Hoàn thiện tiêu chuẩn ESG cho dự án xanh, tuần hoàn

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến rộng rãi cho dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (ESG). Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm tạo lập hành lang pháp lý minh bạch, giúp doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân theo hướng bền vững.

Dự thảo Quyết định được xây dựng nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, đồng thời gắn với các quy định về hỗ trợ lãi suất từ ngân sách nhà nước cho các dự án xanh, tuần hoàn và các dự án áp dụng tiêu chuẩn ESG.

Theo nội dung dự thảo, tiêu chí xác định dự án xanh được xây dựng trên cơ sở Luật Bảo vệ môi trường và các quy định hiện hành, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và tiệm cận thông lệ quốc tế. Danh mục dự án xanh dự kiến bao gồm 45 loại hình thuộc 7 lĩnh vực trọng tâm: năng lượng; giao thông; xây dựng; tài nguyên nước; nông - lâm - thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học; công nghiệp chế biến, chế tạo; và dịch vụ môi trường. Mỗi loại dự án đều được quy định rõ mục tiêu, yêu cầu kỹ thuật và tiêu chí cụ thể.

Hoàn thiện tiêu chuẩn ESG cho dự án xanh, tuần hoàn

Đối với dự án tuần hoàn, dự thảo phân thành ba nhóm chính. Thứ nhất là “dự án thiết kế tuần hoàn”, tập trung vào việc thiết kế và sản xuất nhằm giảm khai thác tài nguyên không tái tạo, tiết kiệm năng lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu. Thứ hai là “dự án sử dụng tuần hoàn”, áp dụng các giải pháp như tái sử dụng, sửa chữa, tân trang, chia sẻ hoặc cho thuê nhằm kéo dài vòng đời sản phẩm và thiết bị. Thứ ba là “dự án phục hồi tài nguyên”, thực hiện phân loại, thu gom, tái chế chất thải hoặc các biện pháp khác để giảm thiểu phát sinh chất thải và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.

Dự thảo cũng đưa ra danh mục các lĩnh vực được xem xét xác định dự án đáp ứng tiêu chí, bao gồm 8 nhóm chính: nông - lâm - thủy sản; năng lượng; khoáng sản; công nghiệp chế biến, chế tạo; xây dựng; giao thông; dịch vụ thương mại và logistics; khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu sản xuất tập trung và khu đô thị, khu dân cư tập trung. Các lĩnh vực này đi kèm với hệ thống yêu cầu kỹ thuật chi tiết được quy định trong các phụ lục.

Một điểm mới đáng chú ý là việc đưa vào áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị với 52 tiêu chí cụ thể. Đây sẽ là căn cứ quan trọng để xem xét và thực hiện hỗ trợ lãi suất đối với các dự án xanh và dự án tuần hoàn.

Dự thảo quy định rõ việc phân cấp nghĩa vụ báo cáo. Theo đó, doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh chỉ cần đáp ứng các tiêu chí bắt buộc phù hợp với quy mô hoạt động. Trong khi đó, doanh nghiệp lớn và các đối tượng còn lại phải đảm bảo tối thiểu 40/52 tiêu chí ESG. Báo cáo này sẽ được gửi tới ngân hàng thương mại, các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, đồng thời công khai trên cổng thông tin điện tử của doanh nghiệp (nếu có), nhằm tăng cường tính minh bạch.

Để tạo thuận lợi cho các chủ thể tham gia, dự thảo cho phép doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh được tự đánh giá và xác định dự án của mình thuộc loại dự án xanh hoặc tuần hoàn. Trong trường hợp cần thiết, các chủ thể có thể lựa chọn tổ chức đánh giá độc lập theo quy định. Cơ chế linh hoạt này được kỳ vọng sẽ giúp giảm chi phí và thời gian, đặc biệt đối với các dự án quy mô nhỏ hoặc có tiêu chí rõ ràng.

Song song với đó, dự thảo đặt ra yêu cầu chặt chẽ đối với các tổ chức đánh giá độc lập. Các tổ chức này phải có tư cách pháp nhân, đăng ký hoạt động tại Việt Nam, thuộc lĩnh vực đánh giá sự phù hợp hoặc kiểm toán, và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như TCVN ISO/IEC 17029:2020 hoặc Chuẩn mực ISAE 3000. Quy định này nhằm bảo đảm tính khách quan, chuyên nghiệp và phù hợp với thông lệ quốc tế, đồng thời phòng ngừa các hành vi trục lợi chính sách.

Với nguồn hỗ trợ lãi suất từ ngân sách nhà nước, dự thảo cũng đặc biệt nhấn mạnh cơ chế kiểm soát. Chủ đầu tư có trách nhiệm duy trì đầy đủ các tiêu chí trong suốt thời gian hưởng hỗ trợ. Trường hợp dự án không còn đáp ứng yêu cầu về xanh, tuần hoàn hoặc tiêu chuẩn ESG, doanh nghiệp phải kịp thời thông báo cho ngân hàng và cơ quan chức năng để dừng hỗ trợ hoặc bị thu hồi xác nhận theo quy định.

Việc ban hành Quyết định này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý quan trọng, thúc đẩy dòng vốn xanh, hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân chuyển đổi theo hướng bền vững, đồng thời góp phần thực hiện các cam kết quốc gia về tăng trưởng xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn.