Có trường hợp hộ kinh doanh kê khai doanh thu 5 tỷ để nộp thuế nhưng thực tế tới 100 tỷ

Thay đổi cách quản lý thuế với hộ kinh doanh

Tại hội thảo “Giải mã chuyển đổi mô hình và kê khai thuế: Từ thực tiễn hộ kinh doanh”, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA) cho biết, với Luật Thuế TNCN (sửa đổi) mới được Quốc hội thông qua, hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng trở xuống sẽ được miễn thuế TNCN. Đối với thuế VAT, sẽ chờ Nghị định hướng dẫn của Chính phủ.

Theo bà Cúc, dù theo hình thức thuế khoán hay kê khai thì hộ kinh doanh cũng sẽ nộp thuế dựa trên doanh thu thực tế trừ đi chi phí (nếu xác định được chi phí) hoặc lấy doanh thu thực tế phát sinh nhân với tỷ lệ nhất định.

Bà dẫn chứng đối với hoạt động bán hàng hóa, hộ kinh doanh áp dụng tỷ lệ 1% thuế VAT và 0,5% thuế TNCN trên doanh thu. Đối với dịch vụ ăn uống, tỷ lệ thuế áp dụng là 3% thuế giá trị gia tăng và 1,5% thuế TNCN… Chủ tịch VTCA khẳng định, không có việc tăng thuế, chỉ có thay đổi cách thức quản lý.

Bà Nguyễn Thị Cúc đánh giá, hiện nay chúng ta đang kê khai, nộp thuế nhưng "tảng băng chìm" trong doanh thu còn rất lớn. Ngay ở Hà Nội, có trường hợp kê khai doanh thu 5 tỷ đồng để nộp thuế, nhưng doanh thu thực tế lên tới 80 - 100 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, Chủ tịch VTCA cũng cho hay, thời gian qua, tại Hà Nội, Tp.HCM có trường hợp hộ, cá nhân kinh doanh bị phát hiện sử dụng hàng trăm tài khoản cá nhân để nhận chuyển tiền nhằm trốn thuế.

Theo lãnh đạo VTCA, việc áp dụng thuế khoán tiềm ẩn nhiều rủi ro. Cụ thể, nếu doanh thu thực tế tăng trên 50% so với mức khoán nhưng người nộp thuế không thông báo để cơ quan thuế điều chỉnh, kê khai thì đây là hành vi vi phạm pháp luật về thuế. Trường hợp này có thể bị truy thu thuế, tính tiền chậm nộp và xử phạt đối với hành vi khai thiếu thuế.

Đáng chú ý, nếu không thực hiện kê khai, nộp thuế, hành vi có thể bị xem xét là trốn thuế, gây hệ lụy nghiêm trọng. Theo quy định, tội trốn thuế được cấu thành khi số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên, với mức hình phạt cao nhất lên tới 7 năm tù, bên cạnh việc bị truy thu thuế và xử phạt tiền.

"Thời gian gần đây liên tục xảy ra các vụ án liên quan đến hàng giả, hàng kém chất lượng, trốn thuế với số tiền lớn từ những người nổi tiếng trên không gian mạng như: Quang Linh, Hằng Du Mục, Ngân 98, Mailisa… Ngoài việc lập doanh nghiệp, nhiều đối tượng còn thành lập hàng loạt hộ kinh doanh để nhập lậu, kinh doanh hàng giả và trốn thuế. Không ít cá nhân kinh doanh nhưng không nộp thuế đã bị tạm giữ hình sự để điều tra, khởi tố về tội trốn thuế", bà Nguyễn Thị Cúc cho biết.

Chủ tịch VTCA khẳng định, việc tuân thủ thuế không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là trách nhiệm xã hội. Vấn đề đặt ra là chính sách thuế cần hợp lý, minh bạch và dễ thực hiện để người kinh doanh có thể chấp hành đúng. Khi chuyển sang kê khai, hộ kinh doanh chỉ cần áp dụng chế độ kế toán tối giản. Bộ Tài chính đã rút gọn đáng kể số lượng sổ sách, trong đó tối thiểu phải có sổ theo dõi doanh thu và chi phí để nắm được hiệu quả hoạt động kinh doanh.

