Đất bỏ hoang, chậm triển khai 5 năm có thể bị thu hồi

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) để trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2, dự kiến khai mạc vào tháng 10/2026. Dự thảo đề xuất nhiều chính sách mới nhằm xử lý tình trạng dự án chậm triển khai, sử dụng đất kém hiệu quả, đồng thời tăng quyền lợi của người có đất bị thu hồi. 

Phạt lũy tiến, quá 60 tháng có thể thu hồi đất

Một trong những điểm đáng chú ý là cơ chế xử lý đối với các dự án được giao hoặc cho thuê đất nhưng chậm đưa đất vào sử dụng. Theo dự thảo, chủ đầu tư sẽ phải chịu mức tiền phạt lũy tiến, tăng dần theo thời gian chậm triển khai. 

Trường hợp quá 60 tháng kể từ thời điểm phải đưa đất vào sử dụng mà chủ đầu tư vẫn không triển khai, Nhà nước sẽ thu hồi đất theo quy định. Cơ chế này được kỳ vọng tạo áp lực để doanh nghiệp cân nhắc việc tập trung nguồn lực thực hiện dự án thay vì giữ đất trong thời gian dài để chờ tăng giá. 

Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng thời hạn 60 tháng vẫn tương đối dài. Trao đổi với báo Thanh niên, ông Trần Văn Mạnh, phường Cầu Giấy, Hà Nội, cho rằng đất để trống trong 5 năm gây lãng phí lớn, trong khi nhiều người dân vẫn thiếu đất để sản xuất, kinh doanh. Theo ông, khoảng 30-36 tháng không triển khai đã có thể là căn cứ để đánh giá năng lực chủ đầu tư và xem xét thu hồi. 

Bổ sung trường hợp thu hồi đất, ưu tiên tái định cư tại chỗ

Ngoài các trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đã được quy định tại luật Đất đai năm 2024, dự thảo luật còn luật hóa các trường hợp thu hồi đất tại Nghị quyết số 254 năm 2025 của Quốc hội. 

Cùng đó là bổ sung trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh để làm bãi tạm giữ phương tiện vi phạm, tai nạn, trung tâm sát hạch và cấp giấy phép lái xe, nhà khách để đáp ứng các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.

Đồng thời, bổ sung 3 trường hợp nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng để: thực hiện điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; thực hiện dự án đầu tư xây dựng nhà ở công vụ, nhà ở cho thuê, nhà ở chính sách.

Tổng cộng, dự thảo chia thành 6 nhóm thu hồi đất, gồm: xây dựng trụ sở cơ quan, công trình sự nghiệp; xây dựng công trình công cộng, hạ tầng kỹ thuật; dự án phục vụ chính sách an sinh xã hội; dự án phát triển kinh tế, xây dựng, chỉnh trang đô thị, nông thôn; thực hiện điều ước quốc tế; dự án đã được Quốc hội, Thủ tướng chấp thuận, quyết định chủ trương đầu tư.

Trường hợp thu hồi đất không thuộc các nhóm nêu trên, Quốc hội sửa đổi, bổ sung theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Một điểm mới được chú ý là dự thảo đề xuất ưu tiên tái định cư tại chỗ đối với người bị thu hồi đất ở để thực hiện dự án khu đô thị, khu dân cư nông thôn. Theo đó, người dân có thể được bồi thường, giao đất ở hoặc mua nhà ở ngay tại chính dự án, qua đó hạn chế xáo trộn đời sống và sinh kế.

Dự thảo đồng thời mở ra cơ chế cho phép hoán đổi phần diện tích đất ở bị thu hồi với diện tích đất còn lại của thửa đất trong những trường hợp phù hợp.