Hàng Việt vẫn phải vượt nhiều cửa khi xuất khẩu sang Úc

Có FTA nhưng chưa chắc hưởng thuế 0%

Trong 8 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam - Úc đạt 11,2 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước. Việt Nam xuất khẩu hơn 5,2 tỷ USD, tăng trên 23%. Quần áo, da giày, điện tử, hạt tiêu, hạt điều, cà phê, thủy sản Việt Nam ngày càng xuất hiện nhiều hơn tại thị trường này.

Việt Nam và Úc hiện cùng tham gia AANZFTA, CPTPP và RCEP. Các hiệp định này đã xóa bỏ phần lớn dòng thuế theo lộ trình, nhiều mặt hàng được hưởng mức thuế nhập khẩu 0%. Với doanh nghiệp xuất khẩu sang Úc, mức thuế thấp hơn giúp giảm chi phí và tạo thêm lợi thế cạnh tranh.  

Tuy nhiên, chia sẻ tại hội thảo “Tiềm năng xuất khẩu sang thị trường Úc - Giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận và mở rộng thị trường” do ITPC phối hợp cùng Tổng Lãnh sự quán Úc tại Tp.HCM, Thương vụ Việt Nam tại Úc và Hiệp hội Doanh nghiệp Úc tại Việt Nam (AusCham) tổ chức sáng ngày 30/9, ông Nguyễn Mạnh Hiệp - Lãnh sự Thương mại, đại diện Thương vụ Việt Nam tại Úc lưu ý doanh nghiệp không nên chỉ nhìn vào thuế suất. Một sản phẩm được sản xuất tại Việt Nam chưa có nghĩa đương nhiên được hưởng ưu đãi FTA. Mỗi mã hàng có yêu cầu riêng về xuất xứ. Doanh nghiệp phải biết nguyên liệu đến từ đâu, quá trình sản xuất ra sao và sản phẩm đáp ứng quy tắc của hiệp định nào.

Ông Nguyễn Mạnh Hiệp nhấn mạnh: “Doanh nghiệp cần chuyển từ tâm thế “biết có FTA” sang “vận dụng thành thạo cách dùng FTA”, chủ động đối chiếu sản phẩm với từng hiệp định, đánh giá mặt hàng phù hợp với khung tiêu chuẩn nào để tối ưu chi phí logistics và chứng nhận xuất xứ. Đồng thời, doanh nghiệp phải lưu giữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất để sẵn sàng phục vụ việc xác minh xuất xứ từ phía Hải quan Úc ngay cả sau khi hàng đã thông quan”.

Riêng với AANZFTA, Úc đã xóa bỏ hoàn toàn các dòng thuế nhập khẩu theo hiệp định về mức 0%. Tuy nhiên, doanh nghiệp xuất khẩu sang Úc vẫn phải chứng minh đúng xuất xứ cho từng loại hàng và hoàn thiện hồ sơ liên quan đến C/O. Theo ông Hiệp, đây là khâu doanh nghiệp nhỏ cần đặc biệt lưu ý bởi nếu chứng từ không đầy đủ hoặc không chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu, lợi thế thuế quan có thể không còn.

Thuế nhập khẩu cũng chưa phải điều kiện cuối cùng để hàng hóa được bán tại Úc. Thị trường này có yêu cầu cao về an toàn thực phẩm, kiểm dịch sinh học, bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. ITPC đánh giá đây là thị trường có sức mua tốt nhưng hàng rào kỹ thuật chặt chẽ, nhất là với nông sản, thực phẩm và hàng tiêu dùng.

Ông Matt Lourey - Chủ tịch Công ty Alitium, thành viên AusCham, ưu ý việc đáp ứng điều kiện xuất xứ để hưởng thuế ưu đãi không đồng nghĩa sản phẩm đã đủ điều kiện lưu hành. Doanh nghiệp còn phải đáp ứng quy định tại cửa khẩu, kiểm dịch sinh học, vệ sinh thực phẩm, tiêu chuẩn an toàn sản phẩm và các yêu cầu về môi trường, trách nhiệm xã hội từ nhà mua hàng.

Theo ông Matt Lourey, doanh nghiệp nên kiểm tra các yêu cầu kỹ thuật ngay từ khi phát triển sản phẩm và thiết kế bao bì, thay vì sản xuất xong mới sửa. Các tập đoàn lớn tại Úc cũng ngày càng yêu cầu nhà cung cấp cung cấp dữ liệu về điều kiện lao động, truy xuất chuỗi cung ứng, phát thải và vật liệu bao bì. Những yêu cầu này vì thế có thể đi xuống cả những doanh nghiệp vừa và nhỏ nằm trong chuỗi cung ứng

Vào được siêu thị Úc vẫn còn nhiều việc phải làm 

Thị trường bán lẻ Úc tập trung vào một số hệ thống lớn như Coles, Woolworths, Aldi và Bunnings Warehouse. Có mặt trong các chuỗi này có thể giúp doanh nghiệp nhận được đơn hàng lớn, nhưng đi kèm là yêu cầu cao về sản lượng, chất lượng ổn định, giá bán, lịch giao hàng, chứng nhận an toàn và trách nhiệm xã hội. Với doanh nghiệp vừa và nhỏ, đây là một trở ngại không nhỏ.

Theo ông Nguyễn Mạnh Hiệp, doanh nghiệp mới vào Úc không nhất thiết tự xây dựng toàn bộ hệ thống bán hàng. Hợp tác với nhà phân phối bản địa sẽ giảm được nhiều chi phí ban đầu vì đối tác đã có kho bãi, logistics, khách hàng và hiểu quy định pháp lý. Với hàng có quy mô nhỏ, thương mại điện tử cũng là cách thử thị trường trước khi đầu tư lớn.

Dư địa cho hàng Việt tại Úc vẫn còn khá rộng. Theo ông Sam Conroy - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Úc tại Việt Nam, năm 2025 Úc nhập khẩu hơn 308 tỷ USD hàng hóa nhưng Việt Nam mới chiếm khoảng 2,7% thị phần. Trong giai đoạn 2020–2025, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang Úc tăng 88%. Riêng năm 2025, đồ chơi và dụng cụ thể thao tăng 76,2%, cà phê tăng 42,6%, rau quả tăng 28,9%

Ông Sam Conroy cho rằng doanh nghiệp Việt không nên chỉ tìm cách hạ giá bán. Nhà mua hàng Úc quan tâm đến chất lượng, độ tin cậy, khả năng giao hàng, năng lực kỹ thuật và dịch vụ. Người tiêu dùng cũng có xu hướng so sánh kỹ trước khi mua và không nhất thiết chọn sản phẩm rẻ nhất. Vì vậy, muốn xuất khẩu sang Úc lâu dài, doanh nghiệp phải tính cả chất lượng sản phẩm, bao bì, nhận diện thương hiệu, giao hàng và chính sách đổi trả.

Thương mại điện tử đang mở thêm một kênh tiếp cận đáng kể. Năm 2025, chi tiêu mua sắm trực tuyến tại Úc đạt 82,6 tỷ AUD và 82% hộ gia đình tham gia thương mại điện tử. Với doanh nghiệp chưa đủ nguồn lực vào thẳng các chuỗi bán lẻ lớn, đây có thể là nơi thử sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Tuy nhiên, bán hàng trực tuyến cũng đòi hỏi doanh nghiệp chăm chút hình ảnh sản phẩm, đánh giá khách hàng, tốc độ giao hàng và dịch vụ sau bán.

Một khoản chi khác có thể làm thay đổi giá bán là logistics. Ông Chandler So - Giám đốc Điều hành GEODIS Việt Nam cho biết logistics có thể chiếm từ 15% đến 30% giá bán lẻ hàng hóa tại Úc. Khoảng cách xa, dân cư phân bố rộng và chi phí giao hàng chặng cuối khiến giá bán thực tế có thể cao hơn đáng kể so với tính toán ban đầu. Hành trình đường biển từ Tp.HCM đến Melbourne hoặc Sydney thường kéo dài khoảng 18-25 ngày.

Theo ông Chandler So, doanh nghiệp nên tính chi phí logistics ngay từ lúc xây dựng giá bán. Ký hợp đồng vận tải biển theo năm có thể giúp giảm phụ thuộc vào biến động giá cước giao ngay, trong khi các chuyến gom hàng lẻ định kỳ có thể tiết kiệm từ 20% đến 35% chi phí vận chuyển trong một số trường hợp. Doanh nghiệp cũng có thể sử dụng kho ngoại quan để hoãn thời điểm nộp thuế nhập khẩu và GST cho đến khi hàng được phân phối.

Việc giao hàng tại Úc cũng có những yêu cầu riêng. Các hệ thống bán lẻ thường quy định rất chặt khung giờ nhận hàng. Doanh nghiệp phải chú ý quy chuẩn pallet, thời gian vận chuyển nội địa và kế hoạch đặt chỗ tàu. Vào mùa cao điểm, GEODIS khuyến nghị đặt chỗ trước từ 4–6 tuần để giảm nguy cơ hàng bị chậm tại cảng chuyển tải. Với thực phẩm, dược phẩm và nông sản tươi, kho lạnh và khả năng theo dõi nhiệt độ, độ ẩm cũng cần được chuẩn bị ngay từ đầu.