Đồng hành cùng hộ kinh doanh

Phó cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn cho biết, thời gian vừa qua, cơ quan thuế đã tích cực lắng nghe, nắm bắt thông tin từ phía cộng đồng hộ kinh doanh để kịp thời báo cáo, tham gia ý kiến với các cấp có thẩm quyền nhằm hoàn thiện thể chế, chính sách với mục tiêu hỗ trợ tối đa hộ kinh doanh. Gần đây nhất, Quốc hội đã thông qua Luật Quản lý thuế (sửa đổi) và Luật Thuế TNCN (sửa đổi), với những nội dung quan trọng như xóa bỏ thuế khoán đối với hộ kinh doanh và nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế TNCN từ 200 triệu đồng lên 500 triệu đồng mỗi năm, thể hiện rõ định hướng hỗ trợ hộ kinh doanh nhỏ, giảm gánh nặng tuân thủ và tạo điều kiện thuận lợi cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.

Theo Phó cục trưởng Mai Sơn, đã có trên 2,5 triệu hộ kinh doanh được trực tiếp khảo sát, được đánh giá phân loại theo khả năng sử dụng các ứng dụng của cơ quan thuế và phân loại theo mức độ sẵn sàng chuyển đổi. Trong giai đoạn cao điểm, cơ quan thuế các cấp đã tích cực đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hướng dẫn về chính sách, quy trình trực tiếp tới hộ kinh doanh và triển khai phối hợp với các nhà cung cấp giải pháp, các ngân hàng thương mại thông qua gần 380 chương trình truyền thông, hỗ trợ cài đặt và hướng dẫn sử dụng phần mềm trực tiếp với sự tham gia của chính quyền địa phương.

Một điểm nhấn đáng chú ý được Phó cục trưởng Mai Sơn chia sẻ là từ ngày 12/12/2025, Cục Thuế đã chính thức vận hành Cổng trải nghiệm dành cho hộ kinh doanh và tổ chức tập huấn để hỗ trợ hộ, cá nhân kinh doanh làm quen, trực tiếp thực hành các thao tác kê khai, nộp thuế điện tử trên dữ liệu giả định. Cổng trải nghiệm được thiết kế như một “môi trường giả lập” trực quan, giúp hộ kinh doanh thực hành đầy đủ quy trình quản lý thuế phù hợp với đặc thù hoạt động của từng nhóm đối tượng, cho phép thao tác thử, điều chỉnh sai sót mà không phát sinh nghĩa vụ hay rủi ro pháp lý. Thông qua đó, hộ kinh doanh có điều kiện làm quen quy trình, thành thạo thao tác, hiểu rõ từng bước thực hiện và tự tin chuyển sang phương thức quản lý mới, góp phần đơn giản hóa tối đa thủ tục kê khai, nộp thuế.

“Ngành Thuế xác định việc đồng hành, hỗ trợ hộ kinh doanh không chỉ là nhiệm vụ trước mắt, mà là định hướng xuyên suốt, lâu dài. Kế hoạch “60 ngày cao điểm chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai” tập trung chuẩn bị đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, quy trình nghiệp vụ, tài liệu hướng dẫn và công cụ hỗ trợ, đồng thời giúp hộ kinh doanh từng bước làm quen với phương thức mới”, ông Mai Sơn nói.

Thừa nhận những lo ngại của hộ kinh doanh về chi phí tuân thủ, kỹ năng công nghệ hay việc sử dụng hóa đơn điện tử, ông Nguyễn Quang Vinh, Phó chủ tịch VCCI khẳng định VCCI sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ trong suốt quá trình chuyển đổi. Mục tiêu không chỉ là thay đổi phương thức kê khai, mà còn xây dựng văn hóa tuân thủ, giúp hộ kinh doanh từng bước chuyển từ tâm lý e ngại sang chủ động, hiểu đúng và tự tin làm chủ công nghệ.

Với vai trò là tổ chức quốc gia đại diện cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Quang Vinh khẳng định, VCCI luôn coi việc hỗ trợ và đồng hành cùng hộ kinh doanh là môt nhiệm vụ quan trọng, lâu dài và mang ý nghĩa chiến lược. Để hộ kinh doanh phát triển bền vững, hòa nhập vào dòng chảy kinh tế số và nâng cao năng lực cạnh tranh, thì quá trình chuyển đổi mô hình kinh doanh và phương pháp kê khai thuế cần được thực hiện một cách thuận lợi, đơn giản và minh bạch.

Bà Nguyễn Thị Cúc nhấn mạnh vai trò của tư vấn thuế trong việc giảm chi phí, tăng minh bạch và xây dựng văn hóa tự giác tuân thủ. "Chuyển đổi lên kê khai không chỉ giúp hộ kinh doanh minh bạch hơn, mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường và phát triển dài hạn", bà Cúc nói.