DATC được mở rộng phạm vi xử lý nợ, tài sản của nhà nước

Ngày 15/9/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 358/2026/NĐ-CP về cơ chế hoạt động và quản lý tài chính của Công ty TNHH MTV Mua bán nợ Việt Nam (DATC), nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách, nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động của DATC; tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, hoàn chỉnh cho hoạt động của DATC và giải quyết những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai các hoạt động của DATC.

Những nội dung lớn, nổi bật được quy định mới tại Nghị định số 358/2026/NĐ-CP gồm:

Thứ nhất, định vị, xác định rõ hơn chức năng, nhiệm vụ của DATC là công cụ của Chính phủ

Với hơn 20 năm hoạt động, việc thực hiện các nhiệm vụ theo chỉ định của Chính phủ luôn là sứ mệnh, chức năng, nhiệm vụ của DATC trong từng thời kỳ. Từ những kết quả tích cực DATC đã đạt được trong hoạt động tiếp nhận, xử lý nợ và tài sản loại trừ khi sắp xếp, chuyển đổi sở hữu doanh nghiệp nhà nước, xử lý cơ cấu nợ cho Vinashin (SBIC), mua và xử lý nợ tại Công ty mẹ - Vinalines và các đơn vị thành viên…, DATC đã hoàn thành tốt các nhiệm vụ Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính giao.

Trên cơ sở đó, khoản 1 Điều 4 Nghị định số 358/2026/NĐ-CP đã định vị, xác định rõ hơn chức năng, nhiệm vụ của DATC là công cụ của Chính phủ để hỗ trợ cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước và các thành phần kinh tế khác, từ đó nâng cao vai trò, vị thế của DATC.

Cùng với đó, một số ngành nghề, hoạt động kinh doanh của DATC được mở rộng tại Nghị định số 358/2026/NĐ-CP như mua, quản lý, chuyển giao nghĩa vụ nợ, xử lý nợ và tài sản có nguồn gốc từ Chính phủ/Nhà nước (nợ, tài sản hình thành từ vốn vay ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài của Chính phủ, nợ, tài sản hình thành từ vốn vay Chính phủ bảo lãnh); quản lý, khai thác tài sản công theo quy định của pháp luật.

Đây là các lĩnh vực đang gặp nhiều vấn đề, tồn tại trên thực tiễn, cần các công cụ, cơ chế chính sách mới của Chính phủ để có thể xử lý, giải quyết triệt để, tránh lãng phí nguồn lực của xã hội. Quy định mới mở ra thêm các lĩnh vực hoạt động mới cho DATC.

Tuy nhiên, bên cạnh sự nỗ lực, tích cực của DATC trong thời gian tới, các cơ chế chính sách tiếp theo tại pháp luật về quản lý, khai thác tài sản công, quản lý nợ công của Chính phủ, Bộ Tài chính để hỗ trợ DATC tổ chức triển khai được các nội dung mới này là yếu tố quyết định.

Thứ hai, làm rõ ngành nghề, hoạt động kinh doanh bất động sản (BĐS) của DATC gắn với xử lý nợ và tài sản

Tại Nghị định số 129/2020/NĐ-CP trước đây quy định đây là hoạt động phụ trợ cho hoạt động mua bán nợ. Tại Nghị định số 358/2026/NĐ-CP, hoạt động này được xác định rõ là ngành nghề kinh doanh của DATC, không có sự phân biệt giữa ngành nghề kinh doanh chính và ngành nghề hỗ trợ.

Theo đó, DATC chỉ kinh doanh BĐS gắn với hoạt động mua, xử lý nợ và tài sản tiếp nhận, cụ thể gồm các trường hợp: là tài sản bảo đảm (TSBĐ) khoản nợ DATC mua, tiếp nhận; tài sản nhận cấn trừ nợ; tài sản mua, tiếp nhận theo chỉ định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Trên thực tế, phần lớn các TSBĐ khoản nợ của DATC mua từ các tổ chức tín dụng là các BĐS, trong đó có cả một số dự án BĐS dở dang. Nghị định số 358/2026/NĐ-CP kế thừa và quy định rõ hơn về ngành nghề kinh doanh BĐS của DATC gắn với hoạt động xử lý nợ và tài sản là cơ sở giúp DATC có khả năng tiếp nhận tài sản, nhận cấn trừ nợ bằng tài sản để xử lý các tài sản là BĐS, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động xử lý nợ của DATC.

Thứ ba, bổ sung quy định DATC được áp dụng thứ tự ưu tiên thanh toán, được thực hiện quyền thu giữ TSBĐ theo quy định đối với nợ xấu tiếp nhận từ các tổ chức tín dụng

Khoản 1 Điều 199 Luật Các tổ chức tín dụng quy định số tiền thu được từ xử lý TSBĐ của khoản nợ xấu được phân chia theo thứ tự ưu tiên sau: chi phí bảo quản TSBĐ; chi phí thu giữ và chi phí xử lý TSBĐ; án phí của bản án, quyết định của Tòa án liên quan đến việc xử lý TSBĐ; khoản thuế, lệ phí trực tiếp liên quan đến việc chuyển nhượng TSBĐ đó gồm thuế thu nhập cá nhân, lệ phí trước bạ; nghĩa vụ nợ được bảo đảm cho tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức mua bán, xử lý nợ.

Thực tế khi thực hiện xử lý, chuyển nhượng các TSBĐ để thu hồi nợ, ngoài khoản thuế, lệ phí trực tiếp liên quan đến việc chuyển nhượng TSBĐ theo quy định nêu trên, một số cơ quan địa phương còn yêu cầu phải thực hiện các nghĩa vụ thuế khác của pháp nhân sở hữu TSBĐ như thuế thu nhập doanh nghiệp… trước khi đồng ý cho phép sang tên tài sản cho người mua mới.

Điều này dẫn đến việc nguồn thu xử lý một số TSBĐ không đủ bù đắp toàn bộ nghĩa vụ thuế khác của pháp nhân; hoặc sau khi bù đắp hoàn thành toàn bộ các nghĩa vụ thuế khác thì số tiền còn lại để thực hiện nghĩa vụ nợ được bảo đảm cho tổ chức tín dụng/DATC (tổ chức mua bán, xử lý nợ) còn rất hạn chế, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của tổ chức tín dụng/DATC trong công tác xử lý TSBĐ để thu hồi nợ.

Quy định rõ ràng tại Nghị định số 358/2026/NĐ-CP về thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý TSBĐ và quyền thu giữ TSBĐ của khoản nợ xấu là cơ sở pháp lý quan trọng, rõ ràng để DATC thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình theo đúng các quy định của pháp luật hiện hành.

(Còn tiếp)