“Điểm nghẽn” Hormuz và cơn địa chấn năng lượng đã tác động đến thị trường châu Á ra sao?

Trung đông - “van điều tiết” của thị trường năng lượng

Tâm điểm của những lo ngại hiện nay là Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược kết nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương. Đây là con đường vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu mỗi ngày. Chỉ cần một sự gián đoạn, dù không chính thức, cũng đủ khiến thị trường phản ứng mạnh, từ giá dầu tăng vọt đến chi phí vận tải leo thang.

Khu vực Trung Đông hiện đóng góp khoảng 30% sản lượng dầu và gần 1/5 sản lượng khí đốt toàn cầu. Đáng chú ý, nhiều quốc gia xuất khẩu chủ chốt như Ả Rập Xê Út, Iran hay Iraq không chỉ sở hữu trữ lượng lớn mà còn có chi phí khai thác thấp, giúp duy trì vai trò trụ cột trong chuỗi cung ứng năng lượng thế giới.

Phần lớn nguồn dầu thô từ khu vực này được vận chuyển bằng đường biển, trong đó Eo biển Hormuz là “cửa ngõ” gần như không thể thay thế. Điều này khiến bất kỳ biến động nào tại đây đều nhanh chóng lan rộng ra toàn cầu.

Những xung đột liên quan đến Iran cùng các bên như Hoa Kỳ và Israel đã làm gia tăng rủi ro đối với hoạt động vận tải năng lượng. Dù chưa có tuyên bố đóng cửa Eo biển Hormuz, nhưng thực tế cho thấy lưu lượng tàu chở dầu đã bị ảnh hưởng do lo ngại an ninh, chi phí bảo hiểm tăng cao và tâm lý thị trường bất ổn.

Điều đáng nói là “gián đoạn mềm” - tức không chính thức nhưng kéo dài - lại có sức tác động không kém một cuộc phong tỏa thực sự. Các doanh nghiệp vận tải, bảo hiểm và thương nhân năng lượng đều điều chỉnh hoạt động theo hướng thận trọng, khiến chuỗi cung ứng bị chậm lại và chi phí tăng lên đáng kể.

Châu Á - khu vực chịu tác động mạnh nhất

Là trung tâm tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới, châu Á phụ thuộc nặng nề vào dầu mỏ Trung Đông. Khoảng 60% lượng dầu nhập khẩu của khu vực này đến từ Trung Đông, và phần lớn đi qua Hormuz.

Các nền kinh tế lớn như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ đều chịu tác động trực tiếp khi nguồn cung bị gián đoạn.

Tại Nhật Bản, theo Reuters, chính phủ đã phải xả kho dự trữ dầu ở quy mô kỷ lục nhằm hạ nhiệt giá nhiên liệu.

Hàn Quốc lần đầu tiên sau ba thập kỷ áp giá trần xăng dầu để kiểm soát lạm phát.

Ấn Độ đối mặt nguy cơ thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng khi dự trữ chỉ đủ dùng trong vài tuần.

Trong khi đó, theo SCMP Trung Quốc - dù có nguồn cung đa dạng hơn - vẫn chịu áp lực lớn do nhu cầu tiêu thụ khổng lồ.

Không chỉ dừng ở giá nhiên liệu, khủng hoảng còn lan sang sản xuất công nghiệp. Nguồn cung naphtha - nguyên liệu đầu vào cho ngành hóa dầu - bị gián đoạn đã khiến nhiều nhà máy trong khu vực phải giảm công suất hoặc tạm ngừng hoạt động.

Tại Đông Nam Á, nơi nhu cầu năng lượng đang tăng nhanh, tác động từ Trung Đông càng trở nên rõ rệt. Các quốc gia như Thái Lan, Indonesia hay Myanmar đã phải triển khai các biện pháp tiết kiệm năng lượng và kiểm soát tiêu dùng nhiên liệu.

Với Việt Nam, áp lực đến từ nhiều phía. Giá dầu tăng kéo theo chi phí nhập khẩu năng lượng leo thang, trong khi chi phí vận tải biển - vốn chiếm tỷ trọng lớn trong thương mại quốc tế - cũng bị đẩy lên do giá nhiên liệu và phí bảo hiểm tăng.

Ngoài ra, các tuyến hàng không và hàng hải qua Trung Đông bị gián đoạn còn ảnh hưởng đến logistics và hoạt động giao thương quốc tế. Điều này có thể làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu trong bối cảnh nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào thương mại như Việt Nam.

Xu hướng thích ứng: đa dạng hóa và tự chủ năng lượng

Trước những rủi ro ngày càng lớn, các nền kinh tế châu Á đang đẩy mạnh chiến lược thích ứng. Việc sử dụng kho dự trữ chiến lược, tìm kiếm nguồn cung thay thế và tăng cường nhập khẩu từ các khu vực khác đang được triển khai song song.

Về dài hạn, xu hướng chuyển dịch sang năng lượng tái tạo và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng được xem là giải pháp căn cơ. Đây không chỉ là bài toán kinh tế mà còn là yêu cầu cấp thiết để giảm phụ thuộc vào các “điểm nghẽn” địa chính trị.

Những diễn biến tại Trung Đông cho thấy thị trường năng lượng toàn cầu ngày càng dễ tổn thương trước các cú sốc địa chính trị. Với châu Á, đặc biệt là các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu, bài toán không còn dừng ở đảm bảo nguồn cung mà đã chuyển sang quản trị rủi ro và xây dựng khả năng chống chịu.

Trong bối cảnh đó, việc đa dạng hóa nguồn năng lượng, củng cố chuỗi cung ứng và thúc đẩy chuyển đổi xanh sẽ là chìa khóa để giảm thiểu tác động từ những “nút thắt” như Eo biển Hormuz - nơi chỉ một biến động nhỏ cũng có thể làm rung chuyển cả nền kinh tế toàn cầu.