Ông đề nghị xây dựng cơ chế quản lý nhu cầu điện của các dự án để bảo đảm an toàn hệ thống.
Từ góc độ quy hoạch, TS. Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, cho rằng ngành điện phải đồng thời đáp ứng phụ tải tăng, giữ giá điện hợp lý và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Ông đề xuất giảm dần phụ thuộc vào điện than, nâng cấp đường dây truyền tải liên vùng Bắc - Nam và đầu tư lưu trữ để tăng khả năng sử dụng điện tái tạo.
Kết luận diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI cho biết VCCI sẽ tổng hợp kiến nghị gửi Chính phủ. Các đề xuất tập trung vào xử lý vướng mắc tại 172 dự án, chuẩn hóa hợp đồng mua bán điện, phát triển trái phiếu xanh, đơn giản hóa thủ tục đầu tư lưới điện và xây dựng cơ chế giá cho pin lưu trữ. VCCI cũng đề xuất thử nghiệm sàn DPPA, lập quỹ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi xanh, đồng thời chuẩn bị vận hành thị trường carbon từ năm 2029.