Chứng khoán sau nâng hạng: Khơi thông vốn dài hạn, mở cửa đón nhà đầu tư

Chiều 30/10, tại TP.HCM, Báo điện tử Tuổi Trẻ phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tổ chức Diễn đàn Thị trường vốn Việt Nam 2026, chủ đề “Dòng vốn mới - Vị thế mới của thị trường chứng khoán Việt Nam”. Các ý kiến từ cơ quan quản lý tập trung vào nâng chất lượng thị trường, cải thiện khả năng huy động vốn và củng cố niềm tin nhà đầu tư.

Nâng hạng mở đầu giai đoạn phát triển mới

Bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết đến ngày 21/10, quy mô thị trường cổ phiếu đạt 10,16 triệu tỷ đồng, tương đương 79,1% GDP ước tính năm 2025. Thị trường trái phiếu niêm yết đạt khoảng 2,94 triệu tỷ đồng, tương đương 22,9% GDP; số tài khoản nhà đầu tư vượt 14 triệu.

Theo bà Vũ Thị Chân Phương, việc FTSE Russell nâng hạng Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp mở ra cơ hội tiếp cận rộng hơn với nhà đầu tư tổ chức và dòng vốn quốc tế. Tuy nhiên, khả năng thu hút vốn còn phụ thuộc vào chất lượng thị trường, sức hấp dẫn của doanh nghiệp và môi trường đầu tư.

Trong giai đoạn 2026-2030, thị trường chứng khoán cần phát huy vai trò huy động, phân bổ vốn trung và dài hạn, đồng thời nâng khả năng thích ứng với biến động kinh tế, tài chính toàn cầu.

Cơ quan quản lý tập trung vào năm nhóm nhiệm vụ: hoàn thiện pháp lý; hiện đại hóa hạ tầng; nâng chất lượng hàng hóa; phát triển nhà đầu tư chuyên nghiệp; tăng cường kiểm tra, giám sát và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

Trong đó, việc hoàn thiện hệ thống giao dịch, thanh toán, bù trừ và triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) gắn với chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong giám sát. Cơ quan quản lý cũng định hướng đa dạng sản phẩm tài chính, tăng vai trò của quỹ đầu tư và các định chế dài hạn.

Bà Vũ Thị Chân Phương đề nghị các bộ, ngành rà soát quy định về tỷ lệ sở hữu nước ngoài, nhất là những ngành, lĩnh vực có điều kiện. Đồng thời, cần nghiên cứu công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá để nhà đầu tư quốc tế chủ động quản trị rủi ro.

Ở phía nguồn cung, cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước cần gắn với niêm yết, đăng ký giao dịch, bổ sung doanh nghiệp quy mô lớn, hoạt động hiệu quả. Doanh nghiệp cũng phải cải thiện năng lực cạnh tranh, quản trị và minh bạch thông tin.

“Vị thế mới của thị trường chứng khoán Việt Nam không chỉ được khẳng định bằng việc nâng hạng, mà còn phải được thể hiện bằng chất lượng thị trường, sức hấp dẫn của doanh nghiệp và niềm tin của nhà đầu tư”, bà Vũ Thị Chân Phương nhấn mạnh.

Rút ngắn quy trình IPO, giám sát sử dụng vốn

Ông Khương Tiến Hùng, Trưởng ban Quản lý chào bán chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết việc hoàn thiện cơ chế, chính sách đã góp phần tháo gỡ vướng mắc huy động vốn cho doanh nghiệp.

Một thay đổi đáng chú ý là cho phép triển khai song song thủ tục chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) và đăng ký niêm yết. Trước đây, doanh nghiệp phải hoàn thành IPO rồi mới thực hiện thủ tục niêm yết.

Theo ông Khương Tiến Hùng, cơ chế mới cho phép hai cơ quan cùng xem xét hồ sơ, phối hợp trao đổi thông tin, hạn chế lặp lại thủ tục. Thời gian từ IPO đến niêm yết, theo ông, được rút từ khoảng 3-6 tháng xuống khoảng 1 tháng.

Ông Khương Tiến Hùng dẫn số liệu, giai đoạn 2021-2024 có 16 thương vụ IPO, huy động khoảng 6.500 tỷ đồng. Từ cuối năm 2025 đến thời điểm diễn đàn, có 10 tổ chức IPO với số vốn huy động khoảng 60.000 tỷ đồng, gấp hơn 9 lần giai đoạn trước.

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sẽ tiếp tục rà soát bất cập, nâng cấp hạ tầng và hướng tới xử lý thủ tục trên dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Đi cùng việc tạo thuận lợi huy động vốn là giám sát mục đích sử dụng vốn sau phát hành.

Ông Khương Tiến Hùng cũng cho biết sắp tới sẽ có thêm doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đăng ký niêm yết. Dòng tiền sẽ tìm đến doanh nghiệp có nền tảng tốt, sử dụng vốn đúng mục đích, hiệu quả và minh bạch.

Củng cố tín nhiệm, quản trị để tiếp cận vốn quốc tế

Ông Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP.HCM, nhấn mạnh vai trò của xếp hạng tín nhiệm quốc gia đối với khả năng tiếp cận vốn nước ngoài.

Theo ông Nguyễn Hữu Huân, tín nhiệm quốc gia là cơ sở quan trọng để đánh giá rủi ro nền kinh tế, đồng thời ảnh hưởng đến đánh giá tín nhiệm doanh nghiệp. Cải thiện xếp hạng quốc gia có thể giúp doanh nghiệp mở rộng khả năng tiếp cận vốn quốc tế và giảm chi phí huy động.

Ông Nguyễn Đỗ Hòa, Giám đốc Cơ quan Hỗ trợ tài chính xuất khẩu Vương quốc Anh (UKEF) tại Việt Nam, Lào và Campuchia, cho rằng doanh nghiệp cần thay đổi tư duy tìm vốn.

Vấn đề không chỉ là lãi suất, mà còn là mức độ phù hợp của nguồn vốn với doanh nghiệp và dự án. Để tiếp cận định chế quốc tế, doanh nghiệp cần minh bạch hoạt động, chứng minh tính khả thi của dự án, chuẩn bị kế hoạch dài hạn và dự phóng dòng tiền, chú trọng tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG).

Chia sẻ kinh nghiệm Hàn Quốc, bà Choi Sang Ah, Lãnh sự Tài chính thuộc Tổng lãnh sự quán Hàn Quốc tại TP.HCM, cho biết nước này tập trung cải thiện độ tin cậy thông tin tài chính, minh bạch chiến lược và giảm xung đột lợi ích giữa cổ đông kiểm soát với cổ đông thiểu số.

Các cải cách còn gồm nâng yêu cầu công bố thông tin, cải thiện quy trình trả cổ tức, hướng tới khắc phục tình trạng doanh nghiệp bị định giá thấp. Theo bà Choi Sang Ah, doanh nghiệp Việt Nam có thể tham khảo kinh nghiệm này để nâng chất lượng quản trị, bảo vệ cổ đông và xây dựng niềm tin với nhà đầu tư nước ngoài.