Đơn hàng ma, hóa đơn khống – Những chiêu thức gian lận thuế thương mại điện tử

Theo Cục Thuế, sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số và thương mại điện tử đã mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân mở rộng thị trường, đặc biệt trong hoạt động xuất khẩu hàng hóa ra nước ngoài. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích mang lại, môi trường thương mại điện tử cũng đang bị một số đối tượng lợi dụng để thực hiện các hành vi gian lận thuế, gây thất thu ngân sách nhà nước và tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh.

Cụ thể, lập hệ thống gian hàng ảo để quay vòng hóa đơn: Theo đó các đối tượng lập nhiều gian hàng trên các sàn thương mại điện tử bằng thông tin cá nhân giả hoặc thuê mướn, rồi tự đặt hàng (buff đơn ảo) với giá trị cao, thực tế không có hàng hóa hoặc chỉ là gói hàng rỗng. Qua đó, tạo ra doanh thu ảo để hợp thức hóa việc xuất hóa đơn GTGT đầu ra cho các công ty “ma” khác, tạo chuỗi khấu trừ thuế hoặc lập hồ sơ hoàn thuế xuất khẩu ảo.

Thứ hai, lợi dụng mô hình bán hàng không qua kho: Khai báo đầu vào từ các hộ kinh doanh cá thể trên mạng xã hội, gom hóa đơn lẻ hoặc mua hóa đơn của các hộ kinh doanh này để kê khai thuế đầu vào, sau đó làm hồ sơ hoàn thuế dựa trên các “chi phí thu mua” không có thực.

Thứ ba, lợi dụng thanh toán trung gian và ví điện tử trên sàn thương mại điện tử: Tiền được chuyển vòng vèo qua nhiều tài khoản cá nhân, ví điện tử rồi quay trở lại túi chủ doanh nghiệp dưới dạng “thanh toán đơn hàng”, tạo giao dịch mua bán giả đã thanh toán đầy đủ qua hệ thống tài chính.

Thứ tư, xuất khẩu tại chỗ ảo qua kho ngoại quan thương mại điện tử: Doanh nghiệp khai báo xuất khẩu hàng hóa cho các đối tác nước ngoài bán trên sàn thương mại điện tử quốc tế (Amazon, eBay). Tuy nhiên, hàng thực chất vẫn nằm trong kho nội địa hoặc được tuồn ra bán lẻ không hóa đơn trên Facebook, Zalo. Bộ hồ sơ xuất khẩu vẫn được hoàn thiện để xin hoàn thuế.

Thứ năm, giả mạo chứng từ vận chuyển của các đơn vị chuyển phát nhanh: Do đơn hàng thương mại điện tử thường nhỏ lẻ, các đối tượng gom nhiều đơn hàng ảo thành một lô hàng lớn, cấu kết với đơn vị vận chuyển làm giả chứng từ gửi hàng của các hãng chuyển phát nhanh để chứng minh “hàng đã ra khỏi Việt Nam” nhằm hoàn tất bộ hồ sơ hoàn thuế.

Trước thực tế trên, định hướng chiến lược của ngành Thuế là chuyển từ “quản lý dựa trên hồ sơ” sang “quản lý dựa trên dữ liệu”, tức là thiết lập một hệ sinh thái dữ liệu kết nối liên ngành: Hóa đơn điện tử (cơ quan thuế) - Dòng tiền (ngân hàng) - Vận động hàng hóa (hải quan). Hệ thống phân tích rủi ro sẽ đóng vai trò quét toàn bộ mạng lưới giao dịch để phát hiện những bất thường ngay lập tức. Đây là mô hình quản lý hiện đại, giúp phân biệt rạch ròi giữa doanh nghiệp tuân thủ tự nguyện và các đối tượng cố tình trục lợi.

Việc kiểm soát dữ liệu giao dịch số không nhằm mục đích gây khó dễ cho doanh nghiệp, mà là để tạo ra một sân chơi bình đẳng. Trong kỷ nguyên số, minh bạch không còn là sự lựa chọn, mà là yêu cầu sống còn. Chỉ khi dòng tiền thực, hàng hóa thực và dữ liệu thực khớp lệnh, khi đó, chính sách thuế mới thực sự trở thành động lực thúc đẩy kinh tế bền vững.