Đề xuất phát triển SCIC thành Quỹ đầu tư quốc gia: Không chỉ bán vốn mà phải biết đầu tư

Nghịch lý giao vốn nhưng doanh nghiệp không có quyền quyết

Chia sẻ tại Hội thảo "Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng", ông Bùi Khắc Hiền, Phó vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước cần bắt đầu từ việc nâng cao chất lượng quản trị, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu cổ phần hóa hay đưa doanh nghiệp ra thị trường.

Theo ông, nếu chỉ đặt ra yêu cầu phải cổ phần hóa mà không tạo được năng lực quản trị tương xứng thì mục tiêu đổi mới doanh nghiệp nhà nước sẽ khó đạt được. Định hướng hiện nay của nhà nước là lấy quản trị làm trọng tâm, đồng thời từng bước nâng cao vai trò của SCIC như một tổ chức quản lý vốn chuyên nghiệp.

Ông Hiền cho rằng, hiện nay vẫn tồn tại một nghịch lý trong quản lý vốn nhà nước. Nhà nước giao vốn, giao tài sản cho doanh nghiệp nhưng lại chưa thực sự coi đó là tài sản để doanh nghiệp chủ động khai thác, sử dụng. Chẳng hạn, đất đai hay hạ tầng được giao có được coi là tài sản để doanh nghiệp thế chấp, huy động vốn hay không vẫn là vấn đề còn nhiều vướng mắc.

"Nhiều doanh nghiệp nắm trong tay hàng nghìn tỷ đồng nhưng không thể tăng trưởng vì không có quyền tự quyết, không được chủ động khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn vốn, tài sản được giao", ông Hiền nói.

Theo ông, cần làm rõ mô hình quản lý vốn nhà nước trong thời gian tới, xác định rõ các bộ, ngành thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu đến đâu và đâu là vai trò hoạch định chính sách.

Từ thực tế tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông cho biết Bộ đang quản lý 13 doanh nghiệp và tập trung thực hiện sắp xếp, chuyển giao theo đúng các nghị quyết của Trung ương. Tuy nhiên, quá trình chuyển giao về Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) vẫn còn vướng mắc.

"Hiện nay, SCIC chủ yếu tiếp nhận các doanh nghiệp có lãi hoặc không bị âm vốn. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp đang gặp khó khăn, âm vốn rất cần được chuyển giao để tái cơ cấu thì SCIC lại chưa có cơ chế tiếp nhận", ông Hiền cho biết.

SCIC phải biết đầu tư, không chỉ thoái vốn

Đồng quan điểm, ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cho rằng, giải pháp căn cơ để nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước là tăng tính chuyên nghiệp của cơ quan đại diện chủ sở hữu, thay vì tiếp tục duy trì mô hình quản lý hành chính.

Theo ông, trên tinh thần Nghị quyết 79, cần sớm nâng cấp SCIC thành Quỹ đầu tư nhà nước, đồng thời chuyển về SCIC các doanh nghiệp mà Nhà nước không cần hoặc không bắt buộc nắm giữ cổ phần chi phối.

"Khi đó, SCIC sẽ thực hiện đầu tư, thoái vốn như một quỹ đầu tư chuyên nghiệp, thay vì quản lý theo phương thức hành chính như hiện nay", ông Hiếu nhấn mạnh.

Ông cho rằng cần thay đổi tư duy quản lý vốn nhà nước, không nên tiếp tục đặt nặng các quy trình mang tính thủ tục như định giá, kiểm soát đầu ra hay các cơ chế quản lý hành chính hiện hành. Thị trường chỉ thực sự vận hành hiệu quả khi luôn có lực lượng sẵn sàng mua và bán vốn, qua đó tạo thanh khoản và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Theo ông Hiếu, nếu vẫn duy trì cách làm hiện nay thì quá trình cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước sẽ khó đạt được mục tiêu. Vì vậy, cần sớm có định hướng mới nhằm nâng cao hiệu quả và tăng tính thị trường trong quá trình tái cơ cấu.

"Việc cấp bách nhất là nâng cấp ngay SCIC thành Quỹ đầu tư nhà nước theo đúng tinh thần Nghị quyết 79. Nếu khuôn khổ pháp lý hiện hành chưa đáp ứng yêu cầu thì cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung để tạo cơ sở pháp lý cho mô hình này, bởi chúng ta không còn nhiều thời gian", ông Hiếu nói.

Theo ông, khi được trao vai trò mới, SCIC sẽ trở thành một nhà đầu tư chuyên nghiệp, giữ vai trò trung tâm trong quá trình cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt đối với nhóm doanh nghiệp mà nhà nước không cần nắm giữ cổ phần chi phối.

"Còn nếu vẫn bán vốn theo cách thức hiện nay thì quy trình quá thủ tục, quá hành chính, không thể đi nhanh được", ông Hiếu nhận định.

Đồng tình với quan điểm trên, TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh cho rằng, SCIC trong tương lai có thể phát triển thành Quỹ đầu tư quốc gia. Khi đó, SCIC phải có năng lực đầu tư chuyên nghiệp, không chỉ biết bán vốn mà còn phải biết mua vốn, đầu tư như các quỹ đầu tư lớn trên thế giới.

Ông cũng cho biết, Nghị quyết 79 nhấn mạnh nhà nước chỉ thực hiện những việc khu vực tư nhân không làm hoặc chưa muốn làm. Theo ông, chữ "chưa" rất quan trọng, bởi điều đó thể hiện sự linh hoạt theo từng giai đoạn phát triển, thay vì loại bỏ vai trò của khu vực tư nhân.