Hộ kinh doanh trước sức ép chuyển đổi: Cần chính sách thuế đơn giản, lộ trình phù hợp

Chính sách cần đơn giản, dễ thực hiện

Ngày 21/8, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức Hội thảo “Hộ kinh doanh và động lực tăng trưởng”.

Phát biểu tại hội thảo, ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế VCCI, cho biết khu vực hộ kinh doanh hiện sử dụng khoảng 10 triệu lao động. Đây không chỉ là khu vực đóng góp vào ngân sách nhà nước mà còn giữ vai trò quan trọng trong tạo việc làm, sinh kế và thu nhập cho người dân.

Theo ông Tuấn, năm 2026 có thể coi là một năm có những thay đổi rất lớn trong quản lý thuế đối với hộ kinh doanh. Phương thức quản lý đang chuyển mạnh từ truyền thống sang hướng công khai, minh bạch và dựa nhiều hơn trên dữ liệu, với việc triển khai hóa đơn điện tử, kê khai và nộp thuế.

Đây là những thay đổi cần thiết để hiện đại hóa công tác quản lý thuế, song đồng thời cũng đặt ra yêu cầu rất lớn đối với hộ kinh doanh trong quá trình chuyển đổi.

Hiện Chính phủ đã trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết về một số chính sách thuế, trong đó có đề xuất giảm 30% thuế TNCN đối với hộ kinh doanh có doanh thu đến 10 tỷ đồng và mở rộng quyền lựa chọn phương pháp tính thuế đối với hộ kinh doanh có doanh thu đến 10 tỷ đồng.

Ông Đậu Anh Tuấn cho rằng đây là thay đổi quan trọng, bởi tạo thêm sự linh hoạt cho hộ kinh doanh. Với nhiều hộ, phương pháp tính thuế theo doanh thu có ưu điểm là đơn giản, dễ thực hiện, không đòi hỏi phải tổ chức hệ thống kế toán, chứng từ đầu vào quá phức tạp.

“Điều này cũng giúp hộ kinh doanh giảm những rủi ro liên quan đến việc xác định chi phí, chứng từ, truy thu hay tranh chấp về thuế”, ông Tuấn nói.

Theo ông, điều quan trọng là các chính sách cần tiếp tục được thiết kế theo hướng đơn giản, minh bạch, dễ thực hiện và phù hợp với thực tế hoạt động của hộ kinh doanh.

Hộ kinh doanh mong chính sách có lộ trình phù hợp

Chia sẻ tại hội thảo, ông Phạm Anh Quyết, một hộ kinh doanh, bày tỏ sự phấn khởi trước đề xuất giảm 30% thuế. Theo ông, đây là sự hỗ trợ thiết thực trong bối cảnh các hộ kinh doanh đang phải thích ứng với nhiều quy định mới về hóa đơn điện tử, phần mềm bán hàng, thuế và kế toán.

Với những hộ kinh doanh nhỏ, không có bộ phận chuyên trách, việc vừa tìm hiểu, thực hiện các quy định mới, vừa trực tiếp duy trì hoạt động kinh doanh hằng ngày là áp lực không nhỏ.

Bên cạnh các quy định về thuế, hóa đơn và kế toán, hộ kinh doanh còn phải thích ứng với những yêu cầu mới từ các chính sách khác.

Ông Quyết dẫn chứng, trong dự thảo liên quan đến phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện có đề xuất cấm trưng bày sản phẩm tại điểm bán. Với các cửa hàng tạp hóa nhỏ, nơi quầy bán hàng cũng thường là nơi để hàng, nếu quy định thay đổi, các hộ sẽ phải điều chỉnh cách bố trí cửa hàng, lưu giữ sản phẩm và phục vụ khách hàng.

“Vì vậy, chúng tôi hy vọng thay vì nghiêm cấm hoàn toàn thì có thể chỉ cấm trưng bày bên ngoài, còn bên trong vẫn cho chúng tôi trình bày bình thường. Như thế sẽ dễ cho chúng tôi hơn”, ông Quyết đề nghị.

Ngoài ra, theo ông Quyết, hiện hộ kinh doanh phải sử dụng nhiều công cụ như phần mềm bán hàng, hóa đơn điện tử, chữ ký số và có thể phải thuê thêm dịch vụ kế toán. Do đó, ông mong muốn các yêu cầu liên quan tiếp tục được đơn giản hóa để phù hợp hơn với quy mô và năng lực của hộ kinh doanh.

Đối với những quy định mới, ông Quyết cũng đề nghị có thời gian chuyển tiếp hợp lý, khoảng 18-24 tháng, trước khi áp dụng đầy đủ. Khoảng thời gian này sẽ giúp người kinh doanh có thời gian tìm hiểu, điều chỉnh hoạt động và hạn chế rủi ro sai sót.

Đồng thời, ông đề nghị cơ quan quản lý có hướng dẫn cụ thể, dễ hiểu, nhất là đối với những quy định có tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh hằng ngày.

Đồng tình với những khó khăn này, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng thuốc lá là ngành hàng đặc thù. Việc cấm quảng bá trên các nền tảng truyền thông là hợp lý, tuy nhiên nếu cấm cả việc trưng bày sản phẩm thì sẽ là một thách thức khá lớn đối với hộ kinh doanh.

“Nếu cấm cả trưng bày thì khá khó cho hộ kinh doanh, không biết hộ kinh doanh sẽ tiếp xúc với khách hàng bằng cách nào”, ông Tuấn nói.

Nên có giai đoạn chuyển tiếp mềm

Cũng tại hội thảo, bà Vũ Thị Bình, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn và Đào tạo Quản trị doanh nghiệp Đình Vũ cho biết nhiều hộ kinh doanh đang gặp “cú sốc” khi chuyển từ thuế khoán sang kê khai.

Theo bà Bình, với cơ chế mới, hộ kinh doanh phải chủ động xác định doanh thu, nghĩa vụ thuế và thực hiện nhiều yêu cầu hơn.

Trước đây, nhiều hộ bán hàng, thu tiền rồi tự theo dõi thu - chi của gia đình và hoạt động kinh doanh mà không có hệ thống sổ sách kế toán bài bản. Nay phải xuất hóa đơn, theo dõi hàng hóa, doanh thu, chi phí và lưu giữ chứng từ, đây là một thay đổi rất lớn. Hai thay đổi này tạo ra áp lực tâm lý không nhỏ đối với hộ kinh doanh.

Bà Bình nêu rõ, thực tế, một bộ phận hộ kinh doanh không thích nghi được với cơ chế mới đã rời bỏ thị trường. Những hộ tiếp tục hoạt động phải tìm cách thích nghi, làm quen với sổ sách, hóa đơn và phương thức quản lý mới.

Riêng về hóa đơn, bà Bình cho biết qua tiếp xúc trực tiếp, nhiều hộ kinh doanh lo lắng, thậm chí hụt hẫng. Họ hiểu hóa đơn là yêu cầu bắt buộc trong quá trình chuyển đổi, nhưng chưa biết thực hiện thế nào để vừa thuận tiện vừa đúng quy định.

Đối với nhóm hộ kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng, vấn đề hóa đơn càng trở nên rõ nét.

Thứ nhất, hộ kinh doanh lo bị xử phạt nếu xuất hóa đơn không đúng thời điểm. Nhiều hộ phải mất thời gian để sắp xếp lại quy trình bán hàng, trong khi chỉ cần chậm hoặc sai thời điểm cũng có nguy cơ phát sinh tiền phạt.

Thứ hai, nhiều hộ cảm thấy việc tự thực hiện hóa đơn điện tử còn khá khó khăn. Vì vậy, họ mong muốn có phương thức xuất hóa đơn đơn giản, dễ thực hiện và phù hợp với thực tế kinh doanh, thay vì biến hóa đơn thành một gánh nặng thủ tục mới.

Từ thực tế này, bà Bình cho rằng trong giai đoạn đầu cần có một cơ chế chuyển tiếp đủ mềm, để hộ kinh doanh có thời gian làm quen với cách kê khai, sổ sách, hóa đơn và phương pháp tính thuế mới.

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó tổng Thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, đề nghị cần có một giai đoạn chuyển tiếp mềm. Theo đó, trong thời gian đầu chuyển đổi, cơ quan quản lý không nên xử phạt ngay đối với những sai sót của hộ kinh doanh, mà cần ưu tiên hướng dẫn, hỗ trợ để các hộ hiểu và thực hiện đúng quy định.