Chấn chỉnh mạnh tay, giá vàng bắt đầu lộ trình giảm sâu?

Đằng sau đà tăng của giá vàng

Trong phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 8/2025, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhận định thời gian qua, giá vàng biến động rất đáng chú ý. Thủ tướng đặc biệt lưu ý kiểm soát giá vàng, chỉ đạo các cơ quan chức năng phải vào cuộc chấn chỉnh, không để tình trạng găm hàng, đội giá, tạo khan hiếm không lành mạnh, thao túng thị trường vàng; đề nghị thanh tra của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) phải vào cuộc tích cực và nếu cần thì Thanh tra Chính phủ phải vào cuộc.

Chỉ đạo của Thủ tướng đưa ra trong bối cảnh giá vàng trong nước liên tục tăng nóng những ngày qua. Chỉ trong 6 ngày đầu tháng 9/2025, giá vàng miếng SJC đã tăng tới 4,8 triệu đồng/lượng ở cả hai chiều mua vào – bán ra trong khi giá vàng nhẫn tăng tới 5,2 triệu đồng/lượng.

Theo giới phân tích, có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự “đột biến” của giá vàng, trong đó phải kể đến đà tăng của giá vàng thế giới. Theo ông Ngô Thành Huấn, Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần tư vấn đầu tư và quản lý tài sản FIDT, thị trường tài chính quốc tế đang đặt cược quanh 80 - 90% cho khả năng FED sẽ hạ lãi suất trong kỳ họp giữa tháng 9. Chính sách nới lỏng này kéo lợi suất thực xuống thấp hơn, làm giảm chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng. Đồng thời, chỉ số Dollar Index đã suy yếu liên tục về vùng 98 – 99, khiến vàng trở nên hấp dẫn hơn với nhà đầu tư ngoài Mỹ.

“Đây là yếu tố nền tảng nhất cho cơn tăng giá vàng”, ông Huấn nhận định.

Bên cạnh đó, bối cảnh kinh tế Mỹ chậm lại, cộng hưởng với áp lực từ bất định chính trị toàn cầu chưa ngả ngũ, đang tạo hiệu ứng risk-off trên diện rộng. Dữ liệu mới nhất cho thấy SPDR Gold Trust (quỹ ETF vàng lớn nhất thế giới) đã tăng nắm giữ thêm 1,32%, mức cao nhất từ 8/2022. Đây là minh chứng cho việc dòng tiền tổ chức (institutional flows) quay lại vàng như một tài sản “trú ẩn” an toàn trong danh mục.

Đại diện FIDT cũng chỉ ra thêm, trong 4 năm liên tiếp, các ngân hàng trung ương từ châu Á đến Trung Đông đã duy trì cường độ mua vàng ròng kỷ lục. Theo dữ liệu của WGC, riêng 2024, tổng dự trữ vàng toàn cầu tăng thêm hơn 1.000 tấn, cao nhất trong hơn nửa thế kỷ. Xu hướng này phản ánh chiến lược dài hạn: đa dạng hóa dự trữ, giảm phụ thuộc vào đồng USD, đặc biệt sau khi Mỹ sử dụng tài chính và hệ thống SWIFT như “vũ khí” trong chính sách đối ngoại. Đây chính là “cầu bền” (structural demand) nâng đỡ giá vàng, giúp đà tăng năm 2025 không chỉ dựa vào yếu tố đầu cơ.

Bên cạnh đó, ông Huấn cho rằng, thị trường trái phiếu toàn cầu đang trải qua một đợt bán tháo mạnh, lãi suất trái phiếu kỳ hạn dài tăng, làm dấy lên lo ngại về bất ổn tài chính và nợ công. Điều này khiến nhà đầu tư dịch chuyển sang các tài sản an toàn như vàng, thúc đẩy giá kim loại quý tiếp tục lập đỉnh mới.

Ở trong nước, giá vàng đang được đẩy lên cao bởi tâm lý của thị trường. Theo Phó thống đốc NHNN Đoàn Thái Sơn, kỳ vọng và tâm lý của thị trường rằng giá vàng sẽ tăng tiếp khiến nhu cầu mua vàng của người dân tăng rất cao. Bên cạnh đó, nguồn cung trong nước khan hiếm do NHNN tạm thời dừng việc bán vàng SJC ra thị trường trong bối cảnh chuyển đổi cơ chế quản lý mới cũng là lý do góp phần “thổi” giá vàng lên cao, đại diện NHNN cho hay.

Kịch bản nào cho giá vàng thời gian tới?

Thời gian qua, nhà điều hành đã có nhiều động thái quyết liệt nhằm “chấn chỉnh” sự hỗn loạn trên thị trường vàng. Mới đây nhất, Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định 232/2025 với nhiều thay đổi mang tính bước ngoặt, trong đó phải kể đến việc xóa bỏ độc quyền sản xuất vàng miếng và mở cửa cho doanh nghiệp, ngân hàng đủ điều kiện nhập khẩu vàng. Tuy nhiên, liệu những chuyển động trong chính sách có giúp thu hẹp khoảng cách giữa giá vàng thế giới và giá vàng trong nước hay không?

Liên quan đến vấn đề này, ông Ngô Thành Huấn cho rằng có 3 kịch bản về triển vọng thu hẹp khoảng cách giữa giá vàng trong nước và giá vàng thế giới.

Nếu NHNN sớm ban hành cơ chế đấu thầu vàng miếng thường xuyên và cấp quota nhập khẩu rõ ràng cho doanh nghiệp, nguồn cung sẽ dần ổn định. Khi ấy, chênh lệch giá có thể nhanh chóng thu hẹp từ 21 triệu xuống còn 6 - 8 triệu/lượng có thể trong quý I – II năm 2026. “Đây là kịch bản tích cực nhất song cũng là kịch bản không dễ xảy ra”, ông Huấn nhận định.

Ở kịch bản thận trọng hơn, thị trường vàng trong nước cần có thêm nhiều thời gian hơn trước khi có những chuyển biến thực chất. Theo ông Huấn, việc bãi bỏ độc quyền SJC mới chỉ là “phát pháo” đầu tiên. Để thiết lập một cơ chế cạnh tranh thực sự, từ đấu thầu vàng miếng, cho phép doanh nghiệp nhập khẩu trực tiếp, đến đa dạng hóa thương hiệu vàng miếng, cần nhiều thời gian hơn.

Trong giai đoạn “chờ” này, thị trường vẫn cơ bản ở trong trạng thái “thắt cung”, chênh lệch khó giảm mạnh ngay. Theo đánh giá của đại diện FIDT, chênh lệch giá vàng thế giới và giá vàng trong nước có thể duy trì ở mức 10 - 15 triệu đồng/lượng trong năm 2025, rồi mới từ từ co lại về mức 5 - 7 triệu sau khoảng 1 – 1,5 năm. Đây là kịch bản được đại diện FIDT cho là có xác suất cao nhất.

Đối với kịch bản kém tích cực, nếu việc triển khai bị kéo dài, nguồn cung không cải thiện đáng kể, tâm lý khan hiếm sẽ càng củng cố hoạt động đầu cơ. Trong kịch bản này, chênh lệch giá rất khó co về dưới 10 triệu đồng/lượng bất chấp kỳ vọng chính sách.

Ông Ngô Thành Huấn cũng lưu ý rằng, nhà đầu tư mua vàng trong giai đoạn “quá độ” sẽ phải đối mặt với rủi ro lớn khi giá nội địa luôn cao hơn giá thế giới mà không có một cơ chế chắc chắn nào đảm bảo nó sẽ thu hẹp trong ngắn hạn.

Trước đó, Chứng khoán Vietcap cũng nhận định, dựa trên tiến độ pháp lý hiện tại, sớm nhất phải đến năm 2026, các doanh nghiệp đủ điều kiện mới có thể bắt đầu nhập khẩu vàng nguyên liệu. Đến khi đó, thị trường vàng trong nước mới “dồi dào” hơn về nguồn cung, kéo theo đà giảm của giá vàng trong nước.