Đề xuất nâng ngưỡng tính thuế trên thu nhập của hộ kinh doanh ngang doanh nghiệp siêu nhỏ

Ngưỡng tính thuế còn thấp, chưa phù hợp

Tại Hội thảo “Hộ kinh doanh và động lực tăng trưởng” do VCCI tổ chức sáng 21/8, bà Nguyễn Thị Thu Hà cho biết, hộ kinh doanh khá phấn khởi trước những thay đổi chính sách gần đây, trong đó có việc nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên 1 tỷ đồng.   

Tuy nhiên, theo bà Hà, từ thực tế tiếp xúc với hộ kinh doanh, vẫn cần tiếp tục xem xét ngưỡng doanh thu và phương pháp tính thuế để giảm chi phí tuân thủ, tạo điều kiện cho hộ kinh doanh phát triển.  

Theo khảo sát của VCCI, quy mô hộ kinh doanh có thể từ 2 đến 100 người, nhưng phổ biến nhất là các hộ có khoảng 2-3 người. Qua thực tế tiếp xúc, VTCA nhận thấy nhiều hộ có một chủ hộ và 1-2 người phụ việc, trong đó có thể là lao động trong gia đình, người chưa đến 16 tuổi làm việc ngoài giờ học hoặc người đã quá tuổi lao động nhưng vẫn tham gia hỗ trợ công việc kinh doanh. “Đây cũng là cách các hộ tận dụng nguồn lực lao động trong gia đình”, bà Hà nói. 

Giả sử một hộ kinh doanh trong lĩnh vực thương mại, phân phối hàng hóa có tỷ lệ lãi bình quân khoảng 30-35%, theo cách gọi là “lấy công làm lãi”, thì với doanh thu 1 tỷ đồng, một năm có thể có mức lãi khoảng 300-350 triệu đồng. 

Trong khi đó, với người làm công ăn lương, từ kỳ tính thuế năm 2026, mức giảm trừ gia cảnh đối với bản thân người nộp thuế là 15,5 triệu đồng/tháng, tương đương 186 triệu đồng/năm; mức giảm trừ đối với mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng.   

Theo bà Hà, việc nâng mức giảm trừ gia cảnh đã tạo thay đổi đáng kể so với năm 2025. Tuy nhiên, nếu đặt cạnh chính sách thuế đối với người làm công ăn lương, cần tiếp tục xem xét mức doanh thu và phương pháp tính thuế đối với hộ kinh doanh để bảo đảm phù hợp hơn.  

Doanh thu tính thuế hộ kinh doanh nên bằng doanh nghiệp siêu nhỏ

Từ thực tế trên, Phó tổng Thư ký VTCA đề xuất nâng ngưỡng doanh thu bắt buộc áp dụng phương pháp tính thuế trên thu nhập đối với hộ kinh doanh ngang bằng doanh thu của doanh nghiệp siêu nhỏ trong lĩnh vực thương mại.  

Theo bà Hà, hiện doanh nghiệp siêu nhỏ đang được xác định với mức doanh thu 10 tỷ đồng. Tuy nhiên, nếu Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa được sửa đổi, nâng ngưỡng này lên 15 tỷ đồng hoặc 20 tỷ đồng thì ngưỡng áp dụng đối với hộ kinh doanh cũng cần được điều chỉnh tương ứng, thay vì cố định ở mức 10 tỷ đồng.  

“Trong giai đoạn chuyển đổi, có thể kéo dài 3-5 năm, nếu chúng ta đã có thể quản lý tương đối đầy đủ doanh thu của doanh nghiệp thì cũng không nên đặt hộ kinh doanh vào tình thế chỉ từ mức 2-3 tỷ đồng, sau đó lên đến 10 tỷ đồng đã phải thực hiện đầy đủ chế độ sổ sách kế toán, xác định doanh thu, chi phí đầu vào tương tự như doanh nghiệp”, bà Hà phân tích. 

Theo bà Hà, đây thực sự là một khó khăn đối với hộ kinh doanh bởi trên thực tế có rất nhiều khoản chi phí phục vụ trực tiếp cho hoạt động kinh doanh nhưng việc xác định, phân bổ và chứng minh chi phí lại không đơn giản.

Đơn cử, một phần diện tích nhà ở, mặt tiền, phòng khách được sử dụng kết hợp làm cửa hàng. Đây là nguồn lực thực tế phục vụ kinh doanh nhưng nếu là tài sản sử dụng chung thì việc xác định phần chi phí được tính cho hoạt động kinh doanh không dễ dàng.  

Tương tự, một chiếc xe cá nhân có thể vừa phục vụ nhu cầu đi lại, vừa được chủ hộ sử dụng để chở hàng phục vụ kinh doanh. Chi phí này trên thực tế có liên quan đến hoạt động kinh doanh nhưng việc xác định, phân bổ và chứng minh là chi phí được trừ cũng không đơn giản.  

“Có rất nhiều khoản như vậy. Đây là những chi phí thực tế của hộ kinh doanh nhưng khi chuyển sang phương pháp tính thuế trên thu nhập thì việc xác định, phân bổ và chứng minh chi phí hợp lý, hợp lệ lại trở thành vấn đề”, bà Hà nói. 

Bên cạnh đó còn có các khoản chi phí về tiền lương, sử dụng tài sản và phân bổ chi phí theo quy định của pháp luật kế toán.

Vì vậy, VTCA đề nghị không cố định ngưỡng 10 tỷ đồng, mà nên thiết kế theo hướng “neo” với ngưỡng doanh thu của doanh nghiệp siêu nhỏ. Khi tiêu chí doanh nghiệp siêu nhỏ được điều chỉnh, ngưỡng áp dụng đối với hộ kinh doanh cũng được điều chỉnh tương ứng.

Đề xuất năm 2026 là năm chuyển tiếp

Một đề xuất khác được bà Hà đưa ra là trong năm 2026 - năm đầu tiên thực hiện chuyển đổi, cần có cơ chế chuyển tiếp để hộ kinh doanh làm quen với phương pháp tính thuế mới.

Theo đó, với những hộ thuộc diện phải chuyển sang phương pháp tính thuế trên thu nhập, VTCA đề nghị cho phép họ được lựa chọn chưa áp dụng ngay phương pháp này trong năm 2026, thay vì bắt buộc chuyển đổi ngay.

Bà Hà cho rằng cần nhìn nhận khách quan về thời điểm ban hành và hướng dẫn chính sách.

Theo bà Hà, cần nhìn nhận khách quan rằng Nghị định 68 được ban hành vào tháng 3/2026, trong đó có hướng dẫn liên quan đến việc hộ kinh doanh lập bảng kê hàng tồn kho và xác định số dư hàng tồn kho tại ngày 31/12/2025.

“Các chị thử hình dung xem, liệu có bao nhiêu hộ kinh doanh có thể quay lại để thực hiện công việc đó? Trước đó hai, ba tháng, hộ kinh doanh chưa được biết, chưa được hướng dẫn đầy đủ, chưa thực hiện việc ghi chép, theo dõi hàng tồn kho theo yêu cầu mới. Vì vậy, việc yêu cầu họ thực hiện hồi tố là rất khó”, bà Hà nêu.

Do đó, VTCA đề nghị có một giai đoạn chuyển tiếp và việc thay đổi ngưỡng doanh thu, phương pháp tính thuế được áp dụng ngay từ năm tính thuế 2026, thay vì chờ đến các năm sau.

Theo bà Hà, nếu được thông qua, đây sẽ là chính sách hỗ trợ thiết thực, tạo động lực cho hộ kinh doanh bởi giúp giảm bớt áp lực về cách thức hạch toán, phân bổ chi phí và xác định nghĩa vụ thuế.

Trao đổi tại hội thảo, bà Cao Thị Thanh Lan, Phó trưởng Phòng Thuế thu nhập, Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí, Bộ Tài chính, cho biết Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tài chính nghiên cứu giải pháp lựa chọn, áp dụng phương pháp thuế đơn giản hơn đối với hộ kinh doanh.

Theo hướng này, ngưỡng doanh thu áp dụng phương pháp thuế đơn giản từ 1-3 tỷ đồng có thể được nâng lên 3-10 tỷ đồng.

Giải pháp này sẽ giúp giảm chi phí thực hiện nghĩa vụ thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh, đồng thời đơn giản hóa phương pháp kê khai và tính thuế. Đây cũng là một trong những giải pháp hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi, phát triển lên doanh nghiệp. Giải pháp này được ưu tiên triển khai và dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 10/2026.

Nếu nâng ngưỡng doanh thu được lựa chọn áp dụng phương pháp thuế đơn giản lên 10 tỷ đồng, số hộ kinh doanh được áp dụng phương pháp này sẽ tăng mạnh. 

Theo số liệu của cơ quan thuế, trong kỳ tính thuế năm 2025, số hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng là 2,7 triệu hộ, cá nhân kinh doanh, chiếm tới 96% tổng số hộ, cá nhân kinh doanh đang nộp thuế. Nhóm có doanh thu trên 10 tỷ đồng chiếm tỷ lệ rất nhỏ khoảng 0,14%. 

Theo bà Lan, việc nâng ngưỡng áp dụng phương pháp thuế đơn giản từ 3 tỷ đồng lên 10 tỷ đồng sẽ tác động trực tiếp đến nhóm hộ có doanh thu từ 3-10 tỷ đồng, tạo thêm cơ hội để các hộ này được áp dụng phương pháp đơn giản hơn